Batlamyus-ptolemaios

Batlamyus-ptolemaios


Batlamyusveya Ptolemaios (İS 2yüzyıl), eskiçağların en ünlü astronomi, coğrafya ve matematik bilginlerinden biridir Evren konusundaki kuramlarıyla Kopernik, Kepler ve Galileo'dan önceki çağlarda bilimsel ve dinsel düşünceye yön veren bu bilginin tam adı Klaudios Ptolemaios'tur Araplar bu Yunanca adı Batlamyus olarak okumuş, yapıtlarını onlar aracılığıyla tanıdığımız için dilimize de bu biçimiyle yerleşmiştir

Yaşamı konusunda fazla bilgi olmayan Batlamyus'un Mısır'da, Nil Irmağı kıyısındaki Ptolemais Hermii kentinde doğduğu ve 78 yaşındayken öldüğü sanılır Çalışmalanm da gene Mısır'da, İskenderiye kentinin yakınlarındaki bir tapınağın tepesinde kurulmuş olan bir gözlemevinde yürütmüş ve İS 127 ile 141 ya da 151 yılları arasında ününün doruğuna ulaşmıştır


Batlamyus'un Yunanca olarak kaleme aldığı birçok yapıtı günümüze ulaşmıştır Bunlardan en ünlüsü ve en önemlisi, astronomi ve trigonometri konusunda çağının bütün bilgilerini içeren Mathematike syntaksis'tir ("Matematik Derlemesi") Bu kitap, Batlamyus'a ve yapıtlarına duyuları saygı nedeniyle gerçek adından çok He megala syntaksis ("Büyük Derleme") ve zamanla He megiste syntaksis ("En Büyük Derleme") diye anılmıştır İS 9 yüzyılda Araplar yapıtı kendi dilleanne çevirirken He megiste


sözcüklerini elMecistVye dönüştürmüşler, kitabı bu Arapça çevirisiyle tanıyan batı dünyası da elMecisti sözcüğünü Almagest biçiminde Latince'ye aktarmıştır Bu nedenle, Batlamyus'un bu ünlü yapıtı bugün bütün dünyada Almagest adıyla tanınır
Batlamyus bu kitaptaki bilgilerin çoğunu İÖ 2 yüzyılda yaşamış olan Yunanlı astronomi bilgini Hipparkhos'tan almış {bak HİPPARKHOS) ve öylesine inandırıcı bir biçimde açıklamıştı ki, sonraki 1400 yıl boyunca hiçbir astronom bu bilgileri aşamadı


Batlamyus'a göre Dünya evrenin merkezinde hareketsiz duruyor, Güneş, Ay ve gezegenler de Dünya'nın çevresinde dolanıyordu Batlamyus'un evren kuramı, yerini Kopernik sistemine bırakmcaya kadar 14 yüzyıl boyunca hiç tartışmasız doğru kabul edildi {bak Kopernik Mikolaj) Batlamyus, Hipparkhos'un yıldız kataloguna kendi gözlemlediği yıldızları da ekleyerek Almagest'te yer vermişti 1022yıldızı içeren bu liste de sonraki bilginlerce değeri ölçülmez bir çalışma olarak benimsendi


Batlamyus aynı zamanda coğrafyayı bilimsel temellere oturtan ilk bilginlerden biridir Asya ve Afrika kıtalannın haritalanm, eskiçağların en büyük kentlerinin enlem ve boylamlarını Geographike hyphegesis ("Coğrafya Kılavuzu") adlı yapıtında derlemiştir Bu yapıtın Bizans döneminden kalma özgün elyazmalanndan bir bölümü İstanbul'daki Fatih Kütüphanesi'nde, Fatih Sultan Mehmed' in buyruğuyla yapilan Arapça çevirisi de Ayasofya Kütüphanesi'nde saklarımaktadır Birkaçı günümüze kadar ulaşmış olan bu haritalar Kristof Kolomb'a, hep batıya doğru giderek Atlas Okyanusu üzerinden Hindistan'a ulaşabileceği düşüncesini esinlemiştir