Amasya /Amasya Yöresel Kıyafetleri / Amasya Adının Kökeni

Amasya Tarihi Yerleri

Kentin ilk-çağ yapılarına ilişkin bilgiler, Amasyalı Strabon’un yapıtlarında bulunur Yazar, Pontos devletinin merkezi olan kentte bir saray, kale, mezarlar, basamaklı kaya tünelleri, köGoogle Page Rankingüler bulunduğunu bildirir Kentin kuzeyinde, bir kaya üzerinde yükselen kale, Pontos, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlılar zamanında onarılarak kullanılmıştır Harşane kalesi diye de bilinen yapının ve Yeşilırmak’a inen surların kimi bölümleri sağlamdır Enderun kalesi de denilen iç kaledeki büyük saraydan yalnızca teras ve destek duvarları kalmıştır Kale eteklerindeki, Pontos krallarına ait 12 mezar oldukça yıkıktır (MÖ III yy) Çevrede ayrıca 17 mezar daha vardır Kapısı yazıtlı Aynalı mağara XI yy’da keşişler tarafından kullanılmıştır Basamaklı kaya tünellerinin MÖ III-II yy’larda savunma amacıyla yapıldığı sanılmaktadır Batıdan doğuya doğru Meydan köGoogle Page Rankingüsü, Maydanoz köGoogle Page Rankingüsü, Alçak köGoogle Page Rankingü, Hükümet köGoogle Page Rankingüsü, Kuş (Kunç) köGoogle Page Rankingüsü, Yeşilırmak’ın kıyılarını birbirine bağlar Alçak köGoogle Page Rankingünün Strabon’un sözünü ettiği yapı olduğu sanılır; öteki köGoogle Page Rankingüler Selçuklu ve Osmanlı yapılarıdır

Kentte Türk döneminden pek çok yapı bulunmaktadır Bunların ilk örnekleri arasında Danişmentliler’den Fethi Gazi’nin kiliseden camiye dönüştürttüğü Fethiye camisi (1116) ve Halifetgazi türbesi (1145 - 1146) sayılabilir Anadolu Selçuklu yapılarından olan Burmalı Minare camisi Gıyasettin Keyhüsrev zamanında, Selçuklu emiri Necmettin Ferruh tarafından yaptırıldı (1237-1247) Yapı Mahkeme camisi diye de tanınır Amasya valisi emir Seyfettin Turumtay’ın Ebu Müslim Neccar’a yaptırdığı Gökmedrese camisi (1266-1267), cami ve medrese işlevlerinin birleştiği bir yapıdır Taçkapısı ve taş işçiliği yanında, çinileri, yalın ve dengeli tasarımıyla Selçuklu medreselerinin önemli örneklerindendir Yapının K - D’sundaki türbe ile, taçkapı karşısındaki Turumtay türbesi (1278), Selçuklu mimarlığı ve süslemeciliğini yansıtan önemli yapılardır

Amasya darüşşifası ve Tacettin Mahmut Çelebi’nin yaptırdığı Gümüşlü cami (1326) İlhanlı dönemi anıtlarıdır

Osmanlı tarihi açısından önemli merkezlerden biri olan Amasya’da, sultanlar, anneleri, vezirler tarafından yaptırılmış yapılar vardır Bunların en erken tarihlisi olan Bayezitpaşa camisi’ni (1414), vezir Bayezit Paşa mimar Doğan ve Yakup’a yaptırmıştır Erken Osmanlı camileri benzeri, ters T planında, kesme taştan bir yapıdır Vezir Yörgüç Paşa’nın yaptırdığı Yörgüçpaşa camisi (1428), cami ve medrese bölümlerinden oluşur Dönemin en önemli yapısıysa, Bursa üslubuyla, klasik üslup arasındaki Bayezit külliyesi’dir Bayezit II, kente armağan olarak mimar Şemsettin Ahmet’e yaptırmıştır (1482 - 1486) 1591 ve 1669’da onarılan yapı, Amasya camilerinde çokça görülen ters T planındadır Caminin batısındaki U planlı medresesi bugün İl halk kitaplığı’ dır Kapıağası medresesi (1488), sekizgen planıyla, bu yapı türünün tek örneğidir Abdülmümin bin Hüseyin’in yaptırdığı medresede kubbeli revaklar ardında kubbeli odalar; sekizgenin bir kenarında da büyük medrese odası bulunur Hızırpaşa camisi özgün biçimiyle günümüze ulaşan, ahşap tavanlı, zaviyeli camilerdendir (XV yy) Mehmetpaşa camisi (1486), Hatuniye camisi (1510), Abidehatun camisi (XVII yy), Şehzadeler türbesi (1410), Şadgeldipaşa türbesi (XIV yy), Şehzade Osman türbesi (1513), Bedesten (1483), Mustafabey hamamı (1436) dönemin anılabilecek örnekleridir

Amasya, Yeşilırmak boyunca uzanan, cumbalı, kırma çatılı, geniş saçaklı, ahşap bezemeli evleriyle, türk sivil mimarlık örnekleri açısından da önemli merkezlerdendir

Amasya Adının Kökeni


Eskiçağda bir çok Anadolu şehrinin
kurucu (ktistes) tanrısı veya kahramanının
olduğu bilinmektedir Bu mitolojik kuruluş Amasya için de geçerlidir

Roma İmparatoru Septimius Severus (MS 193-211) dönemine ait bir Amasya sikkesi üzerinde yer alan ERMHC KTICAC THN POLIN yazıtından hareketle Hermes’in Amasya kentinin kurucu tanrısı olduğu kabul edilmektedir

Bu kısa açıklamadan sonra Amasya adının tarihçesine gelecek olursak;

Hitit belgelerine göre Amasya’nın bilinen ilk adının Hakmiş [Khakm(p)is] olduğu sanılmaktadır Bu isimin Perslerin Amasya’yı fethine kadar devam ettiği değerlendirilmektedir

Amasya’nın Mitridates Krallığı Dönemi'ndeki adı “Amasseia” dır Özellikle M Ö II yüzyıldan itibaren darp edilen Amasya şehir sikkelerinde AMASSEİA ibaresi açıkça görülmektedir Zaten coğrafyacı Strabon’da Amasya için Amaseia sözcüğünü kullanmaktadır

Amaseia sözcüğü, “Ana” anlamına gelen ve özellikle “Ana Tanrıça” yı kasteden ‘Ama’ ve onun çeşitlemesi olan ‘Mâ’ ibaresi ile bağlantılıdır Bundan hareketle denilebilir ki Amaseia “Ana Tanrıça Mâ’nın şehri” anlamına gelmektedir

Ana Tanrıça Mâ, Perslerin Anadolu’yu fethinden sonra tapımı yaygınlaşan doğu kökenli bir tanrıçadır Aynı zamanda bu tanrıça Mitridates ve Kapadokya’nın yerel tanrıçasıdır Amaseia sözcüğü de Persler zamanındaki asıl söyleniş şeklinin Hellen ağzına uydurulmuş biçimidir

Roma döneminde Amaseia adı fazla bir değişikliğe uğramadan AMACIAC (Amasia) olarak kullanılmıştır Örneğin, İmparator Septımıus Severus, Caracalla ve Severus Alexander döneminde darp edilmiş Amasya şehir sikkelerinde AMACIAC adını görmekteyiz

Bizans Devri'nde de Amasia adının değişmeden devam ettiği bilinmektedir

Amasya’nın adı Danişmendliler zamanında ise bazen Amasiyye, bazen de Şehr-i Haraşna olarak anılmıştır

Selçuklu, İlhanlı, Beylikler ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde de Amasya adı herhangi bir değişikliğe uğramadan günümüze kadar gelmiştir

Amasya ili geleneksel giyim-kuşam bakımından çok renkli ve çeşitlidir Kıyafetlerin günümüze değin bozulmadan gelmiş olması, yöre insanının kapalı bir toplum olmasından kaynaklanmaktadır Dağ köylerinde hâlâ geleneksel kıyafetler ile günlük yaşamı sürdüren insanlar vardır

GELENEKSEL KADIN GİYİMİ

Amasya geleneksel kadın kıyafeti oldukça zengin ve gösterişli bir kıyafettir Göynücek İlçesi’nin Ilısu Köyü ve Karayakup Köyleri’nde Yörüklerin giydiği geleneksel kıyafetler; fes, pullu yemeni, göynek, üçetek, cepken, yelek, kuşak, çarpana kuşak, şalvar, çorap ve çarık olmak üzere 12 parçadan oluşur


GELENEKSEL ERKEK GİYİMİ

Amasya geleneksel erkek giyimi, bayan giysisine nazaran çok sadedir Erkek giysisi şu parçalardan oluşur: Fes - Çember Baş; İçlik - Melez Göynek; Yelek (Delme); Şalvar; Kuşak (Şal Kuşak); Çarık (Postal-Lakçin-Kaleş); Çorap

BİNDALLI

Kadife veya atlas kumaştan yapılan bu kıyafetin üstünde, bitki desenleri sim işlemelerle kabartma yapılarak kumaşın üstüne işlenmiştir Motifler, baharda çiçek açmış bir ağacın dallarını andırır Kıyafet, adını da üstündeki motiflerden almaktadır