Bayburtlu Zihni (1795-1859)

Bayburtlu Zihni (1795-1859)


Zihni Bayburtlu, hem Divan hem de halk şiiri türündeki yapıtlarıylatanınmış 19 yüzyıl şairlerindendir Asıl adı Mehmed Emin olan Zihni ilköğrenimini doğduğu Bayburt'ta tamamladıktan sonra Erzurum ve Trabzon medreselerinde okudu 20 yaşlarında İstanbul'a giden Zihni 10 yıl kadar çeşitli yerlerde kâtiplik yaptı Yaşamının bu evresinde Divan şiiri türünde yazdığı şiirler ve kasidelerle tanındı

Daha sonra döndüğü Bayburt'u 1828'de Ruslar'ın işgal etmesi üzerine terk eden Bayburtlu Zihni, memleketine ancak işgal kalktıktan sonra döndü 1834'te gittiği Hac dönüşünde Mısır'a uğradı Daha sonra Akdağmadeni'nde çalışan Bayburtlu Zihni kısa bir süre memurluk yaptığı Erzurum'dan, Tanzimat'ın ilanını izleyen günlerde ayrılarak İstanbul'a gitti Donanma komutanlarından Reşid Paşa'nın Divan Kâtipliği görevini üstlenerek katıldığı Akkâ Savaşı' nda çekilen sıkıntı ve acilan yakından gördü 1848'den sonra Anadolu'nun çeşitli yerlerinde memurluklarda bulundu Bayburt'a giderken Trabzon yakınlarındaki Olasa (bugün Bahçeyaka) köyünde Öldü


Hem hece, hem de aruz vezniyle şiirler yazan Bayburtlu Zihni, gördüğü medrese eğitiminin etkisiyle Divan şairi olmaya özendiyse de bu alanda pek başarılı olamadı Aruzla yazdığı şiirler ölümünden sonra oğlu tarafından Divanı Zihni (1876) adıyla yayımlandı Ama asıl ününü hece ile yazdığı koşma ve destanlarla elde etti Özellikle, 1828 OsmanlıRus Savaşı sırasında Bayburt'un gördüğü zararları duygusal bir dille anlattığı koşma biçimindeki ağıtı ile büyük ün kazandı "Vardım ki yurdundan ayağ

göçürmüş/Yavru gitmiş ıssız kalmış otağı" dizeleriyle başlayan bu şiir sonradan iki ayrı kişi tarafından bestelenmiştir Akkâ Savaşı'nı konu aldığı "Akkâ Destanı", Bayburt'un yerli halkından ilginç kişileri yergi yoluyla anlatan "Otlakçı Destanı", "Eşek Destanı" ve "Ocak Destanı" bilinen dokuz destanı içinde en tanınmış olanlardır Bayburtlu Zihni'nin, başından geçen çeşitli serüvenleri anlattığı şiirler, yergi ve destanları içeren


"Sergüzeştnâme" adlı bir yapıtı vardır Şairin yaşamıyla ilgili bilgiler vermesi ve sanatının değişik yönlerini göstermesi bakımından önemli olan bu yapıt basılmamıştır Zihni'nin "Hikâyei Garibe" adlı düzyazı ağırlıklı, basılmamış bir yapıtı daha bulunmaktadır Bayburt'un ileri gelen ailelerinden birinin oğlu olan Abdullah Bey adlı bir gencin acılarla dolu 18 yıllık serüvenini konu edinen bu yapıtta, Zihni çağına göre ilginç bir çalışma ortaya koymuştur

Zihni'nin yaşamı ve sanatı 1928'de Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu ve 1988'de Saim Sakaoğlu tarafından hazırların Bayburtlu Zihni adlı iki ayrı kitapta ele alınmıştır