Sun Yat-Sen-Çinli Devrimci ve Siyaset Adamı

Sun Yat-Sen-Çinli Devrimci ve Siyaset Adamı





Çin Cumhuriyeti'nin kurucusu Sayıları ve Çin'in bağımsız, güçlü ve demokratik bir ülke olması için mücadele eden Çinli devrimci ve siyaset adamı Sun Yat-sen (1866-1925), Çin'in güneyinde, Xiang-shan'da yoksul bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi Gençlik yıllarında Hı-ristiyanlık'ı benimseyen Sun Yat-sen, 1892'de Hong Kong'da Çinliler için açılanyeni tıp okulundan mezun olan ilk doktor oldu

Çin'de yoksulluk ve açlık çeken milyonlarca insanın acılı yaşamına duyarsız kalamayan Sun Yat-sen, yönetimdeki Mançu hanedanını devirmek ve cumhuriyeti kurmak için devrim-jci örgütlerle ilişkiye girdi 1894'te üyeleri memur, köylü ve zanaatçılardan oluşan Çin'i Canlarıdırma Derneği'ni kurdu Derneğin ilkelerinin ulusal bağımsızlık demokrasi ve sosyalizm olduğunu açıkladı




Sun Yat-sen'in amacı Çin'de ulusal birliği sağlamak, seçimle işbaşına gelecek yeni bir yönetimle halkın içinde bulunduğu çaresizliğe ve yoksulluğa son vermekti Bu sırada Çin-Japon Savaşı (1894-95) Çin'in yenilgisiyle sonuçlarımış, ülkedeki bunalım daha da derinleşmişti 1895'te bu ortamdan yararlanarak bir ayaklanma başlatan Sun Yat-sen başarısızlığa uğrayınca ülkeyi terk etmek ve 16 yıl yurtdışında yaşamak zorunda kaldı 1903'ten, sonra devrimci düşünceleri Çinli aydınlar arasında da benimsenmeye başlayan Sun Yat-sen, Avrupa'da devrimci gruplar kurdu

Yayınlar aracılığıyla ülkede etkileyici bir propaganda yürüttü 1911'de Çin'in bazı bölgelerinde Mançu hanedanına karşı başlayan ayaklanmalar çok geçmeden ülke çapında yaygınlaştı Bunun üzerine ülkesine dönen Sun Yat-sen, Temsilciler Meclisi tarafından yeni kurulmuş olan Çin Cumhuriyeti'nin (1912) geçici cumhurbaşkanlığına seçildi





Cumhuriyetin ilanedilmesinden hemen sonra Sun Yat-sen'in önderliğinde Kuomintang (Ulusal Halk Partisi) adlı siyasal parti kuruldu Ama 1914'te bir darbeyle parlamento dağıtıldı Sun Yat-sen partiyi yeniden ve daha sıkı bir biçimde örgütlemek gereğini duydu 1917'de Rusya'da Ekim Devrimi gerçekleşmiş, Bolşevikler iktidara gelmişti Sun Yat-sen partiyi yeniden örgütlerken Bolşevikler'i örnek aldı

Çin Komünist Partisi ile ittifak kurarak Çin'in çeşitli eyalet-lerindeki savaş ağalarıyla mücadele etti ve Çin'i birleştirmek için çaba gösterdi 1912'den 1925'e kadar aralıklarla üç kez cumhurbaşkanı olan Sun Yat-sen ülkesinde birliğin gerçekleştiğini göremeden öldü Karısı 1949'da kurulanÇin Halk Cumhuriyeti'nde önemli görevlere getirildi
(Ayrıca bak ÇİN Halk CUMHURİYETİ; M AO Çe-Tung)