Gümüşhane Tanıtım (Nasıl Gidilir Ne Yenir Ne İçilir)

Gümüşhane Yaylaları'nda Tatil

Gümüşhane Yaylaları HakkındaYakınlarında kayak merkezi olan yaylaların alt yapıları tamamlanmış ve Karadenizin yeşiliyle boyalıdır

Zigana Turizm Merkezi - Zigana Yaylası
Ulaşım:
Gümüşhane - Trabzon yolunun 60 kilometresinde bulunan Zigana tünelini geçtikten sonra doğuya 3,5 km stabilize yolla ulaşılır Zigana'ya Trabzon merkezden 112 km asfalt yolla ulaşılabilir

Özellikler:
2 032 m yükseklikteki Zigana yaylası aynı zamanda kayak merkezidir Her türlü alt yapı hizmeti tamamlanmış durumdadır

Zigana, yaz aylarında çim kayağı, kış aylarında kayak turizmine elverişli ender beldelerimizden biridir Nemli deniz iklimi ile kara iklimi arasında çok ilginç bir bölgemizdir

Zigana yaylasından 3 km patika yolla ulaşılan Limli (Saranoy) gölü görülmeye değerdir Limli gölüne araç ile Kalkanlı köyü içinde geçen 11 km asfalt, 8 km toprak yolla ulaşabilir Kalkanlı köyünde, elektrik, su, PTT bulunmaktadır Yaz
kış, bakkal, kasap, manav, kır kahvesi işletilmektedir

Konaklama-Yeme-İçme:
Kayak merkezi olarak kullanıldığından, yaylada her türlü konaklama ve yeme-içme yerleri bulunmaktadır

Şiran - Tomara Şelalesi
Ulaşım:
Şiran ilçesinin 14 km güney-batısında stabilize yolla ulaşılan Tomara şelalesinin 2 km yakınındaki Seydibaba köyüne kadar dolmuşlarla gidilebilir Seydibaba Köyü ile Tomara şelalesi arası bir kilometredir

Özellikler:
Bir kaynaktan çıkan çok miktarda suyun 8 m yükseklikten dereye akmasıyla oluşan Tomara şelalesi suyu, oldukça soğuktur Bakir durumdaki Tomara şelalesi çevresi gürgen, fındık, meşe türü yeşil bitki örtüsü ile kaplıdır

Tabiatın insan eliyle bozulmadığı, bahçeler içindeki Seydibaba köyünde, Tomara Şelalesi yakınında kamp kurulabilir, kırsal yaşamı bütün canlılığı ve sadeliği ile yakından tanınabilir

Konaklama-Yeme-İçme:
Bakir durumdaki Tomara Şelalesi civarında herhangi bir tesis bulunmamaktadır Konaklama için kamp malzemeleri getirilmelidir Temel ihtiyaç malzemeleri yakındaki Seydibaba köyünden temin edilebilir

Altıntaşlar (Kalis) Yaylası
Ulaşım:
Yaylaya, Gümüşhane - Torul yolunun 15 kilometresinden güneye, Şiran yoluna dönülerek, Hasköy, Gülaçar Köyü üzerinden 40 km asfalt, 12 km toprak yolla ulaşılır Gümüşhane'ye toplam uzaklığı 67 kilometredir Yaylaya, Gümüşhane - Şiran yolunun 40 kilometresinden batıya bol soğuk suya ve gür manzaraya sahip Altıntaşlar deresi boyunca toprak yolu takip ederek de ulaşılabilir

Özellikler:
Kısmen alt tapısı tamamlanmış olan yaylanın içinden dere geçmektedir Altıntaşlar deresinde bol miktarda alabalık bulunmaktadır Eskiden yaylada altın madeni çıkarıldığı söylenmektedir

Yaylaya 6 km mesafede bulunan Altıntaşlar mahallesinde bakkal, kasap, kır kahvesi ve lokanta bulunmaktadır

Konaklama-Yeme-İçme:
Bakir durumdaki yaylada konaklama için kamp malzemeleri getirilmelidir Temel ihtiyaç malzemeleri yakındaki Altıntaşlar mahallesinden temin edilebilir

Çam Piknik
Ulaşım:
Gümüşhane- Bayburt yolundan 2,5 km ilerledikten sonra güneye (sağa) dönülerek 15 km toprak yol takip edildiğinde Çam Piknik'e ulaşılır Gümüşhaneden minübüs bulunabilir

Özellikleri:
Elektrik ve su mevcut olup orman içinde kamp ateşi ocakları, çöp toplama yerleri, çeşme ve WC bulunmaktadır Köknar, ladin, kızılağaç ve yabani fındıktan oluşan yoğun orman dokusuna sahip Çam Piknik, yöre halkı tarafından mesire yeri olarak kullanılmaktadır

Konaklama-Yeme-İçme:
Konaklama için kamp malzemeleri, yeme-içme ihtiyaçları getirilmelidir

Tonya - Erikbeli Turizm Merkezi - Erikbeli Yaylası
Ulaşım:
Tonya ilçesinden güneye 24 km toprak yolla ulaşılan, Erikbeli yaylasına yaz aylarında ticari taksi ve dolmuşlarla yolcu taşımacılığı yapılmaktadır

Özellikler:
1 800 m yükseklikteki yaylada alt yapı hizmetleri tamamlanmış durumdadır Erikbeli Turizm Merkezi, Kadırga, Çatma Obası, Sazalanı, Zigana, Ken yaylalarına giden yolların birleştiği kavşaktadır Erikbeli,
Sazalanı, Ken, Sinlice, Şıkkıranı ve Siz dağı yaylaları arası doğa yürüyüşü için idealdir Ken yaylası Erikbeli Turizm Merkezi'nin 9 km kuzeyinde, Şıkkıran yaylası 19 km kuzeyinde orman içerisindedir

Konaklama-Yeme-İçme:
Konaklama için kamp malzemeleri getirilmelidir Ancak yayladan et, süt, yumurta, ekmek gibi gıda maddelerini temin edilebilmektedir

Sazalanı Yaylası
Ulaşım:
Tonya'ya 24 km mesafedeki Erikbeli Turizm Merkezi'nin 5 km batısında yer alan Sazalanı yaylasına ham toprak yolla ulaşılmakta olup, yayla mevsiminde ticari araçlarla yolcu taşımacılığı yapılmaktadır

Özellikler:
1 700 m yükseklikteki yaylada alt yapı hizmetleri tamamlanmış durumdadır Yaylada lokanta, kır kahvesi, bakkal bulunabilir

Konaklama-Yeme-İçme:
Konaklama için kamp malzemeleri getirilmelidir Ancak yayladan temel ihtiyaç malzemeleri karşılanabilir

Kadırga Yaylası
Ulaşım:
Kadırga yaylası, Tonya'ya 24 km mesafedeki Erikbeli Turizm Merkezi'nin 14 km doğusundadır Ham toprak yolla ulaşılan yaylaya yaz aylarında ticari taşıtlarla yolcu taşımacılığı yapılmaktadır

Özellikler:
Yayla, 2 300 m yükseklikte ağaç yetişme sınırının üzerindedir Her yıl Temmuz ayının üçüncü cuma günü kutlanan Kadırga Şenlikleri'ne on binlerce kişi gelmektedir Halk oyunları gösterileri, yarışmalar, davul zurnalı eğlenceler sırasında tonlarca et, ekmek, yayık ayranı tüketilen Kadırga Şenlikleri büyük bir pazara, panayıra benzemektedir

Elektrik, su, WC gibi altyapıya sahip yaylada bakkal, kasap, fırın, lokanta, tuhafiyeci, kır kahveleri hizmet vermektedir

Konaklama-Yeme-İçme:
Konaklama için kamp malzemeleri getirilmelidir Ancak yayladan temel ihtiyaç malzemeleri karşılanabilir

Roma ve Bizans dönemlerinde yörede kurulu kente ArgyroPolis (Yunanca argyros
gümüş ve polis "kent" demektir) adı verilmiştir Yöredeki savaşların asıl sebepleri tarihi bir ticaret yolu üzerinde bulunması ve madenleriyle ün yapmış olmasıdır
7yüzyıl sonları ile 8 yüzyıl başlarında bölge Emevi-Bizans ve Abbasi-Bizans arasında birkaç defa el değiştirmiştir
Halife Hz Ömer zamanında (634-644) Erzincan ve Erzurum Arapların eline geçince Gümüşhanede bu egemenliği tanıdı Ancak bu egemenlik fazla sürmeden bölgede yeniden Bizans egemenliği sağlandı Halife Hz Osman zamanında (644~656) Gümüşhane Bayburt Erzurum ve Erzincan Emir Habib Bin Mesleme tarafından Bizanslılardan geri alındı Halife Hz Ali zamanında (656-661) Muaviye ile olan mücadeleler ile iç isyanlarla uğraşılması sebebiyle bölgede yeniden Bizans egemenliği başladı
Emevi Halifesi Abdülmelik zamanında (685-705) bölge tekrar Emevi yönetimi Altına girdi Ancak Halife Velid zamanında (705-715) Araplar ile Hazarlar arasındaki çatışmalarda Hazarlar başarı gösterince bölge yeniden bu durumdan istifade eden Bizanslıların eline geçti
Abbasiler zamanında Bizans-Arap çatışmaları devam etmiştir Bu dönemde Gümüşhane yöresi ile ilgili fazla bilgi bulunmamaktadır Ancak Bayburt'un Bizans egemenliğinde kaldığı bilindiğine göre Gümüşhane de Bizans egemenliğinde kalmıştır diyebiliriz
Çağrı Bey'in 1016 yılında Anadolu'ya yaptığı ilk akın sırasında Gümüşhane'ye kadar geldiği bilinmektedir 1058'de Tuğrul Bey'in ordusu İbrahim Yinal komutasında Trabzon'a kadar akın yaparken Gümüşhane'yi de ekonomik yönden önem arzettiği için fethetmiştir
Türkmen akınları olmadan önce Hazarlar ve Peçenekler ile Çepni Türk oymakları bölgeye yerleşmişlerdir Çepniler 24 Oğuz boyundan biri olup Anadolu'nun fethi ve Türkleşmesinde önemli rol oynamışlardır
13 yüzyılın ikinci yarısında Selçuklular Moğol istilası altında ezilirken Gümüşhane ve çevresinin müdafaası Çepni Türklerine kalmıştır Rum vakayinamecisi (tarihçisi) Pataretos 14 yüzyılda Çepnilerin Tirebolu'ya vardıklarını söyler ki bunlar Gümüşhane tarafından gelmişlerdir Anadolu'nun fethinden sonra birçok imaret kurulmuştur Gümüşhane ve Kelkit Emir Mengücek Gazi tarafından kurulan Erzincan imaretine bağlanmıştır 1164'te II Kılıçarslan Mengücekli topraklarını Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağladı Anadolu Selçuklu Devleti'nde ticarete büyük önem verildiğinden tarihi bir ticaret yolu üzerinde bulunan Gümüşhane ve çevresi de önemini devam ettirmiştir1243 Kösedağ Savaşı'nda İlhanlılar Selçukluları yenerek buraları zaptettiler
Anadolu Moğolların nüfuzu altına girince Trabzon Rum İmparatorluğu bu defa Moğollara vergi vermeye başladı Moğol nüfuzunun kırılması ve Türkmenlerin beylik kurmak için faaliyet göstermeleri neticesinde ve II Yuannis devrinde (1280-1297) Türkmenler madenleriyle ünlü Halibya (Haldiya) kısımlarını istila ettikleri gibi Cenevizlilerle Venedikliler de İmparatorluk üzerinde iktisadi nüfuz vücuda getirmişlerdi
İlhanlıların son hükümdarı Ebu Said'in ölümü üzerine 1335'te Bayburt Erzurum ile Erzincan ve Gümüşhane Celayirlilerin eline geçmiştir 1345'te Eretnaoğulları 1430'da Karakoyunlu hakimiyetine geçen bölgeye 1467'de Akkoyunlular hakim olmuştur
Fatih Sultan Mehmet (1451-1481) Trabzon üzerine yürüdüğü sırada Trabzon Rum İmparatorluğunun sınırları Giresun'dan Batum'a kadar ve güney hudutlar da Bayburt ve Gümüşhanenin kuzeyinden geçen dağ silsilesi ile çevriliydi Osmanlıların aleyhte hareketleri nedeniyle Trabzon Rum İmparatorluğu Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan'la işbirliği içine girmiştir
1461 yılında Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon Rum İmparatorluğuna son vermesiyle bölgede Osmanlı etkisi görülmeye başlanmıştır
Gümüşhane Trabzon Rum İmparatorluğunun fethedilmesinden sonra Osmanlı hakimiyetine girmiş ve bu hakimiyet 1461'den 1467'ye kadar sürmüştür Bu tarihten sonra Gümüşhane Akkoyunluların hakimiyetine girmiştir Bu hakimiyet 1473 yılında Fatih ile Uzun Hasan arasında vuku bulan Otlukbeli Savaşıyla sona ermiştir Gümüşhane ilinin kuzeyindeki "Kharşit" ilk Osmanlı belgelerinde "Khas-Rudu çayı orta ve yukarılarındaki Torul ve Canıca (Gümüşhane'nin eski adı) kesiminde Akkoyunlular'a bağlı Ortodoks-Apkazlı (Abaza) "Torul Beyliği" 1474'de (veya 1478) Fatih'in Amasya'dan gönderdigi bir ordu kolu tarafından fethedilmiştir
Yavuz 1508'de Trabzon valisi iken Anadolu'da başlayan Şii ayaklanmaları yüzünden Trabzon'dan Bayburt'a kadar uzanan bir sefer yapmıştır Bu bölgede Safeviler lehinde ayaklanma ve karışıklık çıkaranlar Çepni Türkleridir 16 yüzyılda onlardan bir bölümü Halep Türkmenleri muhim bir kümede Sivas Tokat ve Amasya bölgesindeki Ulu Yörük arasında yaşadığı gibi yine bu boya mensup pek kalabalık bir topluluk da Trabzon Gümüşhane Bayburt Giresun ve Canik (Ordu ve Samsun) bölgesinde oturuyordu İşte Safevilerin hizmetindeki Çepniler de bu sayılan topluluk ve bölgeden idiler
Bu karışık durumdan sonra bölgedeki sükunet ancak Şah İsmail ile Yavuz Sultan Selim (1512-1520) arasında meydana gelen Çaldıran Savaşıyla sona ermiştir Bölge tamamen "Anadolu Türk Birliği"ne katılmıştır (Ağustos 1514) Yavuz buraya vali olarak Bıyıklı Mehmet Paşayı bırakmıştır Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) İran seferi sırasında Harşit Vadisi'nden geçerken Gümüş madeninin bulunduğu Eski Gümüşhane yöresinin imar edilmesini emretmiş böylece buraya ev ve Süleymaniye Camii yapılmıştır
1647'de Gümüşhane'yi ziyaret eden Evliya Çelebi buralarda gümüş madeninin çok olduğunu çalışır ve boşaltılmış durumda 70 kadar ocak bulunduğunu bildirir Yine bu ocaklardan 7 koldan kurşunsuz gümüş cevheri çıkarıldığını ve bu şehirde Emin Mahallesinde darphane olduğunu yazarak üzerinde "Azze nasrahu daraba fi catha" (Canca'da basılmıştır) yazılı birkaç akçenin kendisinde olduğunu bildirir
Gümüşhane'de doğan her çocuğun Gümüşten kaşığının çatalının ve tabağının olduğu rivayet edilir Şehrin nüfusunun her geçen Gün artmasında coğrafi konumunun tarihi ipek Yolu üzerinde bulunmasının ve madenlerinin önemli rolü olmuştur
Katip Çelebi Cihannüma'sında "Kaza-i Urla" diye adlandırdığı Gümüşhane için "Urla bir güzel kazadır yakınında gümüş olmakla Gümüşhane dahi derler" demektedir
Maden ocakları IV Murad zamanında (1623-1640) en Canlı dönemini yaşamıştır Bir ara kapanan ocaklar 1839 yılında yayınlanan bir hatt-ı hümayunla tekrar işletmeye açılmıştır Ocaklar mülki amirin tayini padişahın onayı ile atanan ve Matah Efendi denilen kişilerce yönetilirdi
Gümüşhane 19 yüzyılda Trabzona bağlı bir sancaktı Doğu Karadeniz'in iç kesimlerinde yer alan Gümüşhane Sancağı kuzeyde Trabzon merkez sancağı doğuda ve güneyde Erzurum Vilayeti batıda Sivas Vilayeti ile çevriliydi 19 yüzyıla kadar rahat bir hayat sürdüren Gümüşhane yöresi savaşlar nedeniyle tedirginlik içine düşmüş madenlerin yeterince işletilmemesi sebebiyle de göç başlamıştır Böylece şehir harap olmaya ve nüfus azalmaya başlamıştır 1829 ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ile 7 Temmuz 1916 tarihlerinde Rusların Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'de yaptıkları işgaller ve bunun sonucundaki göçler Gümüşhanede hayat bırakmamıştır
Ruslar 16 Temmuz 1916'da Bayburt'u aldıktan sonra yollarına devam ederek 19 (20) Temmuz 1916 Günü Gümüşhaneye girmişlerdir Türk birlikleri fazla karşı koyamayınca Ruslar ayni gün Torul'a girmişlerdir Böylece Trabzon yolu Ruslara açılmıştır
22 Temmuz 1916 günü Kelkit üzerine yürüyen Rus ordusu akşama doğru burayı ele geçirmiştir
Gümüşhane ve çevresi bu işgaller karşısında ve özellikle Ermeni zulmü altında ezilirken Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin çıkması ve iç çalkantılar sebebiyle Ruslar 18 Aralık 1917'de Erzincan Mütarekesi'ni imzalamış ve ordularını geri çekmeyi kabul etmiştir Ancak Ermeniler katliamlarına devam etmişlerdir Bunun üzerine mütareke geçersiz sayılarak yeniden savaş başlatılmış ve bu suretle Torul 14 Şubat Gümüşhane 15 Şubat ve Kelkit 17 Şubat 1918'de Rus işgalinden kurtarılmıştır
Milli Mücadele yıllarında kıyı ile iç kesimler arasında geçiş bölgesi olması sebebiyle coğrafi önem arz eden Gümüşhane bu dönemde Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti'nin faaliyet alanı içinde bulunmuştur Gümüşhane delegesi Kadirbeyzade Zeki Bey bu cemiyetin ikinci başkanlığına getirilmiştir
23 Temmuz 1919'da toplanan Erzurum Kongresi'ne Gümüşhane'den Kadirbeyzade Zeki Bey (Gümüşhane ve Torul mümessili olarak) Erzurum Kongresi'ne katıldı Kelkit'ten Müftü Osman Nuri Efendi Şiran'dan Müftü Hasan Fahri (Polat) Efendi Erzurum Kongresi'nin açılış ve kapanış dualarını yapmıştır Bu nedenle 9 Ağustos 1335 (1919)'da Mustafa Kemal O'na yazdığı bir tezkere ile teşekkür etmiştir
Osmanlı hakimiyetinin ilk zamanlarında Erzurum Eyaletine bağlı iken sonraları Trabzon'a bağlanan Gümüşhane sancağı 20 Nisan 1924 ve 491 sayılı kanunun 89Maddesinde "Vilayet" başlığı altındaki kanunla 1925 yılında il olmuştur
1925-1926 tarihli Trabzon salnamesinde "Gümüşhane Vilayeti Merkez ilçe ile birlikte Bayburt Kelkit Torul ve Şiran olmak üzere beş ilçe beş bucak ve 377 köyden oluştuğu 16943 evde 101153 kişinin yaşadığı şehirde hastane olmadığı; vilayetin ticari durumunun Trabzon-Bayburt-Erzurum büyük yolu üzerinde ve İran transit yolu üzerinde bulunduğundan oldukça iyi olduğu aslında tarım memleketi olan vilayetin bazı yerlerinde ürünleri yerel ihtiyacı karşılamadığından halkın bir kısmının işçilik meyvecilik ve katırcılıkla geçindiği" belirtilmektedir
Gümüşhane'nin il olmasıyla birlikte Ahmet Durmuş (Evren-dilek) Bey vali olarak atanmıştır Cumhuriyet döneminin ilk Belediye Başkanı ise Osman Bey (Ataç) olup 1922-1934 tarihleri arasında görev yapmıştır Mustafa Kemal Atatürk'ün Cumhurbaşkanlığı döneminde Gümüşhanede yol ve köprü yapımına önem verilmiş tarım geliştirilmeye çalışılmıştırİsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı döneminde ise II Dünya Savaşı patlak verdiğinden ilk dönemlerde hemen hiçbir yatırımın yapılmadığı Gümüşhane il merkezine 1948 yılında Su getirilmiş ertesi yıl da Elektrik şebekesi kurulmuştur1950'den itibaren ekonomik bir kalkınma görülmeye başlanmış ancak daha sonra diğer illere ve hatta Avrupa ülkelerine göç olayı başlamıştır Bayburt'un 1989 tarihinde il olması ve ayrıca yeni ilçelerin oluşturulması ile idari taksimatta değişiklik meydana gelmiştir 1988 yılında Köse 1990 yılında Kürtün ilçe olmuştur

Coğrafi Yapısı ve Coğrafyası

Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan İlimiz doğusunda Bayburt batısında Giresun kuzeyinde Trabzon ve güneyinde Erzincan ile komşudur Gümüşhane 38° 45' - 40° 12' doğu boylamları ile 39' 45' - 40' 50' kuzey enlemleri arasında olupYüzölçümü 6575 kilometrekare deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1210 metredir Yeryüzü şekilleri bakımından Köse Kelkit ve Şiran ilçelerinin yer aldığı güney kesimi yüksek bir plato özelliği gösterirken Merkez Torul ve Kürtün ilçelerini kapsayan kuzey kesimi oldukça engebelidir Dar ve derin vadilerle birbirinden ayrılmış yüksek dağlar kuzeyin belirleyici özelliğidir Gümüşhanenin ünlü yaylaları da bu kesimde yer alır İlin en yüksek noktası 3331 metre ile Abdal Musa Tepesidir
Gümüşhanenin içinden geçen Harşit ile Kelkit vadisini boydan boya kat eden Kelkit Çayı ilin başlıca akarsularıdır Arazinin % 60ını dağlar% 29unu platolar % 11ini ovalar teşkil etmektedir
Yer Şekilleri
Gümüşhane ili yeryüzü şekilleri bakımından ele alındığında ilin tamamen dağlarla kuşatılmış olduğu görülmektedir Gümüşhane fiziki coğrafya özellikleri bakımından sınıflandırılacak olursa Kuzeyden Zigana – Trabzon Dağları (Çakır Göl Tepesi 3063 m)Güneyden Çimen Dağları(Akdağ 2710 m)Batıdan Giresun Dağları (Sarıyer Tepeleri 2919 m) ile Kelkit ve Harşit Çayı vadilerinin daralma bölgeleriDoğudan ise Pulur Dağları ve Soğanlı Dağları ile bu iki değişik kitlenin birbirine yaklaştığı kesimdeki eşiklerle çevrili olduğu gözlenir
Gümüşhane ve çevresinin yeryüzü şekilleri üç ana bölüm halinde incelenebilir Bunlar Ovalar Vadiler ve Dağlık ( Yaylalar)alanlardır Ancak Gümüşhane ve çevresinin Jeomorfoloji haritası incelendiğinde dengenin dağlardan yana fazlaca bozulmuş olduğu dikkati çeker
Dağlar
İlin %596lık bölümünü oluşturan dağlık alanlar genellikle il sınırları ile Kuzey kesimlerini kaplarlar Bu dağlar sıradağların uzantıları şeklinde olupiç kesimlere doğruda tek dağlar olarak bulunurlar Oldukça engebeli bir arazi üzerinde yer alan Gümüşhanenin Kuzeyini Zigana Dağları ile Trabzon Dağlarının Güney kısımları oluşturmaktadır Yine Kuzey yönünde derin yarılmış Karadeniz dağları ve Soğanlı Dağları Duvarı andıran sıralar halinde ili çevrelemektedir Genel hatlarıyla ele alındığında Doğ-Batı doğrultusunda silsileler halinde devam eden Zigana Dağları Gümüşhane Dağları ve Çimen Dağları yukarıda ifade edilen şablona uymaktadır
Bunlardan başka yükseltileri 1800 m ile 2700 m arasında değişen ;Kostan DağıTeslim DağıVauk Dağı Tersun Dağı Pöske Dağı Soğanlı Dağları ile Gavur Dağları önemli yükseltiler arasında bulunmaktadır Ayrıca merkez ilçede bulunan ve şehre ayrı bir görüntü veren yükseltileri 2000 m civarında olan Kuşakkaya ve Alemdar Tepeleri de tek dağlar olarak alınabilirTüm bu dağlık kütleler içerisinde Gavur Dağının ayrı bir yeri vardır Çünkü bu saha buzullaşmaya yarayan ve buzullaşmanın izlerini günümüze kadar taşıyan ülkemizin de ender rastlanan alanlarından biridir Gavur Dağları ;Doğu Karadeniz Dağları dahilinde olupPleistosen Buzullaşmasına uğramıştır
En yüksek zirvesi olan Abdal Musa Zirvesi (3331m)Doğu Karadeniz Bölümünde yer alan Kaçkar Doruğundan (3932 m)den sonra ikinci sırada gelmektedir Gavur Dağlarının diğer ilginç bir yönü ise dağın üzerinde taban yüksekliği 2720-2970marasında değişen 12 büyük sirk gurubunun tespit edilmiş olmasıdır Ayrıca bu sirk Göllerinin yanı sıra buzul aşındırmasının delili olan sürgüler hörgüç kayalar tekne vadiler ve modern depoları da bulunmaktadır
Ovalar
Oldukça engebeli olan Gümüşhane arazisi içerisinde ovaların payı %11'dirBu alan içerisinde ise iki önemli ova yer almaktadır Bunlar Kelkit ve Şiran ovalarıdır Her iki ovanın toplam alanı il genelindeki ova oranının %8ini oluşturmaktadır Geri kalan %3lük alan ise parçalanmış olarakdağınık düzlük alanları ifade etmektedir Kelkit Çayı vadi tabanını oluşturan ve Kelkit-Şiran ovaları olarak tanınan ovalardan Kelkit Ovasıyaklaşık 1450-1750mler arasında yer almaktadır Doğuda Mormuş Düzlüğü üzerinde bir eşik ile Bayburt Ovasından ayrılan Kelkit OvasıDoğu-Batı yönünde eğimli oluptoplam yüzölçümü 280 km2 kadardır Pleistosene ait eski Alüvyonların hakim olduğu Kelkit Ovası batıda engebeli bir saha ile Şiran Ovasından ayrılmıştır Şiran Çayının drenaj alanının oluşturan Şiran Ovası yaklaşık 1250-1500 m'ler arasında yer alır Eosen yaşlı flişlerin yaygın olduğu ovanın yüzölçümü 256 km2yi bulur Söz konusu her iki ovanın toplam yüzölçümleri 536 km2 olup 6575 km2lik il yüzölçümü içerisinde kayda değer bir yer tutmaktadır
Yaylalar-Platolar
Kabaca akarsular tarafından derince yarılmışyüksek düzlükler olarak adlandırabileceğimiz Platolar-Yaylalar il genelinde oldukça önemli yer tutarlar (%294) Genel arazi yapısı içerisinde Plato-Yaylaların daha düzlük bir yapı içerisinde olmalarıyaz sıcaklarında serin Havası ve otlaklarının mevcudiyeti gibi nedenlerden dolayı ilde yaylalar Mayıs ayının ortasından Ekim ayının ortalarına kadar yoğun olarak kullanılan mekanlardır
Akarsular-Göller
Gümüşhane ilinin akarsu ŞebekesiniHarşit Çayı ve Kelkit Çayı ile bu çayların yan kolları oluşturmaktadır İl topraklarının güney kesimindeki akarsular Orta Karadeniz bölümündeKaradeniz' dökülmektedir Tüm akarsular kaynaklarını il sınırları içerisinden alırlar ÇimenZigana ve Gümüşhane dağlarının zirveleri aynı zaman da Su bölümü çizgilerine tekabül etmektedir
Harşit Çayı Vauk Dağı'ın Kuzey eteklerinden ve Sifon Deresi ismiyle kaynağını almaktadır Harşit Çayı Karadeniz'e dökülünceye kadar il sınırları içerisinde 142 km mesafe kat ederSamsunun Çarşamba ilçesinde Yeşil ırmak olarak Karadenizle buluşan Kelkit Çayının bir kolu Teslim Dağındandiğer kolları da Spikor ve Çimen Dağlarında doğarak Kelkitte birleşmektedirİlde bu iki önemli akarsu dışında yazları yer yer kuruyan bir çok küçük derelerde mevcuttur
İklim
Gümüşhane ili her yönüyle olduğu gibi iklim özellikleri bakımından da Doğu Anadolu ile Karadeniz bölümü arasında bir geçiş teşkil etmektedir Yüksek Zigana duvarları ile Karadenizin bunaltıcı nemli havasına set çeken kop engeliyle de Doğu Anadolunun şiddetli soğuklarının gelmesini engelleyen Gümüşhane ilimiz dünya üzerinde ender yörelere sahip olan hoş bir iklime sahiptir İlimiz Doğu Karadeniz Bölgesinin iç kısmında 39-41 derece Doğu Boylamları 40-41 derece Kuzey Enlemleri arasında karasal bir iklime sahiptir
Rüzgar İlimizde yıllık ortalama rüzgar hızı 99 (m/sec) dir Yıllık hakim rüzgar batı yönünden esmektedir
Basınç İlimizde ortalama yerel Basınç (hpa) 8796
En yüksek yerel basınç (hpa) 8978
En düşük yerel basınç (hpa) 8530
Sis ve Nem Rasat süresi 55 yıl
Ortalama sisli Günler sayısı (%) 49
Ekim ayı sisli Gün sayısı (%) 07 gün (en sisli ay)
Ağustos ayı sisli gün sayısı(%) 02 gün (en az sisli ay)
Sıcaklık: Gümüşhanede en Sıcak Ağustos ayı ortalama Sıcaklık (303 Derece)
En soğuk Ay Ocak ayı ortalama sıcaklık (–01 derece) olduğu görülmektedir
Buharlaşma :Rasat süresi :19 yıl
Ortalama buharlaşma
(mm) : 9523
Günlük en çok buharlaşma (mm) : 125
Yağışlar
Ortalama yıllık yağış miktarı(mm) : 4092
Mikro klima
Gümüşhane de açık ve güneşli geçen gün sayısı ortalaması 79 gündür Kapalı geçen gün sayısı ortalaması ise 68 gündür En bol güneşlenme Temmuz en az güneşlenme Ocak ve Aralık aylarında olmaktadırİlde kış ve bahar ayları yağışlı mevsimlerdir Ancak kışları genellik yağışlar Kar şeklindebaharları ise yağmur şeklindedir
Flora (Bitki Örtüsü)
Gümüşhanenin 2100 metre rakıma kadar olan kısımlarında çam gök nar ladin mazı meşe titrek kavak ve Özbek kavağı büyük yapraklı ıhlamur dağ akça Ağacı ak söğüt adi ceviz sakallı kızılağaç kiraz yabani elma mahlep sarıçam kadran ardıcıbodur Ardıç boyacı sumağı Erik ılgın yabani fındık kuşburnu Alıç ve tespiti yapılamayan yüzlerce odunsu Bitki bulunmaktadır
Merkezde peygamber çiçeği ablan otu başlık otu saman çiçeği bodur mazı ve henüz tespiti yapılamayan yüzlerce otsu ve endemik bitki çeşidi bulunmaktadır
Fuana (Hayvan Varlığı)
Gümüşhanede florada olduğu gibi faunada da çeşitlilik öne çıkmaktadır
Tavşan tilki sansar karacaçengel boynuzlu dağ keçisi ayı gelincik porsuk sincap kirpi yarasa kurt yaban domuzu bıldırcın tavşancıl akbaba kartal atmaca ur kekliği kırlangıç güvercin kumru guguk baykuş ibibik Ağaç kakan karatavuk kiraz kuşu ala karga saksağan kuzgun ve tespiti yapılamayan en az 30 çeşit mevcuttur