Erikson: İnsanin Sekiz Çagi

Erikson: Insanin Sekiz Çagi
Erikson'un insan gelisimi kurami da öncelikle klinik gözlemlerine
ve kuramsal psikolojisine dayanir Yine de bu kuram bu konuda
bugüne kadar ileri sürülmüs en kapsamli açiklamadir Bunun nedeni,
Erikson'un tüm yasam boyunca gelisimin çesitli yönleri (bilissel, duygusal,
toplumsal yönleri) arasinda baglantilar kurabilmis ve disiplinlerarasi
bir kuram gelistirebilmis olmasidir Erikson'un bu basarisi
meslektaslarinin -asagida kendi sözleriyle aktarilan- tanikligiyla da
vurgulanmaktadir:
"Psikososyal evreler sirasi içinde içgüdüsel güçlerle

organizma tarzlarinin baglantisini açiklamaya çalistik Listelenen
evrelerin kesin sayisinda ya da kullanilan bütün terimlerde
israr edemesek bile, formüle edildikleri zaman disiplinlerarasi
kabul gören bazi gelisim ilkelerini vurguladik;
açikçasi, semamizin genel kabulü için diger bazi (daha önce
sözü edilen) disiplinlere bagli olmak durumundayiz Psikolojik
yönde ise, gerçek dünya ile kesin ve kavramsal iliski
kapasitesi olan ve her evrede gelisen bilissel büyüme'nin
geçerli gücü vardir Bu Hartmann'in (1939) tanimladigi anlamda
en vazgeçilmez bir "ego aygiti"dir Böylece, Piaget'in
tanimladigi anlamda zekanin "duyusal-devinimsel" yönleri
ile temel güven, "sezgisel-simgesel" yönler ile oyun ve
girisim, "somut-islemsel" basari ile çaliskanlik duygusu ve
son olarak "soyut islemler" ve "mantiksal evirmeler" ile
kimlik gelisimi arasindaki iliskiyi izlemek yararli olabilir
Burada belirtilenleri bazi disiplinlerarasi toplantilarda sabirla
dinleyen Piaget, daha sonra, kendi evreleri ile bizimkiler
arasinda en azindan çeliski görmedigini kabul etmistir
Greenspan, "Piaget'in; Erikson'un, Freud'un kuraminin psikososyal
yönlere uzantisi olan kuramina oldukça sempati
duydugunu" (1979) belirtmistir Ve ondan sunu nakletmektedir:
"Erikson'un evrelerinin en büyük basarisi, kesinlikle,
Freud'un mekanizmalarini daha genel davranis tipleri içine
yerlestirerek önceki kazanimlarin sonraki düzeylerle sürekli
olarak bütünlesmesini göstermeye çalismasidir (Piaget,
1960)" (Erikson, 1982)

Erikson'un epigenetik kurami da Freud'un psikanalitik kurami
gibi çocukluk gelisimine agirlik verir ve ilk dört evresi büyük ölçüde
Freud'un çocukluk evrelerinin genisletilmis biçimidir Bu nedenle asagida
yalnizca -ergenligi de içine alan- son dört evre özetlenecektir
-Kimlige karsi rol karmasasi Erikson'un besinci evresi, erinligin
baslamasiyla birlikte, bireyin toplumsal bir gereksinme olarak
yasamdaki rolünü tanimlamasi çabasiyla baslar ve genellikle ögrenimini
bitirmesi, bir ise girmesi ve bir es seçimiyle sonlanir Bu evre bireyin
kimliginin birçok yönünün çözüme baglandigi bir evredir, ama
bu olusum tek bir etkene baglanamaz ve tek bir olay diger bir evreye
geçisin nedeni olamaz Aslinda yetiskinlik evreleri birçok bakimdan
birbirleri üzerine binisirler ya da ayni zamanda yer alirlar Ancak,
kimlik sorunlari yasam boyunca sürseler de, en çok bu evrede agirlik
tasirlar Birey bu bunalimini olumlu bir biçimde çözemezse kimlik
karisikligi içine düsecek, bunun sonucu olarak da yasam çerçevesi
içinde oynadigi rolden hiçbir zaman emin olamayacaktir Bu karisikligin
çözülmesi, soyut düsünme yeteneginin yansitildigi ilgi ve ugraslarla
olabilecegi gibi, duygusal baglanimlarla da olabilir
-Yakinliga karsi yalitilmislik Cinsel yakinlik kapasitesi ergenlikte
basliyor olsa da, birey kimlik karisikligi sorununu yeterince
çözmeden tam bir yakinlik iliskisi kurmayi basaramaz Dolayisiyla,
bireyin bir baskasinin özel (tek) olusunu ve insanligini degerlendirerek

onunla kaynasabilmesi için önce kendisinin tam oldugu konusunda
belirli bir görüs sahibi olmasi gereklidir Daha önceki romantik
yakinliklar genellikle bireyin kendini romantik iliski araciligiyla tanima
çabalarindan baska birsey degildir Erikson (1968), "cinsel yakinlik
anlatmak istedigim yakinligin sadece bir parçasidir" demektedir;
"cinsel yakinliklar bireyin gerçek ve karsilikli psikososyal yakinlik
kapasitesi gelistirmesinden önce de yasanabilir Arkadaslikta olsun,
erotik karsilasmada ya da ortak çalismada olsun, kendi kimliginden
emin olmayan genç, kisilerarasi yakinliktan kaçinacak ya da gerçekten
birlesemeden ve kendisinden kurtulamadan sürekli olarak yüzeysel
iliskilere girecektir"
-Üretkenlige karsi durgunluk Yasamin bu yedinci evresi en
uzun evre olabilir, çünkü insanin anabalalik ve is basarilari ile
kendisinden de çok yasayacak bir seyler üretmesi olanagini içerir Bu evre,
bireyin tüm üretkenligini kapsayan ve genç yetiskinlikten yasliliga
dek uzayan bir evredir ve yasamda doyuma ulasma duygusunu saglamada
önemli bir yer tutar Bu evrenin olumsuz çözümü ya da çözümsüzlügü,
durgunluk, sikilma, yoksullasma duygulariyla ve bireyin fiziksel
ve psikolojik gerileyisiyle asiri ugrasmasiyla kendini gösterir
-Bütünlesmeye karsi umutsuzluk Bu evre, gittikçe artan bir
biçimde yasamin sinirli oldugu ve ölüme yakinlasildigi duygusuyla
yasanir Bu olusum çogu zaman emekliye ayrilma ya da bir saglik bozukluguyla
hizlanir Bu evrenin en önemli görevi, bireyin kendi yasamini
ve elde ettiklerini degerlendirerek yasaminin tarih içinde anlamli

bir serüven oldugu sonucuna ulasmasidir Önceki evrelerdeki basarilar
ve elde edilenler bu bunalimin atlatilmasinda önemli bir rol oynarlar
Bu evrenin olumsuz çözümü ise umutsuzluk, çaresizlik duygularidir
Bu, varolusçu anlamda tam bir anlamsizlik duygusudur, bütün yasaminin
bosa gitmis oldugu ya da baska türlü yasanmis olmasi gerektigi duygusudur

Erikson'un kuraminda son iki evre yasam döngüsünün orta ve ileri
yillarni içermektedir Robert Peck, orta ve ileri yaslarin önemli
dönüm noktalarini daha kesin olarak belirleyebilmek için yeni bir
düzenleme gerçeklestirmistir