|
Prof. Dr. Sinsi
|
Zeybek - Harmandalı Zeybeği - Hantuman Zeybeği
ZEYBEK (EFE)
Ege denilince akla Zeybek gelir Mert, cesur, atılgan, mazluma dost, haksızlığa düşman olarak tanınırlar Türk köylüsünün tipik bir örneğidir Kurtuluş savaşında gösterdikleri başarılar ünlerine ün katmıştır Bugün Zeybeklik tarihi bir anı olarak yaşatılmaktadır
Bölgenin oyun türü Zeybektir Batı Anadolu'nun hemen hemen her, yerinde ''Zeybek'' türündeki oyunlar,*görülür Afyon, Antalya, Isparta, Burdur, Sakarya çizgisinin batı tarafında kalan illerimizde bu tür oyunun büyük etkileri vardır
Yörede kadınların oynadığı oyunlara ''Kadın Zey*bek'', erkeklerin oynadığı oyunlara ''Erkek Zeybek" denil*mektedir Kadınların oynadığı oyunlar erkeklerin oynadığı oyunlara göre daha yürüktür Erkek oyunlarının yöredeki bir diğer adı da "Ağır Zeybek" tir Ege nin bir çok yerinde oynanan bu tür oyunların en ağırlarına İzmir, Aydın, Muğla, Manisa illerinde rastlamak mümkündür Zeybek oyunlarının diğer oyunlara (Bar, Halay, Horon vb) göre en büyük özelliği tek olarak serbest oynanmasıdır Toplu olarak oynanan Zeybek oyunlarında oyuncular arasında müzik ve ritim hariç hiçbir bağ bulunmaz Oyunu oynayan kişi hiçbir kurala bağlı kalmadan tamamen içinden geldiği gibi oynarZeybek oyunları toplu olarak oynandığında, yöresel olarak daire formu kullanılır
Efe, Zeybek gruplarının başıdır Zeybekler arasında kahramanlık yapmış cesur ve mert kişiler arasından seçilir Efe olmak için Zeybekler arasında yaşça büyük olmak önemli değildir Zeybek, Kızanlara göre daha çok kahramanlık yapmış cesur kişilerdir Zeybekler efenin Emriyle kızanları yetiştirirler Zeybekler, efelerin yanında birer kol beyi görevi görürlerdi Zeybekler iyi silah kullanan cesur kişilerdir
Zeybeklerin maiyetindeki gençlere ''Kızan'' denilir
Söz konusu oyunlar kendi içinde türlere ayrılmaktadır:
Ağır Zeybek
Kaşıklı Zeybek
Teke (kıvrak)Zeybeği
Kırık Zeybek
Bey Zeybek
Zeybek oynayan dansçı, kollarını omuz hizasında, elleri başıyla aynı hizada olacak şekilde iki yana doğru açar ve bazı oyunlarda kollarını dirseklerden hafifçe kırar Büyük adımlar atarak ağır ağır hareket eder Ara sıra yere doğru eğilip bir dizin yere dokundurulması, bu dansın belirgin hareketlerindendir Bu tarz zeybekler İzmir, Aydın, Manisa taraflarında görülen zeybek türleridir Buna Muğla'nın kuzey tarafları, Denizli'nin batı tarafları, Balıkesir'in Ege sahilleri ile Çanakkale'de eklenebilir
Kütahya, Uşak ve Afyon daha çok kaşıklı zeybek etkisindedir Yine Balıkesir'in doğu kısımları ile Bursa, Eskişehir, Bilecik, Ankara taraflarında oynanan oyunlar da kaşıklı zeybek kategorisine girer
Burdur, Isparta, Antalya ile Muğla ve Denizli'nin güney kısımları teke zeybekleri içine girer ve kıvrak ezgileri vardır
Balıkesir'in iç ve güney kısımlarında ise kırık zeybek oyunlarına rastlanır
Bir türkünün zeybek formunda olabilmesi için 9 zamanlı olması gerekirYani müzik diliyle bir ölçü içerisinde dokuz eşit vuruş olması gerekir Yapısal anlamda dörde ayrılırlar
1- Çok Ağır Zeybekler: Bu tür zeybeklere aydın ve izmir yöresinde rastlanır çoğu sözsüzdür düğünlerde ve eğlencelerde yaşını geçmiş, büyük diye saygı gösterilen kimselerce ve erkekler tarafından oynanır 9/2'lik ve 9/4'lük ölçülere sahiptir örn: koca arap zeybeği, ötme bülbül zeybeği gibi
2- Ağır Zeybekler: Ana zeybek yörelerinde (aydın, izmir, muğla, manisa ve denizli) bulunur sözlü ve sözsüz icra edilirler genellikle erkeklerin oynadığı bu zeybekler, halk oyunlarımızda yeni yeni yer alan karma sunum (kız ve erkeğin birlikte oynaması) sonucu kadınlar tarafından da benzer figürler ile oynanabilmektedir 9/4'lük ölçülere sahiptir örn: harmandalı zeybeği, çandarlı zeybeği vb
3- Kıvrak Zeybekler: Kadınlar ve erkekler tarafından orjinal figürleri ile oynanabilen zeybeklerdir hemen hemen her zeybek yöresinde rastlanır 9/4'lük ve 9/8'lik ölçülere sahiptir örn: kerimoğlu zeybeği, kordon zeybeği vb
4- Çok Kıvrak Zeybekler: Ana zeybek yörelerinde genellikle kadınların oynadığı, yardımcı zeybek yörelerinde (kütahya, burdur, balıkesir, uşak, çanakkale) erkekler ve kadınlar tarafından oynanan, zeybekten tekeye geçiş yörelerinde (denizli) daha sık rastlanan zeybeklerdir örn: serenler zeybeği, arpazlı zeybeği
Zeybek aynı zamanda halk oyunlarımızda da bir türdür Azeri türü ile beraber türk halk oyunlarında tavır temelli oyunlara sahiptir Ritmlerinde, ezgilerinde ve oyunlarında kendine has bir coşkuya sahiptirHer oyunumuz gibi zeybek oyunları da topluma ait karakterin bir bölümünü yansıtır tek başına oynanabileceği gibi toplu halde belli bir sahne düzenlemesi içerisinde de sunum edilebilir
ÜYELİK >>>
ÜYELİK >>>
ÜYELİK >>>
ÜYELİK >>>
ÜYELİK >>>
|