Apaçiler

APAÇILER

Apaçi adi bir Zuni kelimesi olan apachu'dan gelmektedir ve anlami "düsman" dir Kendi aralarindaki adlari N'de ya da Dineh'tir, insanlar anlamina gelir 1500!li yillarin baslarinda Athapascan halkindan bir grup, anavatanlari olan bati Kanada'yi terkederek simdi Arizona, New Mexico ve dört köse bölgesi olarak bilinen yerlere indiler Buralarda Lipan, Jicarilla (Ispanyolca'da derin içecek kaplarina istinaden söylenmis bir kelimedir ve anlami "küçük sepet"tir), Chiricahua, Tonto, Mescalero ve Beyaz Dag Apaçileri olarak küçük kabile ve gruplara ayrildilar
Apaçiler göçebe insanlardi ve konik biçimde yapilmis, dört ayakla tepeye desteklenen çadirlarda (wicki-up) yasarlardi Avlanir ve yabani bitkiler toplarlardi; çok sonralari misir ve kabak da ekmeye basladilar Genellikle geyik derisi elbiseler giyerler, saçlarini uzatir ve açik birakirlar, baslarina bir bant takarlardi Erkekler de uzun, uçusan edep yerlerini örten kalça etrafiyla bacak arsina sarilan örtü giyerlerdi Yumusak, hassas deri çariklari kayalik, dikenli ve engebeli arazilerde çok önemliydi, çünkü binicilikten önce inanilmaz uzun mesafelerde iyi kosuculardi (buna ragmen ati ehlilestirmeyi kisa sürede ögrenmis ve mükemmel biner hale gelmislerdi) Temel silahlari yaydi ve atesli silahlari aldiktan sonra bile uzun süre bunu kullandilar
Apaçi kadinlari özellikle gösterisili sepetler örerlerdi, bazilari lifleri arasindan bir ignenin bile geçemeyecegi kadar siki dokunurdu Bebeklerini sirtlarinda tasirlardi Kadinlar aile yasaminda önemli rol oynarlardi; tüm ihtiyaçlarini kendileri karsilayabilir, gerektiginde büyücü hekimlik yapabilirlerdi
Lipan Apaçileri, önceleri beyazlarla baris içindeydiler 16 yüzyilda onlarla savasmaya basladilar Hasin göçebe istilacilar olarak Lipanlar bati Teksas ve Rio Grande'nin dogusunda kalan New Mexico'nun büyük bölümünü ele geçirmis ve özellikle Meksika'da madenci veya göçmen haline gelmislerdir Cochise, Mangus Colorado ve Goyathlay, Esneyen Adam (gerenimo olarak taninir) gibi ünlü sefleri vardi Apaçilerin beyazlara yaptiklari saldirilar planli degildi, bu kabilelerin çogu beyaz Amerikali ve Meksikali'larin hilelerine, anlasmalari bozmalarina ve katliamlarina kurban gitmislerdir 1880'lere kadar yine de boyun egmemislerdir
Simdilerde sayilari ancak 1500-2000 civarinda olan Jicarillalar, New Mexico'nun kuzeyindeki yüksek daglarda yasamaktadirlar White Mountain (Beyaz Dag) Apaçileri Arizona'da ve New Mexico'da yasarlar 1905'de sadece 25 Lipan Apaçisi kurtulabilmisti ve bunlar Mescalero Apaçi Rezervasyonu'na yerlestirildiler