|
Prof. Dr. Sinsi
|
İsviçre - İsviçre Tarihi'nin Tarihi,Nüfusu,Coğrafyası Hakkında Bilgi
İsviçre
Temel Britannica İsviçre’ye ilişkin bilgiler
Resmi adı: İsviçre Konfederasyonu
Yüzölçümü: 41293 km² Yönetim: Bağımsız cumhuriyet, İki meclisli federal devlet
Başkent: Bern (yönetim), Lozan (yargı)
Doğal yapı: Ülkenin kuzeybatısında Jura Dağları, gü*neyinde ve doğusunda Alpler yer alır Alpler ile Jura Dağları'nın arasında geniş bir yayla vardır Ülkenin ırmakları, Rhöne, Ren ve Aare'dir Çok sayıda derin vadi ve büyük göl bulunur Bunların en büyüğü, bir bölümü Fransa'da olan Cenevre Gölü'dür En yüksek dağı İtalya sınırında yer alan 4634 metre yüksekli*ğindeki Dufourspitze'dir
Başlıca ürünler: Buğday, patates, meyve, yulaf, ar*pa, çavdar, şekerpancarı, üzüm, çiftlik hayvanları, süt ürünleri ve kereste
Dışarıya satılan ürünler: Saat, makine, ayakkabı, dokuma ürünleri ve kimyasal ürünler
Önemli kentler: Bern, Zürich, Basel, Cenevre ve Lozan
Eğitim: 7-14 yaş arasında zorunludur İsviçre (Almanca: die Schweiz, Fransızca: Suisse, İtalyanca: Svizzera ve Romanş: Svizra), resmî adıyla İsviçre Konfederasyonu, Orta Avrupa'da Alp Dağlarında yer alan ve denize kıyısı olma*yan bir ülkedir Kuzeyinde Almanya, batısında Fransa, güneyinde İtalya ve doğusunda Avusturya ile Liechtenstein Prensliği'ne komşu olan ve tarihsel olarak bir konfederasyon olan ülke 1848 yılından beri bir federasyondur Bankacılık ve finans sektörlerinde çok güçlü bir ekonomiye sahip olan İsviçre uzun süredir siyasi ve askerî tarafsızlık geleneğine sahiptir Bu nedenlerden ötürü birçok uluslararası örgüte evsahipliği yapmaktadır
Ülkenin resmî Latince adı olan Confoederatio Helvetica, Helvetler Konfederasyonu anlamına gelmektedir Dört resmî dilden herhangi birine öncelik vermemek amacıyla Latince kullanılmaktadır Ülke kısaltması olarak (CH) kullanılmasının nedeni de budur Fransızca (Confédération suisse), İtalyanca (Confederazione Svizzera) ve Romanş (Confederaziun svizra) resmî adları "İsviçre Konfederasyonu" olarak çevrilirken Almanca resmî ad olan Schweizerische Eidgenossenschaft "İsviçre Ant Kardeşliği" ya da "İsviçre Sözleşme Ülkesi" anlamına gelir Savaşçı olan bu kabileler avcılık ve balıkçılıkla geçinirdi İÖ 1 yüzyılda Jül Sezar karşısında yenilgiye uğradılar Roma İmpara*torluğu bu toprakları Galya ve Raetia eyalet*lerine dönüştürdü Roma İmparatorluğu çök*tükten sonra İsviçre 5 ve 6 yüzyıllarda kuzeyden gelen Germen kavimlerinin saldın-sına uğradı Bunu Ostrogotlar'ın ve Franklar'ın saldırıları izledi 9 yüzyılın ortalarına kadar Frank egemenliğinde kalan bölge 1033'te bütünüyle Kutsal Roma-Germen İm*paratorluğu'nun egemenliğine girdi 1273'te Habsburg hanedanından Rudolf ülkeyi dene*timi altına aldı Rudolf ölünce Uri, Schwyz ve Nidwalden vadilerinde yaşayan halk ortak savunma amacıyla bir birlik oluşturdu 1 Ağustos 1291'de kurulan bu birlik İsviçre ulusunun başlangıcı sayılır Bu nedenle İsviç*re'de 1 Ağustos ulusal bayram olarak kut*lanır
İsviçre üzerindeki egemenliklerinden vaz*geçmek istemedikleri için İsviçreliler ile Habsburglar arasındaki çatışmalar sürdü Halk kahramanı Giyom Tel'in öyküsü de bu dönemde ortaya çıktı İsviç*re'nin öbür kentleri de birliğe katılınca, 1386'da Sempach'ta yapılan savaşta Avus*turyalılar yenilgiye uğratıldı
Bu çatışmalar sırasında İsviçre'nin askerleri yiğitlikleriyle öylesine ün kazandılar ki, kral*lar ve imparatorlar güvenlikleri için onları kiralamaya başladı 16 yüzyılın başından beri Vatikan Sarayı'nda papalar da İsviçreli asker*lerce korunur
16 yüzyılda İsviçre dinsel çatışma ve kav*galar nedeniyle ikiye bölündü Protestanlar'a büyük reformcu Huldrych Zwingli (1484-1531) önderlik etti Daha sonra onun öğretile*rinin yerini Jean Calvin'inkiler aldı 1536'da Cenevre, Reform'un merkezi durumuna geldi
Napolyon Savaşları (1804-15) sırasında bir*çok Avrupa ülkesi gibi İsviçre de bir savaş alanı oldu Bu sırada İsviçre'de işsizliğin ve yoksulluğun yaygın olmasına karşın, köylüler feodal baskılardan kurtulmuş, yurttaşlık hak*lan genişletilmiş ve ulusçuluk duyguları güç*lenmişti 1848'de hazırlanan yeni bir anaya*sayla İsviçre, kantonlar ya da bölgelerden oluşan gevşek bir birlik yerine, tek bir devlet durumuna geldi Bern başkent oldu Bu devlet, 20 tam kanton ile 6 yarı kantondan oluşuyordu Bunlardan her birinin önemli ölçüde özyönetim yetkileri vardı İsviçre, kadınlara üniversite eğitimi olanağı sağlayan ilk ülkelerden biriydi 1864'te kadınlara kapı*sını açan Zürich Üniversitesi'ne dünyanın her yanından kız öğrenciler akın etti Ama İsviç*re'de kadınlar oy hakkını ancak 1971'de elde edebildi
Orta Çağ (Erken Dönem)
Federal Beyanname (1291)
Beyannameye imza atan taraflar, o zamanlar Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’nda Avusturya Düklüğünü elinde tutan Habsburg hanedanının hükmüne karşı çıkabilmek için birleşmeyi taahhüt ediyorlardı 15 Kasım 1315 günü Morgarten Çarpışması’nda Habsburg ordusunu yenen İsviçreliler, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu içinde İsviçre Konfederasyonunun varlığını güven altına almıştır
1353 yılına gelindiğinde ilk birleşen üç kantona ek olarak Glarus ve Zug kantonlarıyla Lüzern, Zürih ve Bern şehir devletleri de birliğe katılarak 15 yüzyıla kadar varlığını sürdüren (Zürih bir toprak anlaşmazlığı nedeniyle 1440 yılında konfederasyondan atılmıştır) ve sekiz eyaletten oluşan "Eski Federasyonu" kurdular 1470’lerde Bourgogne dükü I Charles’a karşı kazandıkları zaferler ve İsviçre paralı askerlerinin başarılarıyla federasyonun hem gücü hem de zenginliği arttı İsviçre kantonları sıralaması yapılırken geleneksel olarak, şehir devletlerini takiben kurucu kantonlar ilk sekiz "Eski Kanton" olarak önde anılır, 1481 yılından sonra federasyona katılan diğer kantonlar tarih sırasına göre dizilir Kutsal Roma Cermen İmparatoru I Maximilian’a karşı İsviçrelilerin 1499 yılında kazandığı zafer sonucunda, İsviçre, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’ndan ayrılıp de facto bağımsızlığını kazanmıştır
1506 yılında II Julius, günümüzde hâlâ Vatikan’ı koruyan İsviçreli Muhafızları işe aldı Federasyonun genişlemesi ve ilk savaşlarda elde edilen yenilmezlik ünü 1515 yılında Marignano Çarpışması’ndaki İsviçre yenilgisi ile ilk kez durakladı Bazı kantonlarda Huldrych Zwingli’nin Reformunun başarılı olması 1529 ve 1531 yıllarında kantonlararası savaşların (Kappeler Kriege) çıkmasına neden oldu Katolik ve Protestan kantonlar arasında anlaşmazlığın devam etmesi üzerine 1656 ve 1712 yıllarında Villmergen Çarpışmaları ile karşılıklı şiddet devam etmiştir 1648 yılında Westfalya Barış Antlaşması ile Avrupalı ülkeler İsviçre’nin Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu’ndan ayrılmasını ve tarafsızlığını tanıdı
1798 Fransız İşgaliHelvet Cumhuriyeti'nin bayrağı (1798)
Bu anayasa ile ülkenin hükümeti merkezîleştiriliyor ve kantonlar ortadan kaldırılıyordu Helvet Cumhuriyeti olarak bilinen yeni devletin halk arasında hiç desteği yoktu Yabancı işgal kuvvetleri tarafından zorla kabul ettirilen bu hükümet dinsel inanç özgürlüğü de dahil olmak üzere yüzyıllarca süren gelenekleri yıkmıştı Bu devlet, İsviçre’yi Fransa’nın bir uydusundan başka bir şey yapmamıştı Sık sık ortaya çıkan ayaklanmalar, Fransız birliklerinin varlığı nedeniyle başarıya ulaşamamıştı Eylül ayında Nidwalden isyanının Fransızlar tarafından kanlı bir şekilde bastırılması çok iyi karşılanmamıştı
Fransa ile diğer ülkeler arasında savaş çıktıktan sonra İsviçre, Avusturya ve Rusya gibi başka kuvvetler tarafından da işgal edilmişti İsviçreliler, merkezî hükümeti destekleyen "Cumhuriyetçiler" ve kantonların özerkliğinin tekrar verilmesini isteyen "Federalistler" arasında ikiye bölünmüştü Napolyon Bonapart, her iki tarafın önde gelen politikacılarını 1803 yılında Paris’te biraraya getirdi Bu toplantının sonucunda İsviçre’nin özerkliğini büyük oranda geri veren ve 19 kantondan oluşan bir Konfederasyonu kuran Aracılık Yasası çıkmıştır Bu tarihten sonra İsviçre politikasının en önemli konusu kantonların kendi kendini yönetme geleneği ile merkezî bir hükümet gerekliliği arasında geçecektir 1815 yılında Viyana Kongresi ile İsviçre’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı tüm Avrupa güçleri tarafından tanınmıştır Bu tarihte, Valais, Neuchâtel ve Cenevre kantonlarının federasyona katılmasıyla birlikte İsviçre tarihteki en son genişlemeyi gerçekleştirmiştir
1848 Anayasası
İsviçre Anayasasının 1874 yılında değiştilmesi dolayısıyla hazırlanmış anı defterinin baş sayfası "Einer für alle, alle für einen" ("Birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için")
O zamanlar hükümette olan Radikal Partinin yaymaya çalıştığı daha üniter bir İsviçre fikrinden hoşlanmayan katolikler Sonderbund adını verdikleri özel bir antlaşma ortaya çıkardılar Radikallerin de bu antlaşmaya karşı çıkması üzerine ortaya çıkan savaş bir aydan az sürdü ve yaklaşık yüz kayıp verildi Küçük başkaldırılar dışında bu çarpışma, İsviçre topraklarında yaşanan son silahlı çatışmaydı
İç savaştan sonra İsviçre referandum uygulamasına geçti ve 1849 yılında federal anayasa kabul edildi Bu anayasa ile merkezî otorite kuruluyor ve kantonlar yerel konularda kendi kendilerini yönetebiliyorlardı Nüfus artışı, Sanayi Devrimi ve tek para birimi kullanılması nedeniyle 1872 yılında bu anayasa önemli oranda düzeltilmiştir Bu anayasayla savunma, ticaret ve yasal konularda federal sorumluluk da düzenlenmişti
1893 yılında anayasa olağandışı bir şekilde doğrudan demokrasinin uygulanmasına yönelik olarak düzenlenmiştir ve günümüzde de tek örneği teşkil etmektedir
20 Yüzyıl
II Dünya Savaşı'nda Mihver devletleri tarafından çember altına alınmış İsviçre
I Dünya Savaşı’nda tarafsızlığını açıklayan ülke askerî olarak savaşa katılmadı II Dünya Savaşı’nda da tarafsızlık açıklanmış, bir Alman müdahalesi planlansa da bu gerçekleşmemiştir Bu müdahalenin gerçekleşmemesinin nedenlerinden birisi olarak General Henri Guisan önderliğinde İsviçre Silahlı Kuvvetlerinin seferberliğe geçmesi gösterilir Bazı İsviçre vatandaşlarının Yahudi Soykırımı esnasında elde edilen paraların yıkanmasına yardımcı oldukları dolayısıyla da İsviçre’nin tarafsızlığına gölge düştüğü iddialarının yanısıra İsviçre, Almanya ve Mihver Kuvvetlere karşı yürütülen casusluk faaliyetlerinin bir merkezi hâline gelerek yenilmelerine yardımcı olmuştur
1959 yılından itibaren kantonlarda kadınlara oy hakkı verilmeye başlandı 1971 yılında federal düzeyden sonra en son 1990 yılında Appenzell Innerrhoden kantonunda kadınlara oy hakkı verilmiştir 1979 yılında Bern kantonunun bazı kısımları bağımsızlıklarını kazanarak yeni Jura kantonunu kurmuştur 18 Nisan 1999’da İsviçre halkı ve kantonlar tamamen gözden geçirilmiş ve yenilenmiş bir federal anayasanın kabulü yönünde oy kullanılmıştır
İsviçre tarafsız bir ülkedir, uluslararası ça*tışmalarda yantutmaz 1815'ten beri bu taraf*sız tutumunu sürdüren İsviçre her iki dünya savaşının da dışında kaldı Merkezi Cenev*re'de bulunan ve savaşta yaralananlara, dep*rem, su baskını gibi yıkımlara uğrayanlara gönüllü yardım sağlayan Kızılhaç örgütü 1859'da Henri Dunant adında bir İsviçreli tarafından kurulmuştur
Son yıllarda İsviçre'de gündemin ilk sırasını Avrupa Toplulukları (AT) karşısında takını*lacak tutum aldı Sanayicilerin büyük bölümü AT'ye katılmayı savunurken, çiftçiler bu dü*şünceye şiddetle karşı çıkıyordu İsviçre'nin de üye olduğu Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ile AT arasında Avrupa Ekonomik Alanı'nın (AEA) oluşturulması durumu daha da karmaşıklaştırdı Aralık 1992'de yapılan halkoylamasında İsviçre'nin AEA'ya katılma*sı kararlaştırıldı Öteki EFTA ülkeleriyle bir*likte İsviçre de AT üyeliği için başvurduysa da, bu konudaki tartışmalar yoğun bir biçim*de sürdü
1988'de İsviçre'ye 15 bin dolayında sığın*macı gelirken, bu sayı 1989'da 20 bine, 1990'da ise 40 bine yükseldi 1990'ların başla*rında işsizliğin artmaya başlaması, sığınmacı*lara karşı, zaman zaman şiddet olaylarına dö*nüşen tepkilere yol açtı İsviçre'deki bir başka önemli sorun da uyuşturucu kullanımıydı 1989'da 15 bin dolayında eroin bağımlısının olduğu tahmin ediliyordu ve bunların çoğu AİDS virüsü taşıyordu Avrupa'da AIDS'li oranının en yüksek olduğu ülke İsviçre'ydi
Ekim 1991'deki seçimlerde katılım yüzde 50'nin altında kaldı Hükümeti oluşturan dört parti koalisyonu iktidarda kalmayı başardı
Yakın Tarih (21 Yüzyıl)
İsviçre 2002 yılında Birleşmiş Milletler’e tam üye oldu EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Alanı)’nın kurucu üyesi olan ülke EEA (Avrupa Ekonomik Alanı)’nın bir parçası değildir Avrupa Birliği’ne üye olmak için Mayıs 1992 tarihinde başvuru yapılmış olsa da, Aralık 1992’de EEA için yapılan referandum sonucunda (EEA konusunda referandum yapan tek ülke İsviçre’dir) halkın EEA’ya girişi kabul etmemesi üzerine bu konuda başka bir girişimde bulunulmamıştır Bu tarihten sonra AB konusunda çeşitli referandumlar yapılmasına rağmen, bunlar ülke içindeki marjinal gruplar tarafından başlatılmış ve hükümetin desteğini almamıştır Yine de İsviçre yasaları AB yasalarıyla uyumlu hâle gelmek üzere yavaş yavaş düzenlenmektedir ve hükümet Avrupa Birliği ile bir dizi karşılıklı antlaşma imzalamıştır Avusturya’nın 1995 yılında AB’ye girmesiyle birlikte İsviçre ve Liechtenstein tamamen AB ile komşu olmuştur 5 Haziran 2005’te İsviçreliler %55’lik çoğunlukla Schengen antlaşmasına katılmayı kabul etmişlerdir AB yorumcuları bu sonucu geleneksel olarak izolasyonist bir ülke olarak nitelendirilen İsviçre’nin bir iyiniyet gösterisi olarak değerlendirdiler
|