İslahat Hareketleri

Islahat Hareketleri

XVIIIYYISLAHATLARI
Bu yenilikler 17 yy ıslahatlarına göre daha köklü olmuştur Çünkü 17 yy ıslahatları devleti kuvvetlendir­mek için eskiye dönmeyi amaçlamıştır 18 yy ıslahatları ise Avrupa'yı örnek alan ilk batılılaşma hareketleridir Yenilikler ilerici devlet adamlarının iktidarda kaldığı sü­rede devam etmiştir İlerici kişilerin yönetiminden uzak­laştırılması yeniliklerin durmasına ve yapılan yenilikle­rinde ülkede etkili olmasını önlemiştir özellikle yeniçeri­lerin isyana teşvik edilmesi bu durumlara neden olmuş­tur
LALE DEVRİ (1718 – 1730)
Pasarofça anlaşmasını izleyen barış döneminde III Ahmet ve Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim tarafın­dan birlikte başlatılan yenileşme dönemidir
1 Avrupayı tanımak amacıyla Viyana'ya bir elçi he­yeti gönderildi İlk elçilik Londra'da açıldı daha sonra Vi­yana Paris Berlin elçilikleri açıldı
2 Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika 1727'de ilk matbaa'yı kurdular Matbaa dini olan hariç diğer kitapla­rın basılabileceği fetvasından sonra çalışmıştır Basılan ilk eser Vankulu Lugat adıyla bilinen Arapça – Türkçe sözlüktür Matbaa'nın kurulmasından sonra kültür faali­yetleri arttı Yalova'da ilk kâğıt fabrikası kuruldu
3Yeniçerilerden ilk itfaiye teşkilatı kuruldu İstanbul­'da bir kumaş fabrikası açıldı Çinicilik canlandı­rıldı İlk çi­çek aşısı kullanıldı
4 Sivil mimari gelişti Sâdâbâd denilen kâğıthane­' de boğaz içinde mimari alanda güzel eserler yapıldı
I MAHMUT ISLAHATLARI
Fransız kökenli Kont dö Boneval (Humbaracı Ahmet Paşa) humbara ocağını düzenledi orduda bölük tabur alay teşkilatını kurdu Subayların yetiştirilmesi için Kara mühendishanesi açıldı Bu gelişmeler Avrupa askeri eğitim biçiminin Osmanlı ordusunda ilk defa uygulanma­sıdır
III MUSTAFA ISLAHATLARI
Sadrazam Koca Ragıp Paşa ordunun yetersizliğini gördü Fransız Baron dö Tot tophaneyi düzenledi sürat topçuları adında yeni bir askeri birlik kurdu Deniz subayı yetiştirmek için mühendislik okulu (mühendishane–i Bahr–i Hümayun) açıldı 1773

I ABDÜLHAMİT ISLAHATLARI

Sadrazam Halil Hamit Paşa yenilikleri başlattı sürat topçuları ocağına önem verdi Ulufe alımı ve satımı ya­saklandı Askeri okullar için Fransızca kitaplar tercüme edildi

III SELİM YENİLİKLERİ

Islahat hareketlerine Nizam–ı Cedit denilmiştir Ni­zam–ı Cedit adı daha çok yeni kurulan askeri ocakla ilgi­lidir Kara mühendishanesinin geliştirilmesiyle mü­hen­dishane–i Berri Humayun adıyla topçu okulu ku­ruldu
İlk defa Avrupa başkentlerinde devamlı elçilikler ku­ruldu
Nizam–ı Cedit (yeni nizam) Ocağının ihtiyaçlarını karşılamak için İrad–ı Cedit adında bir hazine kuruldu
Nizam–ı Cedit askerleri Napolyon'un Akka kuşatma­sını başarısızlığa uğrattı
III Selim'in yenilikleri Kabakçı Mustafa ayaklanması nedeniyle başarılı olamadı
Devlet matbaası kuruldu

19YY ISLAHATLARI
II MAHMUT'UN YENİLİKLERİ

Kendisinden önceki padişahlar devletin aksayan yönlerini düzeltirken II Mahmut bu şekilde davranmaya­rak işlerliğini yitirmiş kurumları kaldırmış yenilerini kur­muştu II Mahmut gerçek anlamda ilk ciddi batılılaşma çalışmalarını başlatmış ve yaptığı çalışmalar diğer yeni­lik­lere temel olmuştur

SENED'İ İTTİFAK'IN İMZALANMASI (1808)
III Selim vaktinde yapılan Nizam–ı Cedit yenilikle­rine karşı yapılan Kabakçı Mustafa isyanını bastıran Rusçuk ayanı Alemdar Mustafa Paşa padişah II Mah­mut tarafından sadrazamlığa getirilmişti Bundan sonra Alemdar Mustafa Paşa ıslahatlar yapılırken herhangi bir isyan çıkması halinde ayanlardan yardım istemeyi gerekli gördü Bu düşünce sonucunda ayanlarla Sened–i İttifak denilen sözleşme imzalandı Sözleşmeye göre ayanlar ıslahatlara karşı herhangi bir ayaklanma çıktığında padi­şaha kuvvetleriyle yardım olacaklar buna karşılık padi­şah II Mahmut'ta ayanların varlığını tanıyacak

DEVLET YÖNETİMİNDE YENİLİKLER
1 Divan teşkilatı kaldırıldı Sadrazam Başvekili adını aldı Bakanlıklar kuruldu Padişah sadrazam ve şeyhülis­lamda toplanan yetkiler bakanlara paylaştırıldı
Meclis–i Hassı Vükela adı verilen hükümet Başvekil (Başbakan'ın) başkanlığında çalışmaya başladı
2 İç işleri maliye evkaf (vakıflar) ve Ticaret bakan­lıkları kuruldu Reis–il Küttaplık Dışişleri Bakanlığı oldu
3 Askeri konularda teklif hazırlayan Dâr–i Şura–yı Askeri adli konularda teklif hazırlayan meclis–i Vâlâ–yı Ahkâm–ı Adliye bürokraside teklif hazırlayan Dâr–ı Şura–yı Bâbıâli meclisleri kuruldu
4 Yeni iller kuruldu sancaklar birleştirildi muhtarlık­lar kuruldu Eyalet liva kaza olarak yeniden teşkilatlan­dırılan taşradaki yönetimlerin başına maaşlı sivil memur­lar tayin edildi
Bu çalışmalarla merkezi otoritenin kuvvetlendirilmesi amaçlanmıştır
5 Âyanların (büyük toprak sahibi olan etkili yerel li­derler) ve yeniliklere karşı çıkan ilmiye sınıfının etkinlik­leri kırıldı
6 Ölen veya görevden uzaklaştırılan memurun para ve mal varlığına devletin el koyma (musadere) kanunu kaldırıldı Bu uygulamada aileye çok az pay veriliyordu Kanun'un kaldırılmasının amacı halkla devletin arasında ilişkileri iyileştirmekti
7 Anadolu'da ve Rumeli'de askeri amaçlı ilk kez er­kek nüfus sayımı yapıldı
8 İlk posta ve karantina teşkilatları kuruldu Memur­ların sarık yerine fes giymeleri kabul edildi Ayrıca ceket pantolon giymeleri geleneği getirildi Padişahın fotoğrafı resmi devlet dairelerine asıldı

ASKERİ YENİLİKLER
1 II Mahmut'un ilk devrinde Alemdar Mustafa Paşa tarafından Sekban–ı Cedit ocağı kuruldu bu ocak yeni­çerilerin isyanı sonucu kaldırıldı
2Yeniçerilerin yetersizliklerinin yanısıra yeniliklere karşı olmaları halkla ilişkilerinin de bozulmaları sonra­sında Yeniçeri Ocağı kaldırıldı 1826 Vaka–i Hayriye olayı
3 Yeniçeri Ocağı'nın yerine Asakir–i Mansure–i Muhammediye adıyla yeni bir ocak kuruldu
Vilayetlerde redif adıyla yeni askeri teşkilat kuruldu Harp okulu açıldı

EĞİTİM–ÖĞRETİM ALANINDA YENİLİKLER
1 İlköğretim zorunlu oldu İstanbul'da başlanan bu durum başarılı olamadı Devlet memuru yetiştirmek için ilkokul düzeyinde Mektep–i Maarif–i Adliye okulu açıldı
2Yüksekokullara öğrenci yetiştirmek amacıyla Rüştiye (Ortaokul) ve Mekteb–i Ulum–u Edebiye (Lise) açıldı Açılan diğer okullar mektebi Harbiye (Harp okulu) Tıp okulu Mızakay–ı Humayun (Bando okulu)
3 Takvim–i Vak'ayı adında ilk resmi gazete çıka­rıldı
Avrupa'ya eğitim – öğretim amacıyla subay ve sivil öğrenciler gönderildi Medreselerin yanısıra Avrupalı ni­telikte okullar açıldı bu durum kültür çatışmasının baş­lamasına neden oldu