![]() |
Kuzey Kafkasyanın Askeri Ve Siyasi Tarihi |
![]() |
![]() |
#1 |
Şengül Şirin
![]() |
![]() Kuzey Kafkasyanın Askeri Ve Siyasi TarihiKuzey Kafkasyanın Askeri ve Siyasi Tarihi I ORTAÇAĞDA K ![]() Kuzey Kafkas halklarının oluşum süreci ilk çağın sona erdiği, orta çağın başladığı tarih kabul edilen M ![]() ![]() ![]() ![]() Bu tarihe kadar doğudan batıya ari ırktan göçler gerçekleşmişken; bu tarihten sonra yaklaşık 12 ![]() ![]() ![]() Bu yüzyılda Kafkas kavimleri olan Kemirguay, Kabardey, Şapsığ, Natukhay, Jane, Abzakh, Bjeduğ, Ubıh ve Abazaların ataları olan ilk kabileler, Azak Denizi’nin üst kısımları, doğusu ve Karadeniz boyunca aşağı doğru İngur nehrine kadar; içeride de Kuban Nehri ve daha doğuda Terek boylarına kadar olan bölgelere yayılmışlardı ![]() 4 ![]() ![]() HUNLARLARLA TEMAS M ![]() ![]() ![]() M ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Hunların Kafkasya’da bundan başka bir aktiviteleri olmadı ![]() AVARLARLA TEMAS Yine batıya giden Moğol kökenli Avarlar, 565 senesinde Volga nehrini geçerek bölgede hakimiyeti olan Bizans İmparatoru Jüstinyen’den toprak ve vergi istedi ![]() ![]() ![]() Avarlar, Kafkasya’da Azak Deniz çevresindeki Kemirguaylara baskı yaparak Taman Yarımadası ve Anapa çevresine çekilmeye mecbur bıraktı ![]() ![]() ![]() ![]() HAZARLARLA TEMAS 8 ![]() ![]() ![]() ![]() Kafkasya halklarına hükümranlıklarını kabul ettirmeye çalıştı ![]() 957 tarihinde Kuban Nehri’nin kuzeyinde Adigeler’le Hazarlar arasında meydana gelen savaşta Adıgeler başarı kazanmışsa da, Prens Aliğyiko Kanşaka esir düştü ![]() ![]() Hazar Devleti, Peçeneklerin ve Rusların saldırıları sonucu 11 ![]() ![]() CENGİZ ORDULARI VE KAFKASYA MÜTTEFİK KUVVETLERİ Bütün doğuyu işgal eden Moğol Hanı Cengiz Han’ın Cebe ve Sabutay komutasındaki bir kısım kuvvetleri 1222’de Güney Kafkasya’ya girdi ![]() ![]() Bu tarihte Kuzey Kafkasya’da henüz bir birlik görülmüyordu ![]() ![]() ![]() Bilahare iki ordu Mezdog bölgesinde karşılaştı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Cengiz orduları zafer sarhoşluğu yaşarken, Kuban bölgesinde bulunan Pşı Şevloh komutasındaki diğer ordu imdada yetişip, kalan müttefik askerlerini de yanına alarak düşmana ani bir baskın yaptı ![]() ![]() ![]() Cengiz Orduları 1226 da Batu komutasında Volga nehrini geçerek geri geldi ve Güney Rusya’ya girerek Karpatlara kadar olan bölgeyi ele geçirdi ![]() ![]() ![]() 1277’de Altınordu Hanı Mengühan, beraberinde Rus kinyazları da olduğu halde Kafkasya’ya taarruz etti ve kanlı çatışmalar sonrasında Terek çevresine hakim oldu ![]() TİMURLENK ORDULARI 1388’de Asyadan gelip Hazar Denizi kuzeyinden Altınordu devleti üzerine yürüyen Timur, Altınordu Hanı Toktamış’ı mağlup etti ![]() Timur 1396’da bu sefer de güneyden gelerek bir kez daha Altınordu üzerine yürüdü ![]() ![]() ![]() Bu çatışmaların ardından Kuzeye yürüyen Timur İkinci defa Altınordu devletini ağır bir yenilgiye uğrattı ![]() ![]() Bu fırsattan istifade eden Kafkasyalılar Altınordu’nun işgal ettiği Terek Havzasını geri aldı ![]() Timur da Kafkasya’da fazla durmayarak seferlerine devam etti ![]() RUSLAR TARİH SAHNESİNDE Orta Asya’dan başlayan kavimler göçü hep Hazar’ın ve Karadeniz’in kuzeyinden Avrupa’ya doğru olmuştur ![]() ![]() ![]() 864’de Kuzey Slavları Novgorot merkez olmak üzere devletleştiler ![]() ![]() sonra Güney’e yönelerek Bizansa ve Hazar Denizi üzerinden Bakü çevresine akınlar yaptı (943) ![]() 954-973 yılları arasında Tumatarakan(Taman) yarımadasına girip burada Adigelerle savaştılar ![]() Kiyef’in ayakaltı konumu, Rusları daha aşağılara inmeye sevk ediyordu ![]() ![]() ![]() ![]() 1147 tarihinde Moskova kurulmuştu ![]() ![]() 1452-1505 yılları arasında yaşayan III ![]() ![]() ![]() ![]() IV ![]() ![]() ![]() ![]() RUSLARLA İLK TEMAS Kafkasya ile ilk fiili teması kuran İvan Grozni, Prens Temirko’nun kızı Pranses Mari ile evlenerek akrabalık tesis etti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() TARKİ MUHAREBESİ Bir müddet sonra Ruslar, İvan Grozni’nin sağlığında karşılıklı anlaşma ile bir ticaret merkezi haline getirilen Tarki’ye sahip çıkmak için Hazar Denizi kıyısına asker gönderdi ![]() ![]() ![]() Ardından Rus Çarı Boris Godunof’un, Gürcistan’ın talebi üzerine gönderdiği askeri birlikler de Dağıstan’dan geçerken gerçekleştirilen ani bir saldırı ile dağlıların kılıçları altında yok oldu ![]() ŞETKALE VE TEREK SAVAŞLARI 1604 te Ruslar iki koldan taarruza geçti: Doğuda Kizlar istikametine; batıda Şetkale (Stavropol) istikametine ![]() ![]() ![]() Doğudaki güçler Terek’in güneyinde Dağıstan kuvvetlerince karşılanıp durduruldu ![]() ![]() Rus ordusunun batıya inen kolu da Şetkale’nin doğusunda Kuban kuvvetlerince durdurulunca, Rusların istila girişimi başarısızlıkla sonuçlanmış oldu ![]() Bu tarihten sonra kendi iç meseleleriyle uğraşa giren Ruslarla Kafkasyalılar arasında uzun süre savaş olmamıştır ![]() ![]() İSTİKRARIN MİMARI BİLGE: KAZANUKO JEBAĞI Bu dönemde Kabartay bölgesinde fikirleriyle toplumu etkileyen Kazanuko Jabağı isminde bir bilge kişi tezahür etti ![]() ![]() ![]() Aslan Beg daha 22 yaşında iken bir devlet adamında olması gereken bütün üstün vasıflarla donanmıştı ![]() ![]() bir devlet olur dedi” ve bu paralelde çalışmalarına başladı ![]() ![]() ![]() Jabağı çok yaşamadı 1722’de öldü ![]() ![]() Ancak beş yıl sonra Arslan Beg de vefat edince birlik sarsıldı ![]() BU DÖNEMDE DAĞISTAN’DA DURUM Bu dönemlerde Doğuda ve Dağıstan’da Arapların kurduğu beylikler vardı ![]() ![]() erimişlerdi ![]() ![]() ![]() ![]() Doğudaki baskı daha açıktı, her tarafta genel bir kanun halini almış olan ”örf ve adetle” iş görülüyordu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() PETRO’NUN FAALİYETLERİ Ruslar 1699 Karlofça anlaşmasıyla Azak Denizi’ni ele geçirerek Kafkasya’nın kuzeyine yerleşti ![]() ![]() ![]() Kalesi’nden çıkartılabildi ![]() 27 Temmuz 1722’de Rus kuvvetleri, bugünkü adı Mahaçkale olan Agrahan’ı işgal etti ![]() ![]() ![]() Şirvan üzerine yürüdüklerinde Osmanlı kuvvetleri yardıma gelince Ruslar Bakü’de durmak zorunda kaldı ![]() ![]() Çar Petro 1725’de öldü ![]() ![]() ![]() KIRIM VE İRAN SALDIRILARI Şirvan Hanının isteği üzerine, Kırım Han’ı, Kafkasya’nın step bölgelerinde yerleşik Kazak ve Rus askerlerini temizlemek için kendi başına bir operasyona başladı ![]() ![]() ve Kırımlılardan oluşan müttefik kuvvetlerini mağlup ederek Şirvan topraklarını eline geçirdi ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ORTA KAFKASYA’YA RUS SALDIRILARI (1737) Petro’nun yerine geçen Anna İvanova 1737’de komutanı Prens Hamburski’yi Kizlar’a gönderdi ![]() ![]() GÜNEYDEN İRAN SALDIRILARI (1742) Osmanlı-Rus anlaşmasıyla Şirvan Hanlığı’na ait Bakü, Derbent ve Hazar kıyısının Ruslara bırakılmasını Nadir Şah kendisi için tehdit olarak gördü ![]() ![]() ![]() büyük bir yenilgiye uğrattı ![]() Bu dönem sonunda Kafkasyalılar düşmana kendilerini göstermişti ![]() ![]() ![]() ![]() 1794 Belgrad muahedesiyle Ruslar Kırım’ı tahliye ile Azak Kalesi’ni askerden arındırmış, Kafkasya’nın istiklalini de tanımıştı ![]() BÖLGEYE KOZAK İSKANI Haziran 1762’de tahta II ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() merkezi Kizlar’dan kalktı, Terek Kozakları bu nehrin aşağısındaki eski yurtlarına döndüler ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Ruslar Mezdog bölgesine yerleşmekle Kafkasya’nın doğusuyla batısını birbirinden ayırmış oluyorlardı ![]() KÜÇÜK KAYNARCA ANLAŞMASI 1769’da Osmanlı Rus harbi başladı ![]() ![]() ![]() ![]() mıntıkasına çekilmek zorunda kaldı ![]() Fakat, Ruslarla-Osmanlılar arasında imzalanan Küçük Kaynarca anlaşmasında, anlaşma maddesinin öznesi olan Kafkasyalılar muhatap bile alınmadan haklarında kararlar alındı ![]() ![]() Ruslar harbin son bulmasının ardından topladıkları kuvvetlerle tekrar saldırıya geçti ve Taman yarımadası ile Kizlar mevkiini 1776 yılında tekrar ele geçirdi ![]() Aynı yıl İmparator Naibi olarak Kafkasya’ya atanan General Potemkin, Kırım ve Gürcistan’ı Rusya’ya bağladı ![]() ![]() ![]() Kuban cephesinde istihdam edilmeye başlandı ![]() 1779’da Batı Kafkasya’da 14 bin kişilik atlı kuvvet hazırlayan Kafkasyalılar Kuban bölgesindeki Rus askerlerine ani bir saldırı düzenledi ![]() ![]() Bu taarruzlarla Kafkasyalılar, Kaynarca antlaşmasının fiili bir kıymeti olmadığını ve mücadeleye devamda kararlı olduklarını göstermiş oldu ![]() FERAH ALİ PAŞA’NIN GELİŞİ Kırım’ı kaybeden Osmanlı Devleti Ruslara ikram ettiği Kafkasya’ya yardım etmek zorunda olduğunu anlamıştı ![]() Natukay Prensi Zanıko Muhammed Geri’in yanında yer alan grup Osmanlının yardımını isterken; Kalabatukolarla birlikte olan grup ise Rusların şiddetini celb edeceği gerekçesiyle buna karşı çıkıyordu ![]() ![]() Kalesi’ni imar ile Soğucak ve Tsemez yerleşim birimlerini oluşturdu ![]() ![]() KIRIM’IN İLHAKI 1783’de Potemkin Kırım’ı, Taman Yarımadası’nı ve Kuban’ın kuzey bölgesini işgal ve ilhak etti ![]() ![]() Taman’ın alınmasıyla Kerç boğazı tamamen kotrol altına alınırken, Kırım’ın alınmasıyla Kafkasya denizden de tehdit altına girmiş oluyordu ![]() GÜRCİSTAN’IN RUS HİMAYESİNE GİRMESİ Hıristiyan bir ülke olan Gürcistan, Osmanlı ve İran Devletlerinin mücadele alanı olmuştu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Gürcistan’ın ele geçirilmesiyle Kafkasya Güneyden de çevrilmiş oluyordu ![]() Rusların Kafkasyalılara, Gürcistan’la bağlantı kurmak için yol yapmalarına izin verilmesi teklifi, toplanan Milli Meclisce reddedildi ![]() ![]() RUS TAARRUZLARI Ruslar 1783 yılı ilkbaharında büyük kuvvetlerle taarruza başladı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() MÜRİDİZM Rus baskıları artınca birlik fikirleri de kuvvetlenmeye başladı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() doğrudan mücadeleye sevk ve teşvik ediyordu ![]() ![]() ![]() Tarikatlar Çeçenistan’da çabuk kökleşirken Dağıstan’da böyle olmadı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() İMAM ŞEYH MANSUR Ruslar Kafkasyalıların hazırlanmakta olduklarını anlamışlardı ![]() ![]() ![]() imha edip 6 adet topa el koydu ![]() İmam Mansur Rusların şaşkınlığını fırsat bilerek 15 bin kişilik Kafkas kuvvetleriyle bu sefer Terek cephesinden taarruza geçti ![]() ![]() ![]() Bu yenilgilere cevap vermek isteyen Ruslar 30 Ekim 1785’de General Tükelli komutasındaki kuvvetlerle Mezdog yönüne taarruza geçti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Ruslar Mezdog mıntıkasını ele geçirmeye muvaffak oldu fakat Çeçenistan’a ve Daryal geçidine ulaşmayı başaramadı ![]() ![]() İmam Mansur önce Anapa’ya, sonra Karadeniz sahilindeki Çerkesler arasına çekildi ![]() ![]() Mezdog’un işgali ciddi bir tehdit oluşturuyordu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() 1786’da cereyan eden muharebeler neticesinde Ruslar olumsuz bir pozisyona düştü ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() yenilerek geri çekilmeye mecbur edildi ![]() Fakat General Radyef’in kuvvetlerinin yetişmesiyle denge Ruslar lehine dönmeye başladı ![]() ![]() ![]() ![]() Bu olayın peşinden Anapa kalesine yaptıkları taarruzlarda başarılı olamayan Albay Tükelli komutasındaki Rus kuvvetleri büyük bir zayiat vererek geri çekilmek zorunda kaldı ![]() Ruslar 1789’da Bibekof komutasında bir kez daha taarruza geçtiyse de başarılı olamamış, savaşçıların bir kısmı ölmüş, bir kısmı esir alınmış, bir kısmı da komutanlarına isyan ederek perişan halde kaçıp gitmiştir ![]() BATTAL PAŞA’NIN İHANETİ Kafkasyalılar, Osmanlıdan istediği desteği bir türlü alamıyordu ![]() ![]() ![]() ![]() Paşa’yı idam edeceğini bildirdi ![]() ![]() Bu sırada Bibekof’un kaleye yaptığı kuşatma, içerdekilerin mukavemeti ve dışarıda Kafkasyalıların yaptıkları saldırılarla bozguna uğratıldı ![]() ![]() Anapa’da önemli bir kuvvet toplanmıştı ![]() ![]() 1790’da Kaptanı Derya Amiral Gazi Hasan Paşa yüzden fazla gemiyle Anapa önüne gelince ve beraber getirdiği Mahmud Haseki’nin “hemen hareket etmediği takdirde Battal Paşayı idama görevli” olduğunu duyunca yola çıktı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() O kadar emekle ve hayalle hazırlanan askeri harekat Battal Paşa’nın ihanetine kurban gitmişti ![]() Bu olay sonrası Kafkasyalıların Osmanlıdan ümidi iyice kesildi ![]() ANAPA MUHAREBESİ Kalenin yeni muhafızı Sarı Abdullah Paşa da önceki gibi Trabzondan ayrılıp görevinin başına gelmiyordu ![]() Ruslar Anapa’ya taarruz başlattı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() O gün zayi edilen imkanlara bakıldığında, eğer Osmanlı Ordusu düzenli olsaydı, başında dirayetli ve namuslu komutanlar olsaydı, Kafkasyalılara gereken önem verilseydi, Rusların Don ve Volga arasındaki yerlerden Kuzeye sürülmelerinin işten bile olmadığı görülecektir ![]() ![]() YAŞ ANTLAŞMASI 10 Ocak 1792 tarihinde, Osmanlı Devletiyle Rusya arasında Yaş Barış Antlaşması imzalandı ![]() ![]() Yaş Muahedesi ile Kafkasya’nın istiklali teyid ve Rusların Gürcistan’ı terki temin ediliyordu ![]() ![]() Fakat Kafkasyalılar pes etmedi ![]() ![]() ![]() Anapa’yla birlikte Tsemez’i de ele geçirmiş olan Ruslar Adige saldırılarının yeniden yoğunlaşmasıyla Anapa’ya çekilmek zorunda kaldı ![]() KALMUK-KAZAK SALDIRILARI 1796’da Kalmuk reisi Dudukunba Kazak ve Kalmuklardan 50 bin kişilik bir ordu hazırlayarak Kuban ve Terek istikametinde taarruza geçti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() GÜRCİSTANIN 2 ![]() Bütün bu gelişmeler olurken konjonktürü müsait gören İran Şahı Ağa Mehmet Şah Azerbaycan ve Gürcistan’a tecavüzlerde bulunmaya başlamıştı ![]() ![]() Tehdidin artması üzerine Gürcüler Ruslardan yardım istedi ![]() ![]() ![]() ![]() Rusların Gürcistan’da olması Kuzey Kafkasya için ciddi bir tehlike oluşturuyordu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Ama Abhazlar bu kararı kabul etmedi ![]() ![]() ![]() Bu harekatla Ruslar Güney Kafkasya’da üs kurmuş ve Anapa’ya kadar olan sahil şeridini komple kontrolleri altına almış oluyorlardı ![]() KAFKAS GÜÇLERİNİN DON KUŞATMASI VE VEBA SALGINI 1800’lü yılların başı Avrupa’nın Fransa ve Napolyon’la çok meşgul olduğu yıllardı ![]() ![]() ![]() Kafkasya kabileleri iştirak etti ![]() ![]() Plan yapıldı: mütahkem yerler muhasara altında tutulurken, Don ve Maniç hattında ilerlenecek, bu yerlerin Rusya ile irtibatları kesilecekti ![]() ![]() Bu arada daha önce Gürcistan’a yerleşmiş olan Rus birlikleri bu bölgede düzenledikleri harekatlarla Güneyde İranlıları, Genç, Erivan, Bakü, Azerbaycan hanlıklarını mağlup ederek bu mıntıkalara tamamen yerleşti ![]() ![]() 1807’de Astrahan’da çıkan veba salgını Maniç hattındaki Kafkas Ordusuna, bu vasıtayla da Anavatana sirayet etti ![]() ![]() Bu fırsatı kaçırmayan Rus orduları General Bulgakof komutasında saldırarak Çeçenleri Terek’in güneyine attı ![]() ![]() ARİSTOKRASİYE BAŞKALDIRI 1809’da Osmanlı ile Rusya arasında Bükreş anlaşması imzalandı ![]() ![]() ![]() Bu arada, Kuban mıntıkasında aristokratlar aleyhine meydana gelen kalkışmada bir kısım asilzadeler ve bunların yandaşları Ruslara tabi oldu ![]() ![]() ![]() Rus nüfuzu Dağıstan’da da güçlüydü ![]() ![]() ![]() Ruslar Güney Kafkasya’da tam hakimiyet kurmuştu ![]() ![]() ![]() çocuklarını da Rusya’ya tahsile gönderdi ![]() ![]() YERMELOV’UN KATLİAMLARI Napolyon Moskova’dan geri çekildikten sonra bu cephede şöhret bulmuş General Yermelov Çar Naibi olarak 300 bin kişilik kuvvetle Kafkasya’ya tayin edildi ![]() Yermelov bu saldırıları göğüsledi ![]() Ruslar tam 8 sene hazırlık yaptıktan sonra 1822’de taarruza geçti ![]() ![]() ![]() ![]() Ancak Çeçenistan’a saldıran diğer bir kol Çeçenleri Sunja nehrinin güneyine atmağa muvaffak oldu ![]() ![]() Bu arada Abhazya’da Sohum Rusların elinden alınmışsa da uzun süre korunamadı ![]() ![]()
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz
![]() ![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
dağıstan mücadeleye katılıyor |
![]() |
![]() |
#2 |
Şengül Şirin
![]() |
![]() dağıstan mücadeleye katılıyorDAĞISTAN MÜCADELEYE KATILIYOR 1826’da Dağıstan’da başlamış olan inkılap ve ihtilal hareketleri gelişmeye doğru gidiyordu ![]() ![]() ![]() 1829 yılında imam seçildi ![]() ![]() ![]() İmam 1831'de artık doğrudan Ruslarla çarpışmaya başladı ![]() ![]() ![]() Bu arada 1830’da Abhazya’da da bir ihtilal kopmuştu ![]() ![]() ![]() Kafkasya doğusuyla batısıyla direnecekti, fakat cephaneleri çok azdı ![]() ![]() 1832 yılında Dağıstanda Gazi Muhammed'in ölümü üzerine Hamzat Beg imam seçildi ![]() ikinci imamı, tam bir idealist ve son derece sert icraatların sahibiydi ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Osman'ın tertiplediği bu kanlı suikast hadisesinden çok geçmeden, bu sefer de Rus taraftarı Hunzah halkı ayaklanarak, İmam taraftarlarına karşı büyük bir katliam başlattı ![]() Olaydan haberdar olan Şamil, bütün kuvvetleriyle Hunzah'a yürüyerek, katliama katılanları ağır bir şekilde cezalandırdı ve Hotzat Avulu’ndaki imamlık hazinesini kurtardı ![]() ![]() ABIN MEVKİİNİN İŞGALİ 1834’de Ruslar hem Kubandan, hem Abhazya’dan doğuya doğru harekat başlattı ![]() ![]() ![]() ![]() Karadeniz sahillerine denizden kuvvet çıkarabilmeyi ümit eden Ruslar Kuzeyde Tsemez’i kontrol altına almıştı ama burasıda Adigelerin kuşatması altında olduğundan dışarı çıkılamıyordu ![]() Bu arada Şapsığların büyük komutanı Hacı Guzbek idaresindeki 1700 kişilik atlı birlik de doğudan gelen 14 bin kişilik düşman birliklerine taarruzda bulunuyordu ![]() Bütün gayretlere ve düşmana verdirilen büyük kayıplara rağmen Rusların Abın mevkiini ele geçirmelerine mani olunamadı ![]() MİLLİ MİSAK MECLİSİ Batı Kafkasya’da siyasi manada da oluşumlar meydana geliyordu ![]() ![]() ![]() ![]() Bu eyalet mümessillerinden oluşan ve Jilethau Hase (Milli Misak Meclisi) adı verilen ve 300 kişilik bir meclis oluşturulmuştu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Jilethau Hase hem kanun yapma, hem yürütme, hem yargılama yetkisine sahipti ![]() ![]() ![]() ![]() İMAM ŞEYH ŞAMİL Dağıstan’da, İmam Hamzat’ın şehid edilmesinden sonra imamlık sancağını Şamil devraldı ![]() ![]() ![]() ![]() eğitime önem verdi, fikir ve sanat alanında da büyük adımlar atılmasını sağladı ![]() ![]() Güçlü hitabeti, kararlı tutumu ve askeri dehasıyla büyük başarılar kazandı, ünü kısa zamanda yayılarak otoritesi Dağıstan civarında yaşayan geniş topluluklar tarafından da kabul edildi ![]() İmam Şamil, idare sistemini yeniden düzenlerken, ülkeyi naiplik ve vilayetlere ayırarak bunların başına hem askeri hem de sivil yetkilerle donatılmış naipleri getirdi ![]() ![]() ![]() Her biri birer savaş kahramanı olan bu yüksek rütbeli naiplerden Ahverdil Muhammed, Kabet Muhammed, Şuayıb Molla, Taşof Hacı, Danyal Sultan, Nur Muhammed, Hitinav Musa, Sadullah, Duba Hacı, Hacı Murat ve Şamil’in büyük oğlu Muhammed Gazi gazavatın(kutsal savaş) adı anılması gereken başlıca kahramanlarıdır ![]() AHULGOH’DA HÜZÜN 1837 yılında Kafkasya’da keşif gezisi yapan Çar Nikola, dünyaca bilinen generali Vorontsov’u Kafkasya bölgesine Başkumandan tayin etti ![]() ![]() ![]() Bu arada Doğu Kafkasya’da otoritesini kurmuş olan Şamil’in kuvvetleri tahkim ettikleri Ahulgoh’dan yaptıkları saldırılarla Rus birliklerine önemli zayiatlar veriyordu ![]() ![]() ![]() ![]() Şamil 1839’da Ahulgo Tepesinde 3 ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Vuruşarak ölmekten yana olan Şamil, yanındakilerin ısrarı üzerine 30 kişiyle Ahulgoh’tan çıkmayı başararak, Çeçen bölgesindeki Kayış Yurt’a geçti ![]() ![]() ![]() ![]() 1839 VE 1849 YILLARINDA BATI KAFKASYA 1839 yılında Anapa-Tsemez arasındaki bölgede de mühim çatışmalar meydana geliyordu ![]() ![]() Adigeler 9 Kasım 1839’da Anapa ve Tsemez arasındaki Şasi kalesine saldırdı ![]() ![]() Yine 1839’da, Adigelerle Ruslar arasında Anapa yakınlarındaki Jamatya bölgesinde meydana gelen çatışmalarda da, gösterilen bütün kahramanlıklara rağmen sonucu Rus topçuları tayin etti ![]() 1840 yılında Batı Kafkasya’da Kaleşhovue(Yekatrinodar)’de, Şhapsin mevkiinde, Hafitsay(Gelincik)’te ve Pşat mevkiinde meydana gelen çarpışmaların hiçbirinde muvaffak olamayan Ruslar geri püskürtüldü ![]() Aynı yıl Batı Kafkasya’da Rusların kontrolünde olan 10 kaleden 8’i Adigelerin eline geçti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Bu zaferler Şurukyiko Duğuj, Canbulat, Havuduko Mansur, Yindaryiko Muhammet, Hajımoko Muhammet, Haciyiko Mehmet, Kalubatuko Hatuk, Kalubatuko Şupagua, Dazığyıko Şupaşe, Besleniko Arslan, Hatukşukuo Muhammed, Jansetyikue, Rüstem Pe, Vordevavyiko Zepş, Berzeg Hacı, Sultan Kurhum Giray, Dzadzuko Ali, Dzadzuko Nevruz, Bastiko Pşimaho, Hatukyiko Selman, İnalyiko Arslan Giray … gibi sadece kama ve kılıç gücüne sahip Adige, Abaza ve Ubıh önderlerin ve onlara itaat eden Kafkasyalıların büyük cesaret ve feragatlarıyla kazanılmıştır ![]() Art arda gelen bu bozgunlar üzerine Ruslar, Sivastopol ve Odesa’da bulunan 80 bin kişilik kuvvetlerini de Kafkasya’ya sevk etti ![]() DARGO’DA ZAFER 1845 senesinde Vorontsov kuvvetleri Doğu Kafkasya’da bir harekata başladı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Bu zafer sonrasında Dağıstan’da Rusların hakim olduğu noktalarda isyanlar meydana geldi ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Yıllardır yalnız sürdürdüğü mücadelede yorgun düşmüş Batı Kafkasya, şimdi Şamil’le birlikte şahlanan doğu Kafkasya’nın mücadelesiyle tekrar ümitlenmişti ![]() ![]() ![]() ![]() Ancak Rusların Kabartay mıntıkasına hakim olmaları sebebiyle Kuban mıntıkasının Doğu Kafkasya ile idari bir birlik oluşturma imkanı kaybolmuştu ![]() ![]() ![]() Kuban’da “Misakı Milli Hükümeti” vardı ![]() ![]() ![]() ![]() MUHAMMED EMİN'İN ÇALIŞMALARI Muhammed Emin bir devrimciydi ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Naiplik faaliyetinin Batı Kafkasya’da sebep olduğu tartışmaların bir sonucu olarak Hamırza isimli birinin idam edilmesi büyük tepki uyandırdı ![]() ![]() Zeki bir insan olan Muhammed Emin durumun farkına vararak zihniyetini çabuk değiştirdi ve halkın temayüllerini dikkate aldı ![]() ![]() ![]() Emin sanayi yatırımı yaparak ihtiyaçlarını kendi üretmek yönünde girişimlerde bulundu, Batı Kafkasya’yı 100 idari bölgeye bölmüş, hepsine askeri ve idari sorumluluklar vermiş, sadece 1849 yılında Ruslara 101 akın düzenlemiştir ![]() Bu değişimi gören Ruslar büyük kuvvetlerle Muhammed Emin’in üzerine saldırarak Naibi Unbi dağlarında mağlup etti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() KIRIM SEFERİ VE ENTRİKALAR Rus ilerlemesini durdurmak maksadıyla, Osmanlı, İngiltere ve Fransa arasında, Avusturyalıların da desteğini alan bir ittifak oluşturuldu ![]() Bazı taleplerle Osmanlıya gönderilen Rus elçisinin geri çevrilmesinden sonra Prut Nehri’ni geçen Ruslar Romanya’ya girdi ![]() Ardından Rus donanması 8 Temmuz 1853 tarihinde Boğazlar önünde görüldü ![]() ![]() ![]() Bu gelişmelerin ardından İngiltere ve Fransa da 10 Nisan 1854’te Rusya’ya harp ilan etti ![]() Bu sırada Kafkasya’da iki otorite vardı: Biri İmam Şamil, biri de Muhammed Emin ![]() ![]() ![]() Müttefikler arasında da bir fikir birliği yoktu ve her biri gizli bir hesap içindeydi ![]() ![]() ![]() ![]() Muhammed Emin Varna’ya giderek müttefiklerin Kafkasya’ya kuvvet çıkarmalarını temin etmeye çalışmışsa da müttefikler bu talebi kabul etmedi ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Osmanlı sahil boyunu kontrolünde tutmaya çalışıyordu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() İmam Şamil Gürcistan üzerine yürüyerek destek vermişse de Osmanlı da hiçbir hareket göremeyince rehin olan oğlunu kurtardıktan sonra geri dönmüştür ![]() Aslında bu dönemde Müttefikler Kırım’a saldırırken, Kafkasyalıların Kafkasyadaki Ruslara saldırmaması ciddi bir stratejik hata olmuştur ![]() ![]() Müttefikler Kırım da muvaffak olmuş görünürken, Kars’ı kaybetmişlerdi ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() DOĞU KAFKASYA SUSARKEN Ruslar 1852’de Çeçen mıntıkasında ormanları tahrip etmek suretiyle taarruza başladı ![]() ![]() ![]() ![]() sonucu Vedeno düştü ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() BATI KAFKASYA’DA SONA DOĞRU Muhammed Emin başladığı demokratik teşkilatlanmayı devam ettirmek istiyordu ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Ruslar hazırlıklarını sürdürüyordu ![]() ![]() BÜYÜK HÜR MECLİS Doğu Kafkasya'da İmam Şeyh Şamil'in ve Kuzey Batı Kafkasya'da naibi Muhammet Emin'in Ruslar'a teslim olmasının ardından 13 Haziran 1861’de Soçi'de bir halk meclisi toplandı ![]() ![]() Kendine 'Büyük Hür Meclis' adını veren 15 üyeli bir meclis oluşturuldu ![]() ![]() ![]() Toplantı sonrasında alınan karara uygun olarak Osmanlı'dan, İngiltereden ve Fransa'dan yardım istendi, yurt dışına heyetler gönderilerek lobiler oluşturulması, yardım alınması ve bağımsızlığın pekiştirilmesi için çalışıldı ![]() ![]() ![]() Bu milli meclisin Rus tarafından gördüğü tepki ise gerçekten esef vericidir ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Avrupa ve İstanbul’dan talep edilen yardımlar ise hiç gelmedi ![]() İngiltere’de toplanan bir gemi dolusu silah Rus konsolosunun girişimleri sonucu Trabzon’dan ileri geçemedi ![]() Ruslar ilerliyor ve önlerine çıkan köyleri yakıyordu ![]() ![]() ![]() 1864 senesi yazında Ruslar bütün kuvvetleriyle harekete geçtiler ![]() Rus birlikleri Hodz vadisinde karşılandı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Kafkasya’da büyük bir dram yaşanıyordu ![]() 21 Mayıs 1864 günü Ahçupsi deresi mevkiindeki Kbaade yaylasında Ruslarla karşılaşan son Adıge birliği düşmanına bir kere daha dehşetle saldırdı ![]() ![]() ![]() Böylece 1567 yılında Hazar Denizi kenarında başlayıp, 1864 yılında Kuban Vadisi’nde ve Karadeniz kıyısında biten, kalanların sürgünüyle sonuçlanan savaş tam 297 yılda tamamlanmış oluyordu ![]() ![]() SÜRGÜN FACİASI Kbaada savaşından sonra büyük bir facia başlıyordu ![]() Bu ferman gereğince, çoğu kadın, çocuk ve ihtiyarlardan ibaret 1 milyonu aşkın Abaza ve Adige, 200 bini aşkın Çeçen, Asetin ve Dağıstanlı yurtlarından çıkarılarak Karadeniz kıyısına sürüldü ![]() ![]() ![]() Sürgün esnasında şuurlarını kaybetmiş insanların kendi çocuklarını öldürmeleri ve intihar etmeleri olağan hallerdendi ![]() Kafkas sürgünlerinin gittikleri yerlerde kurdukları nice köyler vardır ki 20-30 sene sonra birer mezarlıktan ibaret kalmıştır ![]() Mütemadi felaketler altında eriyen bu kahraman milletin hayatta kalanları esas itibarıyla Anadolu’ya ve bir kısmı da Osmanlı imparatorluğu sınırlarında daimi emniyetsizliğin hüküm sürdüğü Dobruca, Bulgaristan, Sırbistan, Arnavutluk, Suriye, Filistin ve Irak gibi memleketlere yerleştiriliyordu ![]() Adıgeleri sürmekle Çarlık Rusyası’nın ne gibi bir gaye güttüğü Kafkasya Rus Ordusu Baş komutanı Muavininin Petersburg’a Harbiye nazırına gönderdiği şu rapordan açıkça anlaşılmaktadır: “Ruslarla iskan edilmiş batı Kafkasya tamamıyla emin bir vaziyettedir ![]() ![]() ![]() Böylece Kuzey Kafkasya’nın Ruslar tarafından işgal tablosu Kafkas milli servetlerinin gasp ve yağması ile 1 ![]() ![]() ![]() VATANINDA KALANLAR Bu toplu sürgüne rağmen bir miktar Kafkasyalı vatanında kalmayı başarabilmiştir ![]() kısımlarında kalan Adigelerle Yukarı Kuban’daki sarp vadilere sığınan Karaçaylar ve Abhazya’daki halk idi ![]() Kuzey Kafkasya’nın Dağıstan, Çeçen-İnguş, Osetya ve Kabartay bölgeleri ahalisi, az bir kısım hariç dağlara sığınarak vatanlarında kalabilmişlerdir ![]() Topraklar Kazaklara ve Rus seçkinlerine dağıtıldı ![]() ![]() Çarlık Rusyası bütün medeni dünyanın gözü önünde bu vahşet dolu sürgünü gerçekleştirdikten sonra, Rus işgalinin medeni rollerinden bahsetmeye başladı ![]() ![]() ![]() ![]() Çarlık Rusyası, Kuzey Kafkasya’yı tamamen istila ettikten sonra Dağlılardan yine de emin olamadı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() 1840 yılında Kafkasya’nın nüfus yapısı şöyle idi: Doğu Kafkasya (Dağıstan, Çeçenistan) : 2 000 000 Orta Kafkasya (Osetya) : 500 000 Batı Kafkasya (Adige, Karaçay, Abhaz) : 2 500 000 TOPLAM 5 000 000 (Not: Kafkasya ile ilgili kaynakların ittifak ettikleri asgari nüfustur) Bu tarihten sonra Kuban ve diğer bölgelerden 1 ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() 1877 OSMANLI RUS HARBİNDE KAFKASYA… 1877’de Osmanlı Rus muharebeleri başladı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() merkez yaptılar ![]() ![]() Fakat yeter derecede yardım alınamadı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Dağlarda, 1877 Mayıs’ından Aralık ayına kadar süren isyan kanlı bir şekilde bastırıldı ![]() ![]() Bilhassa Abhazya büyük ızdırap çekti, nüfusunun yarısını kaybetti ![]() … İkinci ciddi kalkışma Ruslar 1905 yılında Japonlara yenilince patlak verdi ![]() Kuzey Kafkasya’da bu isyanda yine şiddet ve vahşetle bastırıldı ![]() DİASPORADA SİYASİ ÇALIŞMALAR 1908 yılının Ağustos ayında İmam Şamil’in oğlu Gazi Muhammet Paşa’nın Koska’da bulunan konağında bir araya gelen Kafkasyalı bir grup aydın Çerkes İttihat ve Teavün Cemiyeti’nin temelini attılar ![]() ![]() Bu cemiyetin içinde bir kaç komutan, birçok paşa, edebiyatçılar ve üniversite öğrencileri vardı ![]() ![]() ![]() ![]() Doktor Vasfi Güsar’ın 1975 yılında Kafkasya Dergisi’nde yayımlamış olduğu yazısında bahsettiği üzere Çerkez Teavün Cemiyeti’nin kuruluşundaki önemli bir amaç da anayurt Kafkasya’nın bağımsız olmasıydı ![]() ![]() 1914 yılında birinci dünya savaşı çıktı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Kuzey Kafkasya, Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan’dan oluşan konfederatif bir devlet kurmak için Kafkas Komitesi’ne maddi, manevi yardımda bulunulmasını istediler ![]() adını değiştirerek Türkiye’de “Şimali Kafkasya Siyasi Muhacirler Komitesi” adını aldı ![]() ![]() ![]() ![]() (Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı’nın yenilgisi üzerine İstanbul’a giren İngilizler, Beyoğlu’ndaki Şimali Kafkas Cemiyeti’ni kapatmıştır ![]() ![]() ![]() BAĞIMSIZ KUZEY KAFKASYA CUMHURİYETİ Rusya’da 1917 Şubat'ında başlayan ihtilal, esaret altındaki bütün milletlerin ayaklanmasına sebep oldu ![]() ![]() ![]() ![]() Geçici Yönetimi" oluşturuldu ![]() 2 ![]() ![]() ![]() ![]() Millî Meclis, bakanlar kurulunu seçerek tam yetki verdi ![]() ![]() 20 Kasım 1917'da Rusya'dan ayrıldığını îlân eden yeni hükûmet; askerî, mâlî, zirâî ve idârî sahalarda gerekli devlet düzenlemelerine hızla başladı ![]() Devlet Başkanı Abdümecid Çermoy ve Dışişleri Bakanı Haydar Bammat başkanlığında yola çıkan bir heyet; Tiflis, Batum ve Trabzon'da görüşmeler yaptıktan sonra nihayet 6 Mayıs 1918 günü İstanbul'a ulaştı ![]() ![]() 7 YIDIZLI BAYRAK BURÇLARDA Kuzey Kafkasya'nın bağımsızlığı, Türk, Alman ve diğer batılı ülkelerin basınında geniş yankılar uyandırdı ![]() ![]() Bütün bu gelişmelerden oldukça rahatsız olan Rusya, Osmanlı Devleti'ni sert bir dille eleştirdi ve ilişkiler gerginleşti ![]() ![]() Osmanlı Devleti, yeni cumhuriyeti tanımakla beraber, müttefiklerinden beklediği siyasî destek karşılıksız kaldı ![]() ![]() Lenin, Astrahan yolu ile Kuzey Kafkasya'ya kızılordu tümenlerini sevk etmeye başlamıştı bile ![]() Kizlar ve Şamilkale'yi ele geçirmek üzere harekete geçen üç tümen Kafkasyalılar tarafından bozguna uğratıldı ![]() ![]() geçti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() kurulan Kuzey Kafkasya Ordusu'na komutan tayin edilen Met Çunatıko Yusuf İzzet Paşa, Kafkas İslâm Ordusu Kumandanı Nuri Paşa ve Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti Devlet Başkanı Abdülmecid Çermoy düşmandan temizlenen Derbent'te bir araya geldiler ![]() ![]() BEYAZ VE KIZIL ORDULAR İLE SAVAŞ Şiddetli çarpışmalar sonucu Kızıl ve Beyaz Rus birlikleri Kuzey Kafkasya'nın önemli bir bölümünden çıkartılmıştı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Kafkas İslâm Ordusu'nun çekilmesi, Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti için yıkım olmuştu ![]() ![]() Yeni durum karşısında Devlet Başkanı Abdülmecid Çermoy istifa etti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() hafta sürdü ![]() karşısında tutunamadılar; Çeçenistan içlerine, Vedeno'ya çekildiler ![]() ![]() ![]() Bu sırada büyük ümitlerle ve hırsla göreve başlayan Pşimaho Kotse hükümeti de 1919'da istifa etti ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() KAYIŞYURT TOPLANTISI 6 Mayıs 1920'de Çeçenistan Kayışyurt'ta Bolşevik toplarının tehdidi altında büyük bir kurultay toplandı ![]() ![]() ![]() Meclis Uzun Hacı'nın tavsiyesine uyarak Kâmil Paşa'yı göreve çağırdı ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Bu bağımsızlık mücadelesinde Abdülmecit Çermoy, Pşimaho Kotse, Mikâil Halil Paşa, Haydar Bammat, Vassan Giray Jabağı, İbrahim Haydaroğlu, Nuh Bek Tarkolu, Uzun Hacı, Necmettin Gotskinski, Said Şamil, Met Çunatıko Yusuf İzzet, General İsmail Berkok, Ali Han Kantemir, Mehmet Kadı Dibir, Ahmet Nabi Magoma, Aytek Namitok, Mareşal Tuğa Fuat Paşa, Aziz Meker, Hüseyin Tosun Şhaplı, Reşit Kaplan, Zübeyir Temirhan, Tausultan Şakman, Tugan Alkhaz, Gappo Bayattı, İbrahim Haydar, Cemil Cahit Toydemir ve Mürsel Bakü gibi yurtseverler bilfiil yer almışlardır ![]() Bu kadronun içinde vatanında ölenler ve öldürülenler olduğu gibi, sağ kalanların hemen hemen tamamı ömürlerinin kalan kısmını vatanlarının dışında tamamlamak zorunda bırakılmıştır ![]() --------------------------------------- Derleyen: K ![]() ![]() Faydalanılan Kaynaklar: - Ahmet Hazer Hızal, Kuzey Kafkasya Hürriyet ve İstiklal Davası, Ankara, 1961 - Kadircan Kaflı, Kuzey Kafkasya, İstanbul, 2004 - İsmail Berkok, Tarihte Kafkasya, İst
__________________
Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz
![]() ![]() |
![]() |
![]() |
|