Ünsüz Benzeşmesi Nedir? Ünsüz Benzeşmesine Örnekler Nelerdir?

Ünsüz Benzeşmesi Nedir? Ünsüz Benzeşmesine Örnekler Nelerdir?
Ünsüz Benzeşmesi Nedir? Ünsüz Benzeşmesine Örnekler Nelerdir?

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi) [değiştir]

P, ç, t, k, f, h, s, ş harfleri ile biten bir kelimeye c, d, g harfleri ile başlayan bir ek gelirse, ekin başındaki yumuşak harfler sertleşir Buna göre; c-ç, d-t, g-k olur
Örnek [değiştir]

• Kebap-cıkebapçı,
• Yavaş-cayavaşça,
• Ayak-cakayakçak,
• ayak-daayakta,
• yurt-danyurttan,
• ses-deşsesteş,
• yap-dıyaptı,
• aç-dıraçtır,
• at-gıatkı,
• seç-ginseçkin,
• çalış-gançalışkan,
• kıs-gaçkıskaç
• kitap-da kitapta

NOT : Bu kural, sayıların rakamla yazılışlarında da geçerlidir Buna göre rakamlar okunur ve okunuşu p, ç, t, k, f, h,s, ş harflerinden biriyle biterse, ekler de sertleşir Buna uyulmazsa yazım yanlışı yapılmış olur Örnek : Saat 3'de geldim (Yanlış), Saat 3'te geldim (Doğru)
Özel durumlar [değiştir]

1 Bazı birleşik kelimelerin bu kurala uymadığı görülür : Dikdörtgen, Akciğer 2 Bazı matematik terimlerinin bu kurala uymadığı görülür: Üçgen, beşgen 3 -De, da bağlacı, başlı başına bir kelime olduğu için p, ç,t,k,f,h,s,ş harfleriyle biten kelimelerden sonra gelse bile sertleşme kuralına uymaz Zaten de, da bağlacını -d, -d ekinden ayıran en önemli özelliklerden biri de budur Örnek: Gitsek de olur, gitmesek de
Farklı örnekler [değiştir]

Sözcük: Ek: Yazılışı:
Kayık -cı Kayıkçı
Piş -gin Pişkin
Ağaç -dan Ağaçtan
Üç -de Üçte
Simit -ci Simitçi
Çorap -ci Çorapçı
Sabah -cı Sabahçı
Dolap -de Dolapta
Taş -gin Taşkın

Türkçe kelimelerde tonlu (sedalı) ünsüzler (b, c, d, g, ğ, j, l, m, n, r, v, y, z) tonlu ünsüzlerle; tonsuz (sedasız) ünsüzler (ç, f, h, k, p, s, ş, t) tonsuz ünsüzlerle yan yana gelebilir Buna ünsüz uyumu veya ünsüz benzeşmesi denir Örnek: aş-çı, at-kı, iş-çi, taş-tan, Türk-çe

Sert Ünsüzlerin Benzeşmesi (Sertleşme):

Sert ünsüzlerle biten sözcüklere “c,d,g” ünsüzleriyle başlayan ek getirilirken ekin ilk harfi sertleşerek “ç,t,k” ye döner Bu duruma ünsüz benzeşmesi (ünsüz sertleşmesi) adı verilir

simit-çi (-ci) şaş-kın (-gin) ağaç-ta (-de) 1945′te(-de) sınıf-ça (-ce) as-kı (-gi) sabah-tı (-di) 1974′ten (-den)

Bu kural, hem yazıda hem konuşmada geçerlidir Bileşik sözcüklerde bu kural olmayabilir:

♦ Akdeniz, beşgen…