Ağırlık ve Ölçüler-metre Sistemi, Ingiliz ve Amerika ölçü Sistemi, SI Birimleri

Ağırlık ve Ölçüler-metre sistemi, ingiliz ve amerika ölçü sistemi, SI Birimleri



Fizikte ağırlık bir cisme etki eden yerçekimi kuvvetidir; ama günlük dilde bu terim çoğu kez kütle yerine kullanılır Oysa bir cismin kütlesi, yani o cisimdeki madde miktarı hep aynıdır; cismin ağırlığı ise bulunduğu yere göre değişir Örneğin belirli kütledeki bir cisim Ay'a götürülüp tartıldığında, Dünya'daki ağırlığının altı katı daha hafif olduğu görülür Çünkü Dünya'nın o cisme uyguladığı çekim kuvveti Ay'ın uyguladığı çekim kuvvetinden altı kat fazladır Bu nedenle fizikte ağırlığı ölçmek için kütle değil kuvvet birimleri kullanılır Ama günlük uygulamada bir cismin kütlesini ölçer ve "ağırlığının" sözgelimi 50 kg olduğunu söyleriz (bak Kuvvet ve Hareket; Kütle)

Herhangi bir büyüklüğü ya da niceliği ölçmek için, tarih boyunca çok değişik ölçü sistemleri geliştirilmiştir Örneğin bundan 60 yıl önce ülkemizde kumaşlar arşın ile ölçülür, ekmek okka ile, buğday ki/e ile tartıhrdı Bugün bu birimler tümüyle unutuldu; çünkü yıllardır dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi metre sistemini (metrik sistemi) kullanıyoruz

Ama değişik bir ölçü sistemi kullanan İngiliz ve Amerikalılarıın bir uzaklığı mil ile, bir sıvıyı galon ile ölçmeleri de bu kez metre sistemini kullanan ülkelerle anlaşma güçlüğü yaratıyor Gerçekten de aynı büyüklüğün her ülkede değişik bir birimle ölçülmesi günlük yaşamda, uluslararası ticarette, özellikle bilim dünyasında büyük karışıklıklara yol açar Bu karışıklığa son vermek için, 1960'ta Birleşmiş Milletler örgütünün öncülüğüyle uluslararası bir ölçü sistemi oluşturuldu

Fransızca adı Systeme Internaiionaee d'Unites (Uluslararası Birimler Sistemi) olan ve tüm dünyada SI kısaltmasıyla bilinen bu sistem bugün bilim dünyasında büyük ölçüde benimsenmiştir Ama günlük kullanımda metre sistemi ile İngiliz ve Amerikan sistemleri hala egemenliğini sürdürüyor Bu maddede, bugün bütün dünyada kullanılmakta olan bu üç büyük sistemin en önemli birimlerini gösteren bir dizi liste verilmiştir Eski toplum-larca kullanılan bazı ölçü sistemlerinin doğuşunu ve gelişmesini ya da bir zamanlar Türkiye'de kullanılmış olan eski ölçü birimlerinin metre sistemindeki eşdeğerlerini ise ÖLÇME maddesinde bulabilirsiniz

Metre Sistemi İlk listeye metre sisteminin çok kullanılan bazı birimleri alınmıştır Bu sistemde, aynı büyüklüğü tanımlayan çeşitli birimler arasında tam bir ondalık ilişkisi vardır Örneğin uzunluk birimleri olan milimetre, santimetre ve kilometre metrenin ondalık askatları ve katlandır Bu özelliğiyle büyük bir kullanım kolaylığı sağlayan metre sistemi 19 yüzyıldan bu yana dünyanın birçok ülkesinde benimsenmiştir Metre sistemini temel alan ve bilim-mühendislik uygulamalarındaki öbür fiziksel büyüklükleri (enerji-iş, kuvvet, basınç, elektrik akımı, vb) tanımlayan iki temel sistem ülkemizde de yaygın olarak kullanılır

Bunlar CGS kısaltmasıyla bilinen santimetre-gram-saniye ve MKS kısaltmasıyla bilinen metre-kilogram-saniye sistemleridir Bugün bilim dünyasında benimsenen, belki yakın bir gelecekte günlük kullanıma da girecek olan SI birimleri de büyük ölçüde MKS sisteminden türetilmiştir Temel SI birimleri listesinde de göreceğiniz gibi, bu birimlerin hemen hepsi kullandığımız MKS sisteminin birimleriyle aynıdır Yalnız MKS sisteminde temel sıcaklık birimi olan Celsius derecesinin (°C) yerini SI'de termodinamik sıcaklık birimi olarak kelvin (K) almıştır

1967'de alınan uluslararası bir kararla, sıcaklık ölçümünde "kelvin derecesi" denmez yalnızca kelvin denir ve sözgelimi 273°K değil 273K biçiminde yazılır Bu arada Celsius derecesi de özellikle günlük kullanımda geçerli geleneksel sıcaklık birimi olarak SI birimleri arasında korunmuştur Bu iki sistemin temel birimleri büyük ölçüde ortak olduğundan, maddenin sonunda verilen dönüştürme tablosunda yalnızca metre sistemindeki fiziksel büyüklüklerin ve Türkiye'de yaygın olarak kullanılan bazı birimlerin SI'de tanımlanan yeni birimlere nasıl dönüştürüleceği gösterilmiştir

Gerek metre sisteminde, gerek SI'de temel zaman birimi saniyedir Bununla birlikte, kullandığımız takvim ve zaman sisteminin temeli olan saat, gün, ay, yıl gibi geleneksel zaman birimleri her zaman kullanılacaktır Bütün ölçü sistemlerinden bağımsız olan ve gökcisimlerinin hareketine dayanarak tanımlanan bu birimleri ikinci listede bulabilirsiniz
__________________

İngiliz ve Amerikan Ölçü Sistemi
Üçüncü listede, karşılaşabileceğiniz bazı İngiliz ve Amerikan ölçü birimlerinin Türkçe'deki yaygın adları ya da okunuşları, simgeleri ve metre sistemindeki eşdeğerleri verilmiştir Metre sistemindeki birimler arasında ondalık bir bağlantı olmasına karşılık, İngiliz Kraliyet Sistemi'nde ve bu sistemden türeyen Geleneksel Amerikan Sistemi'nde, aynı cinsten birimler arasında hemen hemen rasgele bir ilişki söz konusudur

Örneğin uzunluk birimlerinde 12 inç (inch) 1 futa (foot), 3 fit (feet) 1 yardaya, 1760 yarda 1 kara miline eşittir Sözgelimi 12 milin kaç kilometreye eşit olduğunu öğrenmek isterseniz, 1 kara mili 1609 metre olduğuna göre, 12 x 1609=19308 metre, yani yaklaşık 19 km olduğunu bulursunuz 75 Fahrenheit derecesinin (75°F) kaç Celsius (santigrat) derecesine eşit olduğunu bulmak için de gene bu listedeki formülden yararlanabilirsiniz: 5/9 (75°F - 32)=24°C

SI Birimleri

Dördüncü listede temel SI birimleri, beşinci m göstermek üzere her birimin adının ya da simgesinin önüne getirilen SI önekleri verilmiştir çoğu Eski Yunanca ya da Latince kökenli olan bu öneklerden her biri, önüne getirildiği temel birimin 10'un kaçıncı kuvvetiyle çarpılması ya da bölünmesi gerektiğini gösterir Ayrıca listenin yanında öneklerin nasıl kullanılacağına ilişkin kısa bir açıklama vardır

Son listede, temel SI birimlerinden türetilmiş ikincil birimler ile düzlem açıları ve uzay açıları ölçmeye yarayan iki ek birim verilmiştir İkincil SI birimleri, günlük yaşamda pek sık karşılaşılmayan çeşitli fiziksel büyüklükleri ölçme olanağı sağlar Yalnızca çok ileri düzeydeki bilimsel çalışmalarda kullanılan bazı ikincil birimler bu listeye alınmamıştır
__________________