Osmanlı Ünvanları

A


ADLİ
"Adil" II Bayezid, III Mehmed ve II Mahmud'a verilmiştir

AĞA
"Komutan" Ordudaki kıdemli görevlilere, Yeniçeri ağası ve Kızlar ağası gibi saray korumalarına verilmiştir

AHRETLİK
"Manevi evlat" Dürrüşehvar'a verilmiştir

AK BAŞLI
"Ak başlıklı" Aktimur'a verilmiştir

ALP
"Kahraman asker" Daha çok ilk dönemde kullanılmakla beraber kabilevi yapılanma sona erdiği dönemde de kullanılmaya devam edilmiştir

AMCAZADE
Amca çocuğu

ARSLAN
"Arslan veya Arslan yürekli"

AVCI
IV Mehmed'e verilmiştir Hayatındaki en önde gelen uğraşısı idi Edirne civarında kendisini bu iptilaya kaptırmıştı


B

BAHİR
"Denizci"

BAHTİ
"Talihli" I Ahmed'e verilmiş ve onun tarafından şiirlerinde maslah olarak kullanılmıştır

BAŞ
"Lider", "Başkan" Baş-Çuhadar" veya "Kapıcı-başı" gibi genellikle diğer ünvanlarla beraber kullanılmıştır

BEDROS
"Kurnaz" Genel bir Ermeni adıdır ve güya II Abdülhamid'in yüz hatları itibariyle Ermeniler'e benzediğini ima için ona verilmiştir Wittlin'in anlattığı bir hikayeye göre, Abdülhamid'in babası I Abdülmecid değil, Abdülhamid'in annesiyle gizli aşk hayatı yaşamayı başaran bir Ermeni'dir Abdülhamid'in annesi Trimüjgan'ın muhtemelen Ermeni olması daha kolay anlaşılır bir açıklamadır

BEY
"Efendi", "Şehzade" Zamanla bu ünvan değerini kaybetti ve daha ziyade İngilizce'deki esquire gibi nezaket ünvanı haline geldi

BEYCEĞİZ
"Küçük Şehzade"

BEYLERBEYİ
"Bölge Valisi" Büyük eyaletlerin idarecisine verilmiştir

BEYZADE
"Şehzade oğlu" Padişahların kızlarının oğullarına verilen ünvandır İlk dönemlerdeki "Sultanzade" ünvanının yerini almıştır

BIYIKLI
"Sakallı"

BOŞNAK
"Bosnalı"


C-Ç

CEDDÜ'L OSMAN
"Osmanlıların Babası"Süleyman Şah'a verilmiştir

CEMCA
"Cemşid gibi güçlü" Sultan için Doğu dillerinde kullanılan bir ünvan

CİHANDAR
"Dünyanın Efendisi" III Selim'e verilmiştir

CİVAN
"Genç" 2138/ Mehmed'e verilmiştir

ÇAKIRCI
"Şahinci"

ÇAVUŞ
"Rütbeli Er", "Haberci"

ÇELEBİ
"Beyefendi" "Kibar Efendi", "Genç Efendi" II Mehmed dönemine kadar padişah oğullarına verilen ünvandır Ayrıca I Mehmed'e de özellikle verilmiştir

ÇELEBİ SULTAN
"Kibar-Şehzade" 1594 yılına kadar sancak valisi olan padişah oğullarına verilmiş olan ünvandır

ÇUHADAR
"Kahya"


D

DAMAD-I ŞEHRİYARI
"Padişah Damadı" Padişahların kızlarıyla evlenenlere verilen ünvandır Ancak bu sadece babasının saltanatı döneminde evlenen kızların kocalarına uygulanmıştır Ayrıca aynı isimlerdeki birkaç veziri seçmek için de bu ünvan kullanılmıştır

DAYE
"Süt Anne"

DEFTERDAR
"Hazineci"

DELİ
I Mustafa ve İbrahim'e verilmiştir

DİVİTDAR
"Yazma kutusunu taşıyan"

DOĞANCI
"Doğan yakalayıcısı"

DÜZME(CE)
"Sahte" Kendi adına çıkan isyan döneminde ve aslı konusundaki şüpheye ifade etmek üzere Mustafa'ya verilmiş ünvandır


E

EBU'L FETH
"Fethin babası" II Mehmed'e verilmiştir

EFENDİ
I Abdülmecid döneminden itibaren padişah oğullarına verilen ünvandır Ayrıca tarikat üyeleri arasında da bir dereceyi gösteren tabirdir

EĞRİ
"Eğri-büğrü" Topal olan Cihangir'e verilmiştir

EĞRİ FATİHİ
III Mehmed'e verilmiştir

EMİR
"İdareci", "Şehzade" Yarı bağımsız idareciler için kullanılmıştır Ayrıca Selçıklulara bağımlı olduğu süre zarfında I Osman için kullanılmıştır 1402-1413 arasındaki Fetret Devri esnasında I Bayezid'in oğullarından birinin açık şekilde üstün idareci olmadığını göstermek için yeniden kullanılmıştır

EMİRÜ'L MÜ'MİNİN
"Müslümanların İdarecisi" Halifeye verilen isimlerden biri olup I Selim'in Mısır seferinden sonra Osmanlı padişahlarına da verilmiştir

ENİŞTE
"Kızkardeşin kocası"


FAHREDDİN
"Dinin öğüncü" I Osman'a verilmiştir

FATİH
İstanbul'u fethinden dolayı II Mehmed'e verilmiştir

FATİH-İ BAĞDAT
"Bağdat'ı fetheden" IV Murad'a verilmiştir

FRENK
Frank Başlangıçta Fransa'dan gelenler için kullanılmışken oldukça genişletilerek herhangi bir Avrupa ülkesi için de kullanılmıştır



G

GAZİ
Daru'l Harbde savaşan kişilere ve Hristiyanlara karşı alınmış zaferlerdeki askerlere verilen ünvandır Özellikle de O Osman, Orhan, I Murad, I Bayezid, II Mehmet ve IV Murad için kullanılmıştır

GENÇ
II Osman'a verilen isimdir

GÖZDE
Padişahın cariyeleri için kullanılmıştır

GÜREŞÇİ
Güçlü olduğu için I Mehmed'e verilmiştir "Güreşçi" mi "Kürüşçü" mü olduğu şeklinde bir şüphe var ise de, doğru şekli "Güreşçi" şeklindeki Padişah için kullanımıdır

GÜVEY
"Damad"

GÜZELCE
"Yakışıklı"


H

HACE, HACİ
"Hacı" Hace kadınlar için, Hacı erkekler için kullanılna formudur Mekke'de Hac görevini tamamlayan kişiye verilen ünvandır

HADİMU'L HARAMEYNİ'Ş ŞERİFEYN
"İki mübarek şehir olan Mekke ve Medine'nin koruyucusu" I Selim'e 1517'de Mekke Şerifi tarafından bu şehirlerin anahtarı gönderilmek suretiyle verilmiş bir ünvandır

HAFIZ
"Koruyucu" Genişletilmek suretiyle Kur'an'ı ezbere bilen kişiye denilmiştir

HAKANÜ'L BERREYN
VE'L BAHREYN
"Karaların ve Denizlerin Hakanı" Padişahın gücünün ihtişamını ifade eden ünvanlardan biridir

HALİFE
Son Abbasi Halifesinin 1538'de ölümüne kadar halifeliği elinde tuttuğu şeklindeki birtakım düşüncelere rağmen, 1517 yılında Halifeliğin I Selim'e ve onun mirasçılarına geçmesi, İslam'da önemli ölçüde sert tartışmalara neden olmamıştır Cam Mod Hist, 91'de: "Hilafet İslam'ın temel prensiplerinden biridir ve bütün Müslümanlar tek bir imam tarafından idare edileceklerdir Ayrıca İmam'da Hz Peygamber'in kabilesi olan Kureyş'ten olacaktır 1517 yılında İmamlık, Haşimoğullarından Mehmed Ebu Cafer'in güçsüz ellerindeydi ve halifeliği Kahire Sarayı'nda sembolik olarak devam ettiriyordu Abbasilerin en son halifesi olarak Sultan Selim lehine halifelikten feragat etti Bu biçimsel geçiş, Kureyş kabilesine mensup olmamakla birlikte Türk sultanlarının Müslümanların idarecisi veya İmamı olmalarının temeli oldu Halifeliğin Osmanlılara geçişi, Mekke Şerifi'nin Kabe'nin anahtarlarını Selim'e göndermesi, böylece Selim'in Mukaddes Beldeler'in koruyucusu olmasıyla halifeliğin tanınması onaylanmış oldu" der S Lane Po

HAN
Kırım idarecileri için kullanılmıştır II Selim tarafından torunu İbrahim'e verilmiştir

HANÇERLİ
"Hançer taşıyan"

HANIM SULTAN
"Prenses Hanım" Padişahların kadın tarafından kız torunlarına verilen ünvan

HANTAL
"Beceriksiz"

HASEKİ SULTAN
"Gözde Prenses" Erkek evlat doğurmuş olan padişah gözdelerine verilen ünvan Genellikle ilk dört veya altı anne ile sınırlanmıştır

HASEKİ KADIN
"Gözde Kadın" Padişah kızlarının annelerine verilmiştir

HATUN
"Hanım" İlk dönemlerde, son dönemlerdeki Valide Sultan yerine padişahın nikahlı eşlerine verilen ünvandır

HEZARPARE
"Bin parça" Ölümünden sonra kendisine yapılan suikasde işaret etmek için Ahmed'e verilen ünvandır

HÜMAYUN
"Padişaha ait" -Devlet kuşu, saadet anlamına gelen- "Hümay"dan alınmıştır

HÜNKAR
"Hükümdar" I Murad ve II Mehmed'e verilen ünvan

HÜDAVENDİGAR
"Hükümdar", "Bey" I Murad'a verilmiş ve daha sonra da Bursa Sancağı içinde kullanılmıştır Yine Orhan ve II Murad için de kullanılmıştır