Atmosferin Katmanları Ve Özelikleri Nelerdir? Atmosferin Katmanları Hangileridir?

Atmosferin Katmanları Ve Özelikleri Nelerdir? Atmosferin Katmanları Hangileridir?
Atmosferin Katmanları Ve Özelikleri Nelerdir? Atmosferin Katmanları Hangileridir?
ATMOSFER, ATMOSFERİN YARARLARI, ATMOSFERİN KATMANLARI

ATMOSFERİN FAYDALARI

İklim olayları meydana gelir
Canlı yaşamı için gerekli gazları ihtiva eder
Güneş’ten gelen zararlı ışınları tutar
Dünya’nın aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller
Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden doğacak yanmayı engeller
Uzaydan gelen meteorların parçalanmasına neden olur
Güneş ışınlarının dağılmasını sağlayarak, gölgede kalan kısımların da aydınlanmasını sağlar Bir başka ifade ile gölgelerin tam karanlık olmasını önler
Işığı, sesi, sıcaklığı geçirir ve iletilmesini sağlar
Hava akımları sayesinde gündüz olan kesimlerin aşırı sıcak, gece olan kesimlerin de aşırı soğuk olmasını engeller

ATMOSFERİN KATMANLARI

Atmosferde, yerçekimi etkisiyle iç içe kürelerden meydana gelmiştir Bunların yoğunlukları ve bileşimleri birbirinden farklıdır

Troposfer: Atmosferin en alt tabakasıdır Ekvator üzerindeki kalınlığı 16 - 17 km, 45° enlemlerinde 12 km, kutuplardaki kalınlığı ise 9 - 10 km dir Bunun nedeni, Ekvator’daki hava kütlelerinin ısınarak yükselmesi, kutuplarda ise soğuyan havanın ağırlaşarak alçalmasıdır iklim olayları troposferin 3 - 4 km lik kısmında meydana gelir Çünkü, iklim olaylarında çok etkili olan su buharı troposferin 3 - 4 km lik kısmında bulunur Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla ısınır

Atmosferdeki gazların % 75'i troposfer katında bulunmaktadır

Stratosfer: Troposferden itibaren 17 - 30 km ler arasında bulunur Bu tabakada su buharı olmadığı için, iklim olayı görülmez Stratosferde sıcaklık değişimi yok gibidir Sıcaklık –45°C civarındadır Stratosferde yerçekimi çok azaldığı için cisimler gerçek ağırlıklarını kaybederler Üst kısımlarında ozon gazı bulunur

Şemosfer: Stratosferden sonra 30 - 90 km ler arasında bulunur iki kısımdan oluşur

a Ozonosfer: içerisinde bulundurduğu ozon gazından dolayı bu ismi almıştır Güneş’ten gelen ve canlı yaşamı için zararlı olan ışınları (Ultraviyole ışınları gibi) tutar Bundan dolayı canlıların koruyucu katıdır Dünya’nın aşırı ısınıp, soğumasını önler

b Kemosfer: Bu katmana kemosfer denilmesinin nedeni, içerisinde bazı kimyasal olayların meydana gelmesidir Az miktarda zararlı ışınların tutulması burada da görülür

İyonosfer: Şemosferden sonra 90 - 300 km’ler arasında bulunur Bu tabakadaki gazlar ultraviyole ışınlarının etkisi ile iyonlara ayrılmıştır iyonlaşma sırasında açığa çıkan enerji ile sıcaklığı yükselmiştir (250°C) iyonlar arasında elektron alışverişi son derece fazladır Bundan dolayı haberleşme sinyalleri, radyo dalgaları bu tabakadan yansır

Eksosfer: Atmosferin en üst ve en dış sınırını oluşturur Eksosferde bazı gaz molekülleri yerçekimi etkisinden kurtularak uzaya kaçar Bu nedenle dış sınırı kesin olarak tespit edilememekte, 10000 km ye kadar çıktığı sanılmaktadır

Atmosfer ve Özellikleri

İklim

Geniş bir bölge içinde ve uzun yıllar boyunca değişmeyen ortalama hava koşullarına iklim denir

İklim, coğrafi ortamın oluşması ve şekillenmesi ile insanların yaşantı ve etkinlikleri üzerinde önemli rol oynar Örneğin bir yerdeki doğal bitki örtüsü, akarsuların özellikleri, insanların yaşam tarzları, konut tipleri, ekonomik etkinliklerinin türü, iklimin kontrolü altındadır İklimi oluşturan çeşitli öğeler vardır Bunlar sıcaklık, basınç, rüzgarlar, nemlilik ve yağıştır İklim elemanları adı verilen ve birbirlerini etkileyen bu öğeler arasında ayrılmaz bir ilişki vardır

İklim olayları atmosfer içinde gerçekleştiği için öncelikle atmosfer ve özelliklerinin incelenmesi gerekir
Atmosfer

Dünya’yı çepeçevre saran gaz örtüsüne atmosfer denir Atmosferin alt sınırı, kara ve deniz yüzeyleriyle çakışır Üst sınırını ise yerçekiminin etkisi belirler Ekvator’dan kutuplara doğru yerçekimi arttığı için atmosferin şekli Dünya’nın şekli gibi küreseldir

Atmosfer’in Katları

Atmosfer kendini oluşturan gazların karışımı ve gidişindeki farklılıklar nedeniyle çeşitli katlara ayrılmıştır Bu katlar yeryüzünden yukarılara doğru troposfer, stratosfer, semosfer, iyonosfer ve ekzosfer şeklinde sıralanır

1) Troposfer:
* Atmosferin, yeryüzüne temas eden, alt bölümüdür
* Tüm gazların % 75’inin bulunduğu bu katmanda yoğunluk en fazladır
* Troposfer, yerden havaya yansıyan ışınlarla alttan yukarıya doğru ısınır Bu nedenle alt kısımları daha sıcaktır
* Yerden yükseldikçe sıcaklık her 100 m’de yaklaşık 0,5 °C azalır
* Su buharının tamamı troposferde bulunduğu için tüm meteorolojik olaylar burada oluşur
* Güçlü yatay ve dikey hava hareketleri görülür
* Yerden yüksekliği 6 – 16 km arasında değişir

2) Stratosfer:
* Troposferin üstündeki katmandır
* Yatay hava hareketleri görülür
* Su buharı hemen hemen hiç bulunmadığı için dikey hava hareketleri oluşamaz Bu nedenle sıcaklık dağılışı oldukça düzgündür
* Sıcaklık her yerde yaklaşık –50 °C’dir
* Üst sınırı yerden 25 – 30 km yüksekliktedir

3) Semosfer:
* Stratosfer ile Iyonosfer arasındaki katmandır
* Stratosfer ile Semosfer arasındaki 19-45 km’ler arasında oksijen azot haline gelerek ultraviyole ışınlarını tutar
* Üst sınırı yerden 80 – 90 km yüksekliktedir

4) İyonosfer:
* Mor ötesi (ultraviyole) ışınlarının, molekülleri parçalayarak iyonlar haline getirdiği katmandır
* Yerçekimi azaldığı için iklim üzerinde belirgin bir etkisi yoktur
* Radyo dalgalarını yansıtır
* Üst sınırı yerden 250 – 300 km yüksekliktedir

5) Eksosfer (Jeokronyum)
* En üst tabakadır
* Yerçekimi çok azaldığından gazlar çok seyrektir
* Hidrojen ve helyum gibi hafif gazlar bulunur
* Atmosfer ile uzay arasında geçiş alanıdır
* Kesin sınırı bilinmemekle birlikte üst sınırının yerden yaklaşık 10000 km yükseklikte olduğu kabul edilmiştir

Atmosferde Bulunan Gazlar

Atmosferde bulunan gazların % 75’i ve su buharının tamamı troposferde bulunur İklim yönünden daha çok atmosferin alt katları önemli olduğundan burada troposfer ve stratosferin alt katlarının bileşimi incelenecektir

* Her zaman bulunan ve oranı değişmeyen gazlar; % 78 oranında azot, % 21 oranında oksijen, %1 oranında asal gazlar (Hidrojen, Helyum, Argon, Kripton, Ksenon, Neon) dır
* Her zaman bulunan ve oranı değişen gazlar; su buharı ve karbondioksittir
* Her zaman bulunmayan gazlar; ozon ve tozlardır

Su buharı: Yere ve zaman göre oranı en çok değişen gazdır Yeryüzünün aşırı ısınıp, soğumasını engeller Yağış, bulut, sis gibi hava olaylarının doğuşunu sağlar

Karbondioksit: Atmosferin güneş ışınlarını emme ve saklama yeteneğini artırır Havada karbondioksit (CO2) miktarının artması sıcaklığı artırıcı, azalması ise sıcaklığı düşürücü etki yapar

Ozon: Hava içindeki oksijen (O2) mor ötesi (ultraviyole) ışınlarının etkisi altında ozon (O3) haline geçer Ozon gazı, içinde hayatın gelişmesine olanak vermez ancak atmosferin üst katmanlarında ultraviyole ışınlarını emerek yeryüzündeki yaşam üzerinde olumlu bir etki yapar Yeryüzünden 19 – 45 kilometre yükseklikler arasında bulunan ozon katının son yıllarda inceldiği hatta yer yer delindiği belirlenmiştir Özellikle buzdolabı, soğutucu, araba ve spreylerden çıkan gazların (kloroflorokarbon) neden olduğu anlaşılmış ve bu gazların kullanımına kısıtlamalar getirilmiştir Yeryüzüne ulaşan mor ötesi ışınlardaki artış, sıcaklıkların artmasına, buna bağlı olarak buzulların erimesine, bitki örtülerinde değişimlere neden olabilecektir