Göremede Tatil

Nevşehire 10 km uzaklıktaki Göreme, Nevşehir- Ürgüp- Avanos üçgeni arasındaki etrafı vadilerle çevrili bölgede yer almaktadır Göremenin eski adları Korama, Matiana, Maccan ve Avcılar dır Göreme ile ilgili VI yüzyıla ait bir belgede ilk olarak Korama adına rastlandığından dolayı en eski adının bu olduğu düşünülmektedir Bu belgede Aziz Hieronun III yüzyıl sonlarında


Koramada doğduğu, Malatyada 30 arkadaşı ile birlikte şehit olduğu ve elinin kesilerek annesine; Koramaya getirildiğinden bahsedilmektedir Koramalı Şehit Aziz Hieronun Görema Açık Hava Müzesi içinde yer alan Tokalı Kilisede oldukça büyük boyutta resmedilmiş bir tasviri bulunmaktadır Göreme ve çevresinin, Roma Döneminde nekropol alanı olarak Venessalılarca (Avanos) kullanıldığı düşünülmektedir Gerek Göremenin merkezindeki anıt gibi büyük peribacasının içine oyulmuş iki sütunlu Roma mezarı, gerekse civarında yer alan çok sayıdaki mezarlar bu görüşü desteklemektedir Orta çağın ilk evrelerinde Hıristiyanlar için önemli bir dini merkez olan Göreme, XIve XIII yüzyılda Aksaray yakınlarındaki Mokissosa bağlı bir piskoposluk merkeziydi Göreme ve çevresinde çok sayıda manastır, kilise ve şapel bulunmasına karşın yapılış tarihleri ile ilgili yeterli bilgi bulunmamaktadır Bu nedenle bu dini yapılar daha çok ya ikonografik açıdan ya da mimari özelliklerine göre tarihlenebilmektedir

Göreme Kiliseleri:
El Nazar Kilisesi:
Göreme-Müze yolunun sağındaki vadide, yoldan yaklaşık 800 m uzaklıkta El


Nazar vadisindedir Bir peribacası içine oyulmuş El Nazar Kilisesi, T planlı, haç kolları beşik tonozludur Ana apsis haç kollarının birleştiği merkez mekana açılır Zeminin tamamı ve apsisin bir kısmı tahrip olmuştur Sahneleri kronolojik olarak birbirini takip etmekte olan kilise 10 yüzyılın sonlarına tarihlenmektedir Sahneleri: Müjde, Ziyaret, Doğum, Üç müneccimin tapınması, Mısıra kaçış, İsanın mabede takdimi, Başkalaşım, Kudüse giriş, İsa çarmıhta, İsanın cehenneme inişi, İsanın göğe çıkışı ve madalyonlar içinde aziz portreleri

Saklı Kilise:
1957 yılında bulunduğundan dolayı Saklı Kilise adı verilmiştir El Nazar Kilisesi yakınlarındadır Enlemesine dikdörtgen planlı, ana mekan iki sütun ve üç kemerle ikiye ayrılmıştır Üç apsislidir Düz tavan haçlarla ve geometrik


süslemelerle dekore edilmiştir Kiliseyi süsleyen resimler sıva üzerine değil, doğrudan ana kaya üzerine yapılmıştır Kilisenin etrafında bulunan boyalı bez parçalarının yapılan analizler sonucunda kilisenin boyanmasında fırça yerine kullanıldığı anlaşılmıştır Kilisenin mimarisi Mezopotamya Kilise mimari geleneğine benzemektedir Kilise, 11yüzyıllın ikinci yarısına tarihlenmektedir Sahneleri: Desis, Müjde, Doğum, İsanın mabete takdimi, Vaftizci Yahyanın görevlen dirilmesi, Vaftiz, Başkalaşım, İsa çarmıhta, Meryemin ölümü ve aziz tasvirleri

Meryem Ana ( Kılıçlar Kuşluk ) Kilisesi:
Tokalı Kilisenin arkasındaki sırtta, Göreme Açık Hava Müzesine yaklaşık 250 m uzaklıkta, Kılıçlar Kilisesinin güneyindeki dik yamaçta yer alır Nef, enlemesine dikdörtgen planlı, farklı genişlik ve yükseklikteki iki beşik tonozla örtülüdür Kilise aziz figürleri ve İncil siklusunun dört sahnesini içermektedir Meryem Ana Kilisesi, 11yüzyılın birinci yarısına tarihlenmektedir Sahneleri: Denesis, Beytüllahime yolculuk, Doğum, İsa çarmıhta, Meryemin ölümü ve aziz tasvirleri



Kılıçlar Kilisesi: Kılıçlar vadisinde Göreme Açık Hava Müzesinin yaklaşık 600m kuzey doğusundadır Haç planlı dört sütunlu, merkezi kubbeli, haç kolları beşik tonozlu, batı köşe mekanları, düz tavanlı, doğu mekanları kubbeli olup üç apsislidir Kilisenin içi oldukça zengin bir şekilde fresklerle süslenmiş olup, uzun bir incil siklusunu içermektedir Kılıçlar Kilisesi, IXyüzyıl sonlarına, Xyüzyıl başlarına tarihlenmektedir Sahneleri: Peygamberlerin görünümü, Müjde, Ziyaret, Bakireliğin ispatı, Yusuf un Meryemi suçlaması, Doğum, Üç müneccimin tapınması, Yusuf un rüyası, Mısıra kaçış, İsanın mabede takdimi, Vaftizci Yahyanın görevlendirilmesi, Vaftizci Yahya ile İsanın buluşması, Vaftiz, İsa ve Zakkeus, Kör adamın iyileştirilmesi, Kudüse giriş Son akşam yemeği, Ayakların yıkanması, Havarilerin Kominyonu, ( Kutsal ekmek ve şaraplarla takdis edilmesi), İhanet, İsa hanna ve Kayafa önünde, İsa Platus önünde, Petrusun İsayı inkarı, İsa Golgoto yolunda, İsa çarmıhta, İsanın çarmıhtan indirilmesi, İsanın gömülmesi, İsanın cehenneme inişi, Kadınlar boş mezat başında, Havarilerin takdisi ve görevlendirilmesi, İsa nın göğe çıkışı, Pentakost, Meryem in ölümü ve aziz tasvirleri

Göreme Açık Hava Müzesi:

IIyüzyılın sonlarında Kapadokyada önemli sayıda Hıristiyan toplumu bulunmakta idi Bu devre ait iki piskoposluk bölgesi bilinmektedir bunlardan biri bölgede uzun süre Hıristiyanların merkezi olacak olan Kayseri, diğeri de Malatya idi IIIyüzyılın kuvvetli şahsiyete sahip rahipler bölgeyi dini düşünce ve yaşantının canlı bir merkezi haline getirdiler 4yüzyılda Kapadokya üç büyük azizin (Kayseri piskoposu Büyük Basil, kardeşi Nyssalı Gregory ve Nazianuslu Gregor) memleketi olarak bilinirdi Bütün Hıristiyanlık fikirleri, bu hocalar tarafından birleştirilerek yeni bir şekil verilmiştir Basilin davranış ve doktirinleri bugün bile


Hıristiyan toplumları için önemlidir Örneğin kıtlık zamanında tek parça ekmeği olan bir Hıristiyana, o ekmeği ikiye bölüp yarısını karnı aç birisi ne vermesini ve kendisini Allahın himayesine bırakmasını öğütlemiştir Basil, çok sofu bir hayatı tercih etmemiş, köy ve kasabalardan yeteri kadar uzakta, toplumların manevi sığınak yeri olarak küçük yerleşim yerleri kurmuştur Buralarda bir vaizin nezaretinde günlük dini ibadetler yerine getirilmiştir Fakat bunlar Mısır ve Suriyede olduğu gibi diğer Hıristiyanlardan ayrı özel ve imtiyazlı gruplar haline sokulmamışlardır Basil in Kapadokya kiliselerinde yapmış olduğu önemli bir reform cemaatle dua usulünü yeniden kurmasıdır Bugünkü Göreme Açık Hava Müzesi bu eğitim sisteminin başlatıldığı yerdir Soğanlı, Ihlara, Açıksaray aynı eğitim sisteminin daha sonraları görüldüğü yerlerdir
Göreme Kilise Mimarisi: Göreme kiliselerinde oldukça yaygın olan tek nefli beşik tonozlu plan tipi, bölgede yaşayan dini topluluklar ve inzivaya çekilen kişiler için en uygun mimari yöntemdir Ayrıca bu tip yapılar mezar yeri olarak da benimsenmiştir Enlemesine dikdörtgen plan, Mezopotamya kökenlidir Göremede bu yapılar, büyük olasılıkla bu bölgeye yerleşen belirli yabancı gruplar için inşa edilmiştir İki nefli yapı tipi çok nadir olup ( Sadece Aziz Eustathios Kilisesi) Soğanlı ve Ihlara kiliselerinde yaygındır Göremede üç nefli bazilika planı da pek azdır Bu yapı tipi Durmuş Kadir gibi piskoposluk kiliselerinde tercih edilmiştir Büyük boyutlu ve mimari elemanların zenginliği nedeniyle bu tip kaya kiliseleri fazla tercih edilmemiştir Kiliselerdeki duvar resimlerinde iki ayrı boyama tekniği kullanılmıştır 1Alçı ve sıva kullanmadan doğrudan kaya üzerine kırmızı aşı boyası ile yapılan boya- ma tekniği Bu teknikte ana kaya, fon olarak kullanılmıştır (Aziz Basil, Elmalı ve Aziz Barbara Şapeli) 2Alçı kum ve saman karışımının ana kaya üzerine sıvanarak, fresk tekniğinde yapılan boyama tekniği Konular İncilden ve İsanın hayatından alınmıştır

Tokalı Kilise:
Bölgenin bilinen en eski kaya kilisesi olup 4 mekandan oluşur Tek Nefli eski Kilise, Yeni Kilise, Eski Kilisenin altındaki Kilise, Yeni Kilisenin kuzeyindeki Yan Şapel Xyüzyılın başlarına tarihlenen Eski Kilise, bugün Yeni Kilisenin giriş mekanı şeklinde ise de orijinalde tek nefli, beşik tonozlu bir yapıdır Doğusuna Yeni Kilisenin eklenmesi sırasında apsisi tamamen yıkılmıştır Sahneler tonoz yüzeyine ve duvarların üst bölümüne yerleştirilmiştir İsanın hayatını kapsayan siklus tonozda panellere ayrılmış olup, sahneler sağ kanatta başlayıp, sol kanada doğru birbirini takip etmektedir Sahneleri: Tonozun ortasında aziz tasvirleri, sağ kanadında üst panelde; Müjde, Ziyaret, Bakireliğin ispatı, Beytüllahime yolculuk, Doğum, sol kanattaki üst panelde; Elizabethin takip edilmesi, Vaftizci Yahyanın görevlendirilmesi, Vaftizci Yahyanın kehaneti, İsanın Vaftizci Yahya ile buluşması, Vaftiz, Kana düğünü; sol kanattaki orta panelde Şarap mucizesi, Ekmeklerin ve balıkların çoğaltılması, Havarilerin görevlendirilmesi, Kör adamın iyileştirilmesi, Lazarusun diriltilmesi; sağ kanattaki alt panelde; Kudüse giriş, Son Akşam yemeği, İhanet, İsa Platus önünde, sol kanattaki alt panelde; İsa Golgota yolunda, İsa çarmıhta, İsanın çarmıhtan indirilmesi, İsanın gömülmesi, Kadınlar boş mezar başında, İsanın cehenneme inişi, İsanın göğe çıkışı Bu panelin altında aziz tasvirleri; Girişin üstünde ise Başkalaşım sahneleri yer almaktadır Yeni Tokalı enlemesine dikdörtgen planlı, basit beşik tonozludur Doğu duvarında kemerlerle birbirine bağlı dört sütun, sütunların arkasında yükseltilmiş bir koridor, koridordan sonra ana apsis ile iki yan apsis yer alır Beşik tonozlu nefinde İsanın siklusu kronolojik sıraya göre daha çok kırmızı ve mavi renkler kullanılarak işlenmiştir Lapis mavisi, Tokalı Kiliseyi diğer kiliselerden ayıran en önemli özelliğidir Enlemesine nefle, Aziz Basilin hayatı, çeşitli azizlerin tasviri ve çoğunluk İsanın mucizesine ait sahneler yer alır Kilise X yüzyılın sonuna ve XI yüzyılın başına tarihlenmektedir Sahneleri: Tonozun kuzey kanadında Müjde, Ziyaret, Bakireliğin ispatı, Doğum ve üç müneccimin tapınması, tonozun kuzey duvarında Yusufun birinci rüyası, Beytüllahim e yolculuk, altında nişler içinde sekiz aziz tasviri, en altta ise Vaftizci Yahyanın çağrıl ması, İsanın Vaftizci Yahya ile buluşması, Vaftiz, İsanın mabede takdimi, Matta nın görevlendirilmesi, Havarilerin görevlendirilmesi, Kana düğünü; batı kanadında Mısıra kaçış, İsa nın denenmesi, İsa 12 yaşındayken mabette, tonozun merkezinde İsa nın göğe yükselişi ve havarilerin tanrı yolunda görevlendirilmesi; tonozun güney kanadında ilk Diakonlar, Pentakost ve Havarilerin tanrı yolunda görevlendirilmesi; tonozun güney duvarında tanımlanamayan melekler, altında nişler içinde aziz tasvirleri, en altta ise Zengin adamın oğlunun iyileştirilmesi; Lazarusun diriltilmesi, Kudüse giriş ve Son yemek; batı kanadında Ayakların yıkanması; Ana apsiste İsa çarmıhta, İsa nın çarmıhtan indirilmesi, Kadınlar boş mezar başında, İsanın cehenneme inişi; ana apsisin ön cephesinde ilk Diakonlar, İsa ve Samarralı kadın, niş içinde Meryem ve çocuk İsa; kuzey apsiste ise Peygamberlerin görünümü ve melekler

Rahibeler ve Rahipler Manastırı:
Açık Hava Müzesinin girişinin solunda yer alan 6-7 katlı kaya kütlesi Rahibeler Manastırı olarak adlandırılmıştır Bu manastırın 1katındaki yemekhanesi, mutfağı, birkaç odası; 2katında yıkı şapeli gezilebilir durumdadır3kattaki-bir tünelle ulaşılan- kilisesi çapraz kubbeli, dört sütunlu üç apsislidir Ana apsisteki templona Göremedeki diğer kiliselerde pek rastlanmaz Kilisede doğrudan kaya üzerine yapılan İsa freskinin yanında kırmızı bezemeler görülür Manastırda katlar arasındaki bağlantı tünellerle sağlanmıştır Tehlike anında tünelleri kapatmak üzere yeraltı şehirlerinde olduğu gibi Sürgü taşları kullanılmıştır Sağdaki Rahipler Manastırında ise erozyon nedeniyle katlar arasındaki geçişler kapandığından sadece giriş katında birkaç oda görülebilir

Aziz Basil Şapeli:
Göreme Açık Hava Müzesinin girişindedir Sütunlarla ayrılan nartekste mezar çukurları bulunmaktadır Nef enine beşik tonozlu, dikdörtgen planlı ve üç apsislidir Dikdörtgen nefin sol uzun yüzünde biri büyük, ikisi küçük, üç apsis bulunmaktadır Kilise XI yüzyıla tarihlenmektedir Sahneleri: Ana apsiste İsa portresi, ön yüzünde Meryem ve çocuk İsa, kuzey duvarın- da ise yine at üzerinde ejderle savaşan Aziz George Aziz Demetrius ve 2 azize tasviri bulunmaktadır

Elmalı Kilise:
Dokuz kubbeli, dört sütunlu, kapalı Yunan haçı planlı, üç apsislidir Asıl girişi güney yönünden olan kiliseye, kuzeyden açılan bir tünel vasıtasıyla girilebilmektedir Elmalı Kilisenin ilk süslemeleri Aziz Basil ve Azize Barbara Şapeli nde olduğu gibi doğrudan duvara kırmızı boya ile yapılan haç ve geometrik motiflerdir Kilise XIyüzyılın ortası, XII yüzyılın başına tarihlenmektedir Sahneleri: Deesis, Doğum, Üç müneccimin tapınması, Vaftiz, Lazarusun diriltilmesi, Başkalaşım, Kudüs e giriş, Son akşam yemeği, İhanet, İsa Golgota yolunda, İsa çar- mıhta, İsanın gömülmesi, İsanın cehenneme inişi, Kadınlar boş mezar başında, İsanın göğe çıkışı ve aziz tasvirleri Ayrıca Tevrat kaynaklı İbrahim Peygamber in misafirperverliği ve üç Yahudi gencin fırında yakılması sahnesi resmedilmiştir

Azize Barbara Şapeli:


Elmalı Kilisenin bulunduğu kaya bloğunun arkasındadır Haç planlı, iki sütunlu,batı, kuzey ve güney haç kolları beşik tonozlu, merkezi kubbeli, doğu haç kolu ve doğudaki iki köşe mekanı kubbelidir Bir ana, iki yan apsisi bulunmaktadır Motifler kırmızı boya ile doğrudan kaya üzerine uygulanmıştır Duvarda ve kubbede zengin geometrik motifler, mitolojik hayvanlar ve askeri semboller resmedilmiştir Ayrıca duvarda taş izlenimi veren motifler de yer almaktadır Kilise XI yüzyılın ikinci yarısına tarihlenmektedir Sahneleri: Ana apsiste İsa Pantokrator; kuzey haç kolunda at üzerinde ejderle sava-şan Aziz George ve Aziz Theodore; batı haç kolunda ise Azize Barbara tasviri bulunmaktadır

Yılanlı ( Aziz Onuphrius ) Kilise:
Ana mekan enlemesine dikdörtgen planlı, beşik tonozlu, güneyde mezarların bulunduğu ek mekan ise düz tavanlıdır Apsisi sol uzun duvara oyulmuş, kilise tamamlanmadan bırakılmıştır Girişi kuzeydendir Kilise tonozun her iki yanında Kapadokyada saygın olan azizlerin tasvirleri bulunmaktadır Kilise XIyüzyıla tarihlenmektedir Sahneleri: Girişin tüm karşısında sol elinde İncil tutan İsa ve yanında kilisenin banisi, tonozun doğusunda Aziz Onesimus, ejderle savaşan Aziz George ve aziz Thedore, Gerçek Haçı tutan Helena ve oğlu Konstantin; tonozun batısında çıplak, uzun saçlı ve önünde palmiye ağacı bulunan Aziz Onuphrius, yanında takdis pozisyonunda Aziz Thomas ve elinde bir kitapla Aziz Basil bulunur MS 1yüzyılda Mısır çöllerinde Hermit adı verilen kendilerini dine adayan, inzivaya çekilmiş, insanlar yaşamaktaydı Son Hermit Aziz Paphnutius hermitlerin hayatını ve yaşam tarzlarını öğrenmek için MS 4yüzyılda Mısır çöllerine gitti ve kiliseye adını veren Aziz Onuphriusla karşılaştı Aziz Paphnutius, Aziz Onuphriusa ölürken yardım etti Çünkü o faziletin, nefse hakimiyetin en iyi örneğiydi Tasvirlerde Aziz Onuphrius, çıplak, uzun saçlı, iri göğüslü, önünde palmiye ağacı ile görülür

Kiler- Mutfak-Yemekhane:
Yılanlı Kilise ile Karanlık Kilise arasında yer alan üç yapı yan yana olup, birbirleriyle bağlantılıdır Kiler olarak kullanılan ilk mekanda erzakları depolamak için oyuklar, mutfakta ise yöre köylerinde hala kullanılan topraktan yapılmış Tandır adı verilen ocak bulunmaktadır En son bölümde ise yemekhane yer alır Girişin sol tarafında ise tabanda üzüm ezmek için bir şırahane vardır

Karanlık Kilise:
Kuzeyde kavisli bir merdivenden kilisenin dikdörtgen, beşik tonozlu narteksine çıkılır Narteksin güneyinde bir mezar bulunmaktadır Kilise haç planlı, haç kolları çapraz tonozlu, merkezi kubbeli, dört sütunlu, üç apsislidir Karanlık Kilise olarak adlandırılmasının nedeni, narteks kısmındaki küçük bir pencereden çok az ışık almasından dolayıdır Bu sebeple fresklerdeki renkler oldukça canlıdır Kilise ve narteks İncil ve İsa siklusunu içeren zengin süslemelere sahiptir Ayrıca Elmalı ve Çarıklı Kilisede olduğu gibi Tevrat kaynaklı sahneler de resmedilmiştir Kilise, XI yüzyıl sonu XIIyüzyıl başına tarihlenmektedir Sahneleri: Deesis, Müjde, Beytüllahime yolculuk, Doğum, Üç müneccimin tapın - ması, Vaftiz, Lazarusun diriltilmesi, Başkalaşım, Kudüse giriş, Son akşam yemeği, İhanet, İsa çarmıhta, İsanın cehenneme inişi, Kadınlar boş mezar başında, Havarilerin takdisi ve görevlendirilmesi, İsanın göğe çıkışı, İbrahim Peygamberin misafirperverliği, Üç Yahudi gencin yakılması ve aziz tasvirleri

Azize Catherine Şapeli:
Karanlık Kilise ile Çarıklı Kilise arasında yer alan Azize Catherine Şapeli, hem narteksi, hem de naosu serbest haç planlı, merkezi kubbeli, haç kolları beşik tonozlu ve apsisi templonludur Narteks zemininde dokuz mezar, duvarında ise iki nişli mezar (arkosolium) yer alır Şapelin sadece naos kısmı figürsel dekorasyonlar içermektedir Pandatifler kabartma geometrik süslemelerle bezenmiştir Anna adındaki donör tarafından yaptırılan Azize Catherine Şapeli, XIyüzyıla tarihlenmektedir Sahneleri: Templonlu apsiste Deesis, altında madalyonlar içinde Kilise Babaları, (Gregory, Basil, John Chrysostom) kuzey haç kolunun güney duvarında at üzerinde Aziz George, karşısında Aziz Theodore, Azize Catherine ve diğer aziz tasvirleri

Çarıklı Kilise:
İki sütunlu, ( diğer sütunlar duvar köşelerinde paye şeklindedir) çapraz tonozlu, üç apsisli ve dört kubbelidir Sahnelerinde İsanın hayatını konu alan siklus, İbrahim Peygamberin misafirperverliğini gösteren Tevrat sahnesi, aziz ve bani tasvirleri iyi muhafaza edilmiştir Elmalı ve Karanlık Kiliseye benzemekle beraber, İsanın çarmıha gidişi ve çarmıhtan alınış sahneleri kilisenin farklı özelliğidir Figürler genelde büyük ve uzundur İsanın göye yükseliş sahnesinin altında bulunan ayak izlerinden dolayı kiliseye Çarıklı Kilise adı verildiği sanılmaktadır Kilise XII yüzyıl sonu, XIII yüzyıl başına tarihlenmektedir Ana kubbenin ortasında
pantokrator İsa, madalyonlarda melek büstleri bulunmaktadır Ayrıca ana apsiste Deesis, kuzey apsiste Meryem ve çocuk İsa, güney apsiste ise Melek Michael tasviri yer alır Sahneleri: Doğum, Üç müneccimin tapınması, Vaftiz, Lazarusun diriltilmesi, Başkalaşım, Kudüse giriş, İhanet, Kadınlar boş mezar başında, İsanın göğe çıkışı ve aziz tasvirleri yer almaktadır