Hamilelikte ilaç kullanımı(ZORUNLU DURUMLAR)

Birçok anne adayı istemeden de olsa çeşitli çevresel faktörlere maruz kalmakta Bu çevresel faktörlerin bazılarından korunulabileceği gibi bazılarından da korunmak mümkün olmamaktadırAnadolu Sağlık Merkezi’nden Kadın Hastalıkları Uzmanı OpDr Nuri Ceydeli, hamilelik döneminde ilaç kullanımı konusunda bilgi verdi

Günümüzde değişen çevre şartları ile gebelik takibi de biraz olsun karmaşık hale gelmektedir Birçok anne adayı istemeden de olsa çeşitli çevresel faktörlere maruz kalmaktadır Bu çevresel faktörlerin bazılarından korunulabileceği gibi bazılarından da korunmak mümkün olmamaktadır Örneğin hava kirliliği, arabaların egsozlarının oluşturduğu gazlar, çeşitli atıklar sonucu oluşan radyoaktif maddeler, telefon vericilerinin etrafa yaydığı elektromanyetik dalgalar gibi Bir de bunlar dışında anne adayları, gebelik boyunca karşılaşılan çeşitli hastalıklar sebebiyle ilaç kullanmak zorunda kalmaktadır Her ne kadar bu ilaçlar hastalara doktorları tarafından önerilse de bebeğe zararlı olabileceği varsayımıyla hastalar tarafından kullanılmamaktadır Burada dikkat edilmesi gereken nokta; kullanılacak ilacın kar-zarar oranının iyi belirlenmesidir Eğer anne adayı bir ilaç kullanacaksa o ilacın sağladığı yarar, vereceği zarardan daha fazla olmalıdır Aksi takdirde o ilacın kullanımının gerekliliği tekrar sorgulanmalıdır Bunlar dışında anne adaylarının daha önceden var olan hastalıkları sebebiyle kullandığı ve gebelik boyuncada kullanmak zorunda olduğu ilaçlar vardır Örneğin kronik hipertansiyonu olan bir hastanın kullandığı antihipertansif, diyabetik hastanın kullandığı insülin, tiroid hastasının kullandığı tiroid ilaçları, epilepsi hastasının kullandığı antiepileptik ilaçlar gibi Yazının başında bahsedildiği gibi gebelik süresince kullanılacak tüm ilaçlar uluslararası bilimsel kuruluşlar tarafından sınıflandırılmıştır Bu sınıflandırma tüm dünyada kabul görmektedir Bir gebeye veya süt veren anneye bir ilaç yazılacaksa, bu ilacın hangi grup olduğu bilinmelidir Bu sınıflama kabaca şöyledir;

A grubu: İnsanlarda yapılan kontrollü çalışmalarda fetus üzerine herhangi bir risk saptanmamıştır

B grubu: Hayvan çalışmalarında risk yok ama gebe kadınlarda yapılmış kontrollu çalışma yok

C grubu: Hayvan çalışmalarında fetus üzerine risk var ama gebe kadınlarda yapılmış kontrollu çalışma yok Bu ilaçlar ancak beklenen fayda fetusa verilebilecek zarardan fazla ise kullanılmalıdır

D grubu: İnsanda fetal risk olduğuna dair veriler var Kesin kontraindikedir

X grubu: Hayvanlarda veya insanda yapılan çalışmalarda fetal anomaliler gösterilmiştir

Konunun uzmanlarının bile tüm ilaçların hangi sınıf olduğunu bilmesi mümkün değildir Bu konuda düzenleme yapan ve belirli aralıklarla güncellenen bilisel verileri içeren kitaplar bulunmaktadır Günlük pratikte özellikle sık kullanılmayan ilaçlar hakkında bu kitaplara başvurulabilir Bu konu gerçekten emek ve zaman harcanması gereken bir konudur Dünya üzerinde kullanılan tüm ilaçların fetus ve yenidoğan üzerine olan veya olabilecek tüm risklerini değerlendiren referans rehberinin oluşması uzun bir süreç almıştır Günümüzde ilaçların sürekli geliştiği ve etken maddelerinin güncellendiği düşünülürse bu işin ne kadar zor olduğu biraz daha iyi anlaşılır
Bir ilaç geniş kullanımı olan grupta nadiren sorun oluşturmuşsa bile gebelik döneminde bir gerekçe olmaksızın ilaç kullanımından kaçınmak gerekir Ayrıca bireysel duyarlılıklar göz ardı edilmemelidir İlaçların teratojenik etkileri fetus üzerinde anatomik malformasyonlar yapabilir Bu etki doz ve kullanım süresiylede ilgilidir Fetus gebeliğin ilk 3 ayında dış etkenlere karşı daha açıktır İlaçların fetus üzerinde nasıl etki gösterdiği çok net olarak ortaya konamamıştır Anneye ait reseptörleri etkileyerek indirekt olarak veya embriyonik gelişimi direkt olarak etkileyip anomalilere sebep olabilir Plasentanın metabolizmasında değişiklikler fetus gelişimi üzerine etkili olmaktadır Gebe kadınlar tarafından alınan ilaçların çoğu plasentayı geçmekte, fetusun kan dolaşımına karışmaktadır Fetus, ilacı anne gibi metabolize edemediğinden gelişimi etkilenmekte ve bir takım zararlar oluşmaktadır İlaç kullanımı konusunad doktor karar yönünden yalnız bırakılmamalıi doğurganlık yaşındaki her kadın ilaç kullanımında dikkatli olmak adına üstüne düşen sorumluluğu almalıdır

Eğer bir ilaç kullanımı gerekirse yukarıda tanımlanan sınıflamaya göre A ve B grubundan olması tercih edilmelidir Mecbur kalınırsa C grubu da kullanılabilir

Günlük hayatta çok sık kullanılan birkaç ilaca örnek vermek gerekirse;

Ağrı kesici veya ateş düşürücü olarak kullanılan parasetamol:B gurubudur Ama uzun süre yüksek doz kullanılırsa annede kansızlık, bebekte böbrek hastalığına sebep olabilir
Yine daha güçlü ağrı kesici olarak kullanılan NSAİD’lerin naproksen dışında çoğu: C grubudur

Hepatit B aşısı, grip aşısı:C grubudur Yapılacaksa bile 1trimestriden sonra yapılmalıdır

Genital herpes için kullanılan asiklovir:B grubudur Gebe kadınlarda sistemik kullanımın güvenilirliği kanıtlanmamıştır
Sık kullanılan antibiyotiklerden penisilin gurbu amoksisilin:B grubudurpenisilin grubu ampisilin:B grubudur sefalosporinler:B grubudur eritromisin:B grubudur tetrasiklin ve doksisiklin grubudur

Akıntı ve üst solunum yolu infeksiyonlarında seçilen makrolid grubu azitromisin:B grubudur

Yapay tatlandırıcı olarak kullanılan aspartam:B grubudur siklamat:C grubudur

Preeklampsi veya çeşitli hastalıklarda kullanılan aspirin:C grubudur Ama düşük doz kullanımda (40-150 mg/gün) teratojenik etkiye rastlanmamıştır

Prolaktin yüksekliği tedavisinde kullanılan bromokriptin:C grubudur

Gebelikte ortalama miktarda tüketilen kafein:B grubudur
Tifo tedavsinde kullanılan kloramfenikol:C grubudur
Mide şikayetlerinde kullanılan simetidin, famotidin:B grubudur

Proton pompası inhibitörleri:C grubudur
İdrar yolları infeksiyonlarında kullanılan ciprofloksasin:C grubudur

Ovulasyon indüksiyonunda kullanılan klomifen:X grubudur
Kortizon kullanımı:C grubudur

Kan sulandırıcı oral antikoagülanlar grubudur
Düşük moleküler ağırlıklı heparinler:B grubudur
Sakinleştirici diazepam grubudur
Kolestrol düşürücü ilaçlardan fluvastatin, lovastatin:X grubudur
Gebeliğin oluşmasından 1-3 ay önce başlana ve ilk 3 ay devam edilen folik asit:A grubudur
Aminoglikozit grubundan gentamisin:C grubudur
Oral antidiyabetik glipizid:C grubudur
Oral antihiperglisemik metformin:B grubudur
Hepatit B ve tetanoz immunglobulin:C grubudur
İnsulin:B grubudur Büyük moleküllü olduğundan plasentadan geçmediği kabul edilmektedir
Hipotroidi tedavisinde kullanılan levotroksin:A grubudur
Antiinfektif, amebisit metronidazol:B grubudur
Gebeliğn erken dönem bulantılarında kullanılan ondansetron:B grubudur

Bu şekilde listeyi uzatmak mümkün Burada vermek istediğimiz mesaj; gebelikte de kullanmaya uygun ilaçlar vardır Önemli olan bunların risklerini ve faydalarını çok iyi bilmek ve gerektiği şekilde kullanmaktır Sağlıklı gebelikler için sağlıklı annneler gerekmektedir