Fiil Kipleri-eylem Kipleri-fiil Kiplerinin özellikleri

FİİL KİPLERİ - EYLEM KİPLERİ, FİİL KİPLERİNİN ÖZELLİKLERİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIM

Kip= zaman+kişi
Eylemlerin zaman ve biçim özelliklerine çeşitle eklerle çekimlenmesine eylemde kip denir
Zaman eki almış eylemin, kişi eki de almasıyla ortaya çıkan biçime “kip” denir
İkiye ayrılır (haber, dilek)

A HABER/ZAMAN KİPLERİ:

Zaman + kişi = kip

BASİT ZAMANLI EYLEMLER:


Eylemin ne zaman yapıldığını bildiren zaman ekleridir

GEÇMİŞ (-mış, -dı):
Eylemin önceden gerçekleştiğini bildirir
Eylemin yapılması söylenmesinden önce gerçekleşmiştir
Eylem+-di, -miş=geçmiş zaman

Dİ’Lİ (görülen):
Eylemin yapıldığı görülmüştür
Eylemin yapıldığı kesin olarak anlatılır
Soru biçimin “mi” soru ilgeciyle sağlanır

MİŞ’Lİ (duyulan):
Eylemin yapıldığı duyulmuştur
Kesinlik anlamı yoktur
Soru biçimin “mi” soru ilgecidir

ŞİMDİKİ (-yor):
Eylemin yapılırken söylendiğini bildirir
Eylemin yapıldığı anla söylendiği an aynıdır
Eylem+-yor=şimdiki zaman
Örn:
Zaman değiş-i-yor
Neden gülü-yor-sun?

GELECEK (-ecek, -acak):
Eylemin gelecekte yapılacağını bildirir
İşin anlatımdan sonra yapılacağını bildirir
Eylem+-ecek=gelecek zaman

GENİŞ (-r):
Eylemin her zaman yapıldığını ve ilerde de yapılabileceğini bildirir
Eylem+-r=geniş zaman
Örn:
Okumayı seve-r-im (her zaman)
Ülkemizde bayraklar sallan-ı-r (her zaman)

BİRLEŞİK ZAMANLI EYLEMLER:


Basit zamanlı eylemlere “-di, -miş, -se” eklerinden biri getirilerek yapılır
Kip ve zaman eki iki tane olan eylemlerdir
-di: hikayesi
-miş: rivayeti
-se: şartı/koşulu

HİKAYE BİRLEŞİK ZAMAN (-dı):


Eylem+zaman/kip eki+di+kişi
Örn:
-malı-y-dı-
-yor-du-
-acak-tı-
-r-du-
du-y-du-

RİVAYET BİRLEŞİK ZAMAN(-mış):
Eylem+zaman/kip eki+-mış+kişi

ŞART BİRLEŞİK ZAMANI (-sa,-se):
Eylem+zaman+-sa+kişi


B DİLEK KİPLERİ:


Özel bir zaman anlamı yoktur
İşin yapılıp yapılmayacağı da belli değildir
Eylemin yapılmasına isteme/dileme anlamı vardır

GEREKLİLİK (-meli, -malı):
Bir işin yapılması, olması gerektiğini anlatır
Eylem+-malı+kişi=gereklilik
Çekimleri:
Olumlu:
Eylem+malı+kişi

Olumsuz:
Eylem+ma+malı+kişi

Soru:
Eylem+malı+mı+kişi

Uyarı: Gereklilik kipleri bazen olasılık anlamı da verebilirler
Örn:
Bu gelen babam olmalı (sanırım)
Gelmediğine göre çalışıyor olmalı (sanırım)

DİLEK-ŞART/KOŞUL (-se, -sa):
İşin yapılması hem isteğe hem de koşula bağlıdır
Eylem+sa+kişi
Çekimleri:
Olumlu:
Eylem+se+kişi

Olumsuz:
Eylem+ma+sa+kişi

Soru:
Eylem+sa+kişi+mı

İSTEK (-se, -sa):
Eylemin yapılması istenir
Eylem+-a+kişi
Çekimleri:
Olumlu:
Eylem+a+kişi
Oku-y-a-y-ım Oku-y-a-lım

Olumsuz:
Eylem+ma+-a+kişi

Soru:
Eylem+a+kişi+mı

EMİR/BUYURMA (eksiz):
Eylemin yapılmasını buyurmak için kullanılır
Emri veren söyleyen olduğu için 1 tekil/çoğul kişisinin emir çekimi yoktur
Eylem+kişi=emir
Çekimi:
Olumlu:
- -
gel gel-in/iniz
gel-sin gel-sinler

Olumsuz:
Eylem+me+kişi

Soru:
Buyurma/emir kipinin soru biçimi yalnızca 3 tekil kişi için kullanılır
*Eylem+3 kişi (tekil/çoğul)+mı