Liberya Cumhûriyeti

Liberya Cumhûriyeti

DEVLETİN ADI: Liberya Cumhûriyeti

BAŞŞEHRİ: Monrovia

NÜFUSU: 2780000

YÜZÖLÇÜMÜ: 99067 km2

RESMİ DİLİ: İngilizce

DİNİ: Hıristiyanlık

PARA BİRİMİ: Liberya Doları

Afrika'nın batı kıyısında yer alan en eski zenci cumhûriyeti Kuzeyde Sierra Leone ve Gine, doğuda Fildişi Kıyısı, güney ve batıda Atlas Okyanusu ile çevrilidir


Târihi



Liberya toprakları, 16 yüzyıldan îtibâren Portekizliler tarafından keşfedilmiştir Liberya'nın modern târihi, 1821'de Amerika Birleşik Devletlerinden âzâd edilen kölelerle yüklü bir geminin, Monrovia'ya gelmesiyle başladı 1847'de ülkeye yeni yerleşmiş olan zenciler, kendilerinin buraya gelmesini destekleyen Amerikan Sömürge Cemiyeti ile bağlarını kopararak, bir istiklâl beyannâmesini yayınladılar

Kabîleler, bu Amerikan-Liberyalılarının 19 yüzyılın ikinci yarısında içeri doğru yayılmasına karşı koymaya çalıştı Grebo ve Kru kabîleleri, 20 yüzyıla kadar Amerikan-Liberyalılarına karşı direnmeye devam etti En son büyük kabîle ayaklanması, 1915'te vukû buldu Liberya müttefikler safında İkinci Dünyâ Savaşına girdi Savaş sonrası dönemde ABD ile karşılıklı savunma paktında olan Liberya, soğuk savaş meselelerinde batı taraftarı bir ülke oldu




Birleşmiş Milletler Teşkilâtının kurulduğu sene, bu teşkilâta üye oldu 1960'da, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine seçilen ilk Afrika devleti oldu 1963'te Afrika Birliği Teşkilâtına kurucu bir üye olarak katıldı 12 Nisan 1980'de, o zamâna kadar Afrika'nın en istikrarlı ülkesi olarak bilinen Liberya'da Başçavuş Samuel K Doe başkanlığındaki darbe ile yönetimi askeriye ele geçirdi

Darbede başkan öldürüldü İşbaşına gelen 17 üyeli cunta hükûmeti, anayasayı geçici olarak iptal etti Askerî yönetimin hazırladığı Anayasa 1984 Temmuzunda kabûl edilerek yürürlüğe girdi 1985'te yapılan seçimleri, General rütbesi alan Doe, hîle karıştırarak kazandı Doe'nin yönetiminden dolayı çıkan iç karışıklıklar savaşa dönüştü Başkan Samuel Doe Eylül 1990'da devrildi Amos Sawyer başkanlığında bir geçici hükûmet kuruldu Çarpışan karşıt gruplar arasında ateşkes antlaşması imzâlandı Fakat buna rağmen yer yer küçük çapta çatışmalar devam etti 1992'de toplanan konferans geçici başkanlığa tekrar Sawyer'i getirdi Gruplar arasında görüşmeler devam etmektedir (1993)

Fizikî Yapı

Liberya 99067 km2lik bir yüzölçümüne sâhiptir Ülke toprakları genel olarak iki coğrafi bölgeye ayrılır: Kıyı ovası ve üzerinden birçok nehirlerin geçtiği yayla Kıyıdaki ova, içeriye doğru yaklaşık 50 km kadar uzanır Sonra, tedricî olarak, deniz seviyesinden yüksekliği 250 metre olan bir yaylaya dönüşür Moro, Lofa, St Paul, St Jhon ve Cess nehirleri, kıyıya paralel yapılacak bir yolculuğu zorlaştırırlar Yayla bölgesi yüzeyi, Bomi Tepeleri ve Bong ve diğer dağlarla bölünmüştür Yüksekliği 1850 m'ye ulaşan Nimba Dağı, Gine sınırı boyunca uzanır

İklim



Kıyıda iklim, sıcak ve nemlidir Senelik sıcaklık ortalaması 27°C'dir Fakat, ocak ayında sahradan rüzgâr estiğinde sıcaklık 10°C'ye kadar düşer Nisan-ekim ayları arasında yağış miktarı 5000 mm'yi aşar İç kesimde, kıyıya nazaran yağmurlu mevsim daha kısadır ve geceler daha soğuktur


Tabiî Kaynaklar


Liberya, 1950'den beri işletilen, zengin demir, mâden yataklarına sâhiptir Demir mâdeni bakımından Afrika'da birinci durumdadır Elmas ve altın da çıkarılır, fakat mevcut kurşun, manganez ve boksit yatakları pek işletilmemektedir Ormanlar, bol miktarda bulunan, fakat az değerlendirilen abanoz, maun ve diğer değerli ağaçlarla doludur
Bir zamanlar Liberya'da, vahşî hayvanlar bol miktarda bulunuyordu Şimdi ise arasıra leoparlarla, timsahlara ve hattâ fil sürülerine rastlanır Ayrıca, çok kısa boylu su aygırları görmek de mümkündür Taşlık arâzi ve uyku hastalığı taşıyan gece sineği, hayvanlara zararlı olmakta ve bunların yetiştirilmesini zorlaştırmaktadır


Nüfus ve Sosyal Hayat

Ülkenin nüfûsu 2780000'dir Bu nüfus, iki ana gruptan ibârettir Kabîle halkı ve ABD'den âzâd edilerek ülkeye gelip yerleşenlerin soyundan gelenler, yâni Amerikan-Liberyalıları Nüfûsun % 5'ini meydana getiren Amerika-Liberyalıları, ülkedeki çoğu siyâsî ve sosyal başkanlıkları elinde tutar Bunlar kıyı şehirlerinde oturmakta olup, resmî dil olan İngilizceyi konuşurlar




Avrupaî tarzda giyinirler ve çoğu Protestan ve Katoliktir
Liberyalıların büyük çoğunluğu ise 16 kabîle grubundan birine üyedir Her kabîlenin kendine has, dili, âdeti ve dîni vardır En büyük gruplar, iç kesimde yaşayan Kpell ve öncelikle güney kıyısına yerleşmiş olan Bossa kabîleleridir Aralarındaki kin, kabileleri biribirine yanaştırmamakda bu ise bölünüp zayıflamalarına sebeb olmaktadır

Her kabîlede, kendi bölgesinde bağımsızca asâyişi düzenleyen, halkını savunan ve yolları, pazarları düzenleyen 12 veya daha fazla başkanlar bulunur Kabîle halkı, esas îtibâriyle küçük köylerde, orman içlerinde yaşar Tarım yaparak, avlanarak ve bal ve diğer orman ürünleri, toplayarak geçinirler Çoğu sıtma, verem, cüzzam ve tüberküloz gibi hastalıklara yakalanırlar İç kesimde yeni yapılan yollar ve okullar kabîle âdetlerini değiştirmeye başlamış ve kabîle halkına mâden ve kauçuk işletmelerinde iş imkânı sağlamıştır

Az sayıdaki Amerikalı, Avrupalı, ve Asyalılar üçüncü grubu meydana getirirler Bunlar ülkede öğretmen, işadamı olarak bulunurlar Sâdece zenci soyundan gelenler Liberya vatandaşlığına geçebildiğinden, Liberya vatandaşı olamazlar Liberya, Afrika'nın okuma-yazma oranı en düşük ülkelerinden biridir Bütün okul çağındaki çocukların ancak % 10'u okula kayıtlıdır Pek az Liberyalı, dış ülkede veya kendi memleketinde Liberya Üniversitesinde, Cuttington College'de ve Our Lady of Fatinma College'de üniversite seviyesinde tahsil görür

Siyâsî Hayat

1847'de yapılan Liberya anayasası, ABD'nin anayasasına benzer Millî hükûmetin yetkileri bir başkan, senato ve temsilciler meclisi ve anayasa mahkemesinden ibâret yasama organı arasında paylaşılmıştır Başkan 8 yıllık süreyle seçilir ve dört yıllık sürelerle sınırsız sayıda tekrar seçilebilir Senatörler, altı yıllık süreyle ve temsilciler dört yıllık süreyle seçilir Anayasa mahkemesi ve daha alt seviyedeki mahkeme hâkimleri, ömür boyu görev yapmak üzere seçilirler Uygulamada, âile ve bölge bağları, hükûmet dâirelerine girebilmek için önemli faktörlerdir 1877-1980 arasındaki her seçimi Trve Whig Party (gerçek Amerikan bağımsızlık savaşı taraftarı parti) kazanmıştır 1980'de yönetimi bir darbe ile askeriye ele geçirmiştir Cuntanın hazırladığı anayasa, 1984'te kabûl edilmiştir 1985'te yapılan seçimleri cunta başkanı Doe kazandı 1990'da yapılan darbe sonunda, hükûmet başkanlığına geçici olarak Sawyer getirildi

Bütün yetkiler merkezî hükûmette olmakla birlikte, devlet, ilçe ve eyâletlere bölünmüştür Bütün ilçe ve eyâletlerdeki hükûmet ve belediye görevlileri, başkan tarafından tâyin edilir Mahallî ünitelerin vergi koyma yetkisi yoktur Bunlar, sâdece Monrovia'daki merkezî hükûmetin verdiği yetkileri uygularlar Liberya, Birleşmiş Milletler Teşkilâtına ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine üyedir

Ekonomi

Liberya ekonomisi, tarıma ve ormancılığa dayanır Ülkede iç tüketim için, pirinç, muz, manyok gibi bitkiler yetiştirilir Hükûmet, dünyâ pazarlarında satış için, kahve, kakao, hurma, turunçgiller ve kolacevizi gibi bitkilerin yetiştirilmesini teşvik etmektedir Liberya'nın tarım ihrâcâtındaki en değerli ürünü, dışarıya satılan mallar arasında demirden sonra ikinci sırayı alan, kauçuktur Kauçuğun çoğu, toprağı Liberya hükûmetinden kirâlayan ABD firmaları tarafından büyük imtiyazlı bölgelerde yetiştirilir

İkinci Dünyâ Savaşından sonra keşfedilen demir cevheri, hızlı ekonomik gelişmeyi sağlamakta, geliri yükseltmektedir Bunun sâyesinde karayolları, demiryolları ve hidroelektrik santralı kurulmuş, yatırım artmış ve eğitim kolaylaşmıştır Liberya'da birkaç çeşit îmâlat tesisi vardır Petrol rafinerisi, kauçuk işletmesi, balık konserve îmâlathânesi gibi Liberya ekonomisi, en iyi müşterisi olan ve kendine mâmul maddelerin çoğunu temin eden ABD'nin ekonomisine sıkı sıkıya bağlıdır Bununla berâber, Avrupalıların ve Asyalıların ülkedeki yatırımları gün geçtikçe süratle artmaktadır

Ülkede ulaşım, daha çok karayolu ile sağlanmaktadır Ülkenin doğusundan batısına ulaşan 610 km'lik bir karayolu ile genelde mâden taşımacılığında kullanılan 500 km'lik bir demiryolu vardır Nonrivia'da her cins uçağın inebileceği bir havaalanı mevcuttur

Liberya Ülkesi Hakkında Geniş Bilgi

Liberya, resmi olarak Liberya Cumhuriyeti; Batı Afrika kıyısında, kuzeybatıda Sierra Leone, kuzeyde Gine, doğuda Fildişi Sahilleri'ne sınırları bulunan bir ülke Anlamı "özgürlerin toprağı" olan Liberya, daha önceden köleleştirilmiş Afrika asıllı Amerikalıların özgür çocukları tarafından kurulmuşturSiyah Afrika'nın sömürge yönetimi görmemiş tek ülkesi ve kıtanın en eski cumhuriyeti olan Liberya, son dönemde iki iç savaşa sahne oldu: Liberya İç Savaşı (1989–1996) ve İkinci Liberya İç Savaşı (1999–2003) İkinci iç savaş, yüzbinlerce insanın göçüne ve ekonominin çökmesine neden olmuştur

Oldukça karmaşık yüzey şekilleri olan Liberya'nın yaklaşık 560 km'yi bulan kumlu ve alçak kıyı şeridi boyunca lagünler, bataklıklar ve yer yer kayalık burunlar uzanır Genişliği 23-40 km arasında değişen bu kesimin gerisindeki hafif engebeli tepeler birdenbire yükselerek yerini dar bir orman kuşağına bırakır

Ortalama yüksekliği 180-300 m olan bu kuşağı orman örtüsünün seyrekleştiği bir plato izler Vadilerle yarılmış bu platonun yüksekliği 450-650 m arasında değişir Liberya'nın kuzey kesimi dağlıktır 1350 metreye kadar yükselen tepeler vardır Bu bölgenin en yüksek noktası olan Nimba Dağları, Gine sınırında bulunan Guest House (Konuk Evi) Tepesi'nde 1381 m'ye ulaşır

Dağlık bölgeden doğan Mano ve Moro ırmakları güneybatı yönünde akarak Atlas Okyanusu'na dökülür Fildişi Kıyısı sınırını oluşturan Cavalla Nehri'nin bir bölümü ulaşıma elverişlidir Öteki önemli akarsular Lofa, StPaul, StJohn ve Cestos'dur St Paul Nehri üzerinde, başkentin 27 km kuzeydoğusundaki çavlanlarda kurulan baraj önemli bir hidroelektrik kaynağıdır

Ülke topraklarının tabanında yer alan granit, şist ve gnays oluşumlu kayaç katmanı yoğun kıvrılma ve kırılmalara uğramıştır Bu katmanın arasına yer yer demir içeren itabirit oluşumları sokulur Kıyı boyunca kumtaşı yatakları uzanır Egemen toprak dokusunu, daha çok ağaçların yetişmesine olanak sağlayan ince lateritli topraklar oluşturur

İklim özellikle kıyı kesiminde yıl boyunca sıcak ve nemlidir Yağış mevsimi mayıstan ekime, kurak mevsim ise kasımdan nisana değin sürer Aralık aylarında Sahra'dan kıyıya doğru esen ve harmattan olarak bilinen tozlu ve kuru çöl rüzgarları da iklimi etkiler Yıllık ortalama sıcaklık 18°C ile 29°C arasındadır Kış ısı ortalaması 24°C ,yazın ise 33°C 'dir Kıyı şeridinde 5080 mm'yi bulan yıllık yağış miktarı, iç kesimlere doğru zalarak 1780 mm'ye kadar iner

Tropik yağmur ormanları ülke topraklarının yaklaşık yüzde 40'ını kaplar Sayıca 26 değişik türü kapsayan kerestelik ağaç türlerinin başında demirağacı, Baphia nitida ve maun gelir Ormanlarda bir çok maymun, antilop ve kemirici hayvan yaşar Ayrıca cüce suaygırına ve bazı karıncayiyen türlerine rastlanır Fil, yabanıl manda ve pars giderek ortadan kalkmaktadır Sürüngen varlığı oldukça zengindir Başlıca yılan türleri siyah kobra ve engerektir Üç ayrı timsah türü belirlenmiştir