{Cümlenin Öğeleri}

CÜMLENİN ÖĞELERİ


Öğe:Cümleyi oluşturan bölümlerin her birine öğe denir Anlamlı ve doğru cümleler kurmaya yarayan bölümleridir


Bugün / alış veriş yapmak için / çarşıya / çıkacağım


]Anlam bozulmayacak şekilde birbirlerinden ayrılabilirler


çıkacağım


çarşıya / çıkacağım


alış veriş yapmak için / çarşıya / çıkacağım


Bugün / alış veriş yapmak için / çarşıya / çıkacağım


]Her öğe görev ve anlam yönünden bir tek öğeye eşlik eder; onu tamamlar Bu öğe de yüklemdir


*Birinci derecede önem taşıyan öğe yüklemdir


çarşıya / çıkacağım


alış veriş yapmak için / çıkacağım


bugün / çıkacağım





Bugün alış veriş yapmak için çarşıya çıkacağım


zaman amaç yer yapılacak


bakımından bakımından bakımından iş


*İkinci derecede önemli öğe öznedir Sadece yüklemden oluşan cümlelerde bile öznenin varlığı, yüklemin taşıdığı şahıs ekinden anlaşılır


Beğendi-k “-k” eki “biz”i karşılıyor


*Sonra tümleçler gelir ki bunlar zarf tümleci, dolaylı tümleç, edat tümleci ve nesnedir


Hiçbir zaman kader bizi senden ayırmasın

Zarf tüml Özne nesne dlı tüml yüklem


]Bazı cümlelerde bazı öğeler hiç bulunmaz


*Yüklemi geçişsiz fiilden oluşan cümleler nesne almazlar

Tarlanın sınırına gelince dinlenmek üzere oturduk


*İsim cümlelerinde tümleçler pek sık görülmez

Ben / de / bir varisin olmakla / bugün / mağrurum

Edat tüml Zarf tüml


]Öğelerin tamamı kelime veya kelime grubu hâlinde olabilir

Yağız atlar / kişnedi, meşin kırbaç / şakladı

Bir dakika / araba / yerinde / durakları

Giden geminin arkasından / bakakaldı


]Yüklem genellikle en sondadır Diğer öğelerin yerleri anlama, anlatıma göre değişebilir Genellikle vurgulanmak istenen unsur yüklemin önündedir


“Bu şehrin çilesini ben çekerim yıllardır,

Hasretini ben duyarım”


]Cümle vurgusu yüklem üzerindedir Vurgu, gerektiğinde özellikle belirtilmek istenen öğe üzerine çekilebilir, ya da o öğe yükleme yaklaştırılır


Ben Ankara’ya yerleştim

Ben Ankara’ya yerleştim

Ankara’ya en geç ben yerleştim


]Asıl yargının bulunduğu cümleler gibi, ona bağlı olan yan cümleler de öğelerden oluşur Öğelerden oluşan bir cümle başka bir cümlenin öğesi de olabilir


Vatan için ölenler yüreğimizde yaşarlar (amaç)


]Öğeler bulunurken,


*Önce yüklem, sonra özne ve sonra tümleçler aranır

*Sorular yükleme sorulup alınan cevaplar yüklemle birlikte tekrar edilmelidir

*Öğeler bulunurken tamlamalar ve diğer kelime grupları bölünmez

*Bağlaçlar öğe sayılmamalıdır


Bugün alış veriş yapmak için çarşıya çıkacağım

Kelime kelime grubu kelime kelime


Semt belediyesine bağlı bir sağlık ocağında dolaylı tüml


fazla iş özne


olmaz yüklem


Basit muayenelerin ve müdahalelerin dışında, zarf tüml


ya bağlaç


hastahaneye dolaylı tüml


hasta belirtisiz nesne


sevk ederler, yüklem


ya bağlaç


ölüler için edat tüml


defin ruhsatnamesi belirtisiz nesne


verirler yüklem





Masasında dolaylı tüml


bir de bağlaç


bunların koçanları özne


olurdu yüklem


O koçanlardan kopardığım sayfaların arka yüzüne dolaylı t


resimler belirtisiz n


yapar, yüklem


otomobil modelleri belirtisiz n


çizer yük


ya da bağ


ilerde keşfetmeyi umduğum makineler bsiz n


uydurur, yük


bir de bağ


tanıdığım artistlerin, ünlülerin listesini bli n


çıkarırdım yük


Az sonra zarf t


annem özne


gelir, yük


koçandan , dol t


temiz bir sayfa bli n


koparır, yük


ön yüzünü bli n


doldurur, yük


gelenin işini bli n


görür, yük


defin ruhsatnamesinde yukarıya dol t


ölenin adını bli n


yazar, yük


en altta dol T


da bağl


hep zarf t


kendi kaşesi ve imzası özne


olurdu yüklem


Benim gözümde anneme ölüm karşısında üstünlük sağlayan bir şeydi yüklem


bu özne


Ölümü belirtili nesne


başka adreslere dolaylı tümleç


gönderirdi Yüklem