İbraniler

Sami kavimlerinden olan İbraniler, Aşağı Mezopotamya?dan gelmiş, bir süre göçebe yan göçebe dolaştıktan sonra Nil deltasının doğusuna ve Lübnan Dağlan?nın güneyinde yüksek bir yayla olan Filistin?e yerleşmişlerdir

a) Siyasi Tarih

Filistin?de yaşayan Kenaniler, yeni gelenlere iyi davranmadılar ve onlara nehri aşan anlamına gelen İbraniler adım verdiler Mısır üe Mezopotamya arasındaki çöllerde yaşadılar Başlarına sırasıyla ibrahim, İshakoğlu Yakup peygamberler geçti Hz Yusuf, Firavun?un veziri olunca İbraniler, refaha ve rahata kavuşmuşlardır Hz Yakub?un rüyasında Yahova ile güreşip galip gelmesi sonucu Yakup?a, galip gelen anlamında İsrail adı verilmiş ve halkı, bu isimle anılmıştır Hz Yusuf döneminde rahata kavuşan İsrailliler zamanla Mısırlıların kölesi haline gelmişlerdir

Hz Musa ile Mısır?ı terk eden İsrailliler, adanmış ülke veya vaat edilmiş ülke olan Filistin? e yeniden geldiler Daha sonra Davut ve oğlu Süleyman döneminde ibraniler tarihlerinin altın çağını yaşadılar Onun ölümünden sonra sarsıldılar Ülkede karışıklıklar çıktı Bundan faydalanan Asurlular, İsrail Devleti?ne son verdiler (MÖ 721) İbranilerin 70 yd süren Babil esaretinden sonra Pers Kralı Keyhüsrev onları esaretten kurtardı ise de bir daha kendilerini to-parlayamadılar (MÖ 539) Miladın ilk yıllarında ortaya çıkan Hz İsa?nın peygamberliğini kabul etmediler Avrupa?da ve bütün dünyada İbranilerin aleyhinde büyük bir düşmanlık ve kindarlık başladı Her yerden kovulan İbranileri yalnız atalarımız, Osmanlılar kabul etti

b) Devlet İdaresi

Tevrat?a göre ibraniler ilk defa, Hz İbrahim tarafından yönetildiler Daha sonra başa sırasıyla İshak, Yakup ve Yusuf peygamberler geçti Hz Yusuf döneminde ibraniler Mısır?da refaha ulaşıp zenginleştiler Devlet idaresinde önemli mevkileri ellerine geçirdiler Bu durum Mısırlıları ürküttü Firavun onların çoğalmasını önlemek için çocuklarını öldürttü Katliamdan kurtulan Hz Musa, halkını kurtarmak ve Firavun?la mücadele etmek için Mısır* dan ayrıldı Onları Sina ve Paran bölgesine getirdi Allah?a inancı, onlara aşıladı Kutsal topraklara ve Lût Gölü çevresine yerleştiler Hz Davut ve oğlu Süleyman peygamber döneminde (MÖ 974-931) altın çağlarını yaşadılar HzDavut güçlü bir monarşinin temelini attı Kraliyet meclisini, idareyi, devlet memurlarını ve orduyu düzene koydu Süleyman?dan sonra ibraniler, kuzeyde, merkezi Samana olan İsrail devleti ve güneyde, merkezi Kudüs olan Yahudi (Yuda) devleti olmak üzere tekrar ikiye aynldı Peygamberler idaresinin sona ermesi ve Babil esaretinden sonra siyasi bir varlık gösteremediler

c) Sosyal Hayat

Aşağı Mezopotamya?dan gelmiş olan ibraniler göçebe, yan göçebe bir hayat yaşamışlardır Ancak Nü deltasının doğusuna yerleştikten sonra ziraat ve hayvancılıkla uğraşmışlardırHz Yusuf, Firavun?un veziri olunca ticaret yapmaya başlamış ve devletin önemli görevlerine getirilmişlerdir

d) Hukuk

fbranilerde hukuk ve adelet münasebeüeri önceleri Hz Musa? ya Tanrı tarafından gönderilen Tevrat, daha sonra da HzDavud?a indirilen Zebur adı verilen kutsal kitapların hükümlerine göre yürütülmekteydi Tevrat ve Zebur yegane kanun ve din kitaplarıydı

e) Yazı, Dil ve Edebiyat

Yahudi din kitabı, Ahd-i Atik adı verilen Tevrat İbranice ile yazılmıştır Talmud adındaki eser İbranilerin sözlü ve yazılı geleneklerini ihtiva eder ve İbrani diliyle yazılmıştır Yahudiler hangi ülkede yaşarlarsa yaşasın mutlaka Tevrat?ın dili olan İbraniceyi öğrenirler

Sanat

Puta tapmaya karşı duyulan düşmanlık ve canlıları tasvir etme yasağı, plastik sanatların gelişmesini önlemiş, y mz müzik ve şiir alanında gelişmeye az da olsa zemin hazırlamıştır 1932′de Dura ropos Sinagogunun (Havra) freskleri ile Hristiyan-lıktan önce Filistin?de çanak, çömlek, madalyalar, değerli taşlar ile oyulmuş fildişleri bulundu Bu eserlerin karakteristik motifleri, Yehuda aslanı, nar, hurma (palmiye), asma, yedi kollu şamdan ve Ahd-i Atik?ten alınmış sahnelerdir

Şüphesiz tbranilerin sanatında Mezopotamya, Mısır, Roma ve islam medeniyetinin izlerine rastlanır En tipik örnekleri Hz ibrahim?in Hz ishak?ı bağlaması, Hz Süleyman?ın yargılanması, Azron?un (Musa) çiçek açan asası, hayat ağacı, Musa?nın asası gibi

g) Din ve İnanış

Tek tanrıya inanan din anlayışını, tarihte ilk defa dünyanın en eski kavimlerinden biri olan fbraniler gerçekleştirmişlerdir Din anlayışlarına göre tanrı Yahova?dır Bu dinin temelinde Yahova?nın (Tanrı) bir olduğu, kendisinden başkaca ilah olmadığı, dünyayı yaratan ve yönetenin o olduğu fikri yatar Din kitapları ise semavi kitap olarak bilinen ve tanrının emirlerini ihtiva eden Ahd-i Atik olan Tevrat? ar

tbranilerin dini inanışlarına göre Yahova, Hz Musa?ya şu on emir?i vermiştir

1- Yalnız tanrıya (Yahova?ya) ibadet edilecek

2- Put yapılmayacak ve puta tapılmayacak

3- Cumartesi günü istirahat günü olacak

4- Anne ve babaya hürmet edilecek

5- İnsan öldürülmeyecek

6- Zina edilmeyecek

7- Hırsızlık yapılmayacak

8- Yalan yere şahitlik yapılmayacak

9- Kötülük yapılmayacak

10- Kimsenin evine, kansma, köle ve cariyelerine, malına, mülküne kısaca hiçbir şeyine göz dikilmeyecek