Maddenin Doğada Bulunuş Halleri Ve Özellikleri Nelerdir?

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-09-2012

Maddenin doğada bulunuş halleri ve özellikleri nelerdir?
Maddenin doğada bulunuş halleri ve özellikleri nelerdir?
SUYUN DOĞADA BULUNUŞ ŞEKİLLERİ

Su doğada;

Katı (buz),
Sıvı (su) ve
Gaz (su buharı) şeklinde bulunur

Su ısı etkisiyle;
* nem, * sulu sepken,
* bulut, * dolu,
* sis, * çiy,
* yağmur, * kırağı,
* kar gibi hava olaylarını oluşturur

NEM: Yeryüzündeki su kaynaklarından buharlaşarak atmosfere karışan suya nem denir
BULUT: Nemli havanın yükselmesiyle oluşan, su buharı, su zerrecikleri, buz kristalleri ya da bunların karışımına bulut denir
SİS: Bol su buharı taşıyan havanın, yeryüzüne yakın yerlerde yoğuşmasından meydana gelen bulutlara sis denir
YAĞMUR: Su buharı yüklü bulutlar, soğuk hava tabakalarına rastlayınca, su buharı yoğuşur, damlalar halinde yeryüzüne düşer Buna yağmur denir

KAR: Bulutlar,0 derecenin altında bir hava katmanına girince, küçük su damlaları birden bire donarak altı köşeli kar tanecikleri şeklinde yeryüzüne düşerler
SULU SEPKEN: Yağmurla karışık kara, sulu sepken denir

DOLU: Yağmur damlaları yere düşerken, kuvvetli rüzgarlar, bunları yukarılardaki daha soğuk hava katmanlarına iter Damlalar donar Buna dolu denir
ÇİY: Yer yüzü gündüz ısınır, gece soğur Nemli havadaki su buharı, bitkiler ve taşlar üzerinde yoğuşarak su damlacıkları oluşturur Buna çiy denir
KIRAĞI: Çok soğuk gecelerde, havadaki su buharı, sıvı hale gelmeden donarak bitkiler, taş ve toprak üzerinde ince bir kar tabakası oluşturur Buna kırağı denir

SU DÖNGÜSÜ

Yeryüzündeki sular, Güneş’in ısı enerjisi etkisiyle buharlaşır
Ayrıca bitki ve diğer canlılardan terleme yoluyla buharlaşan su, atmosfere karışır
Atmosferde yaşanan hava hareketleriyle değişik bölgelere taşınır
Su buharı, atmosferde soğuk hava tabakalarında yoğuşarak;
Yağmur,
Kar,
Dolu şeklinde yeryüzüne iner

yağışlar

su geçirmez toprak katmanı

bulut

bulut

SU DÖNGÜSÜ

Yeryüzündeki suların buharlaştıktan sonra yağış şeklinde tekrar yeryüzüne dönmesine su döngüsü denir
Suyun doğadaki bu dolanımı aynı zamanda iklimleri de etkiler
Bir bölgede uzun süre içerisinde yinelenen hava olaylarına iklim denir

ENERJİ KAYNAĞI GÜNEŞ

Güneş enerjisi;

Yeryüzündeki karaları, suları, havayı ve tüm canlıları ısıtır
Su döngüsü ve diğer hava olaylarının oluşmasını sağlar
Enerjisinden yararlandığımız deniz dalgaları ve rüzgarı oluşturur
Yeryüzündeki canlıların yaşamlarının devamını sağlar

Buna göre;

Yakıtlardan elde ettiğimiz enerjinin kaynağı güneştir

Güneş Dünya’daki enerjinin hemen hepsinin ana kaynağıdır
Güneş enerjisini farklı enerji türlerine dönüştürebilecek teknolojiler vardır

* Güneş pilleri,
* Güneş kollektörleri

ISI VE SICAKLIK

Tüm maddeler atom ve molekül adı verilen taneciklerden oluşur

Maddeyi oluşturan tanecikler;

Katılarda çok sıkı,
Sıvılarda seyrek,
Gazlarda daha seyrektir

ISI

Sıcak ya da soğuk her maddenin bir ısı enerjisi vardır
Bir maddenin sahip olduğu ısı miktarı;
Cinsine, kütlesine ve sıcaklığına bağlıdır

SICAKLIK

Sıcaklık maddenin aldığı ısı enerjisinin bir ölçüsüdür Isı alan maddelerin sıcaklığı artar

ISI VE SICAKLIK FARKLIDIR

Isı bir enerji, sıcaklık ise algılamadır
Isı maddelerde hal değişimine neden olur
Sıcaklık termometre ile ölçülür
Isı enerjisi birimi olarak;
joule (jul) ve
Calorie (kalori) kullanılır

YAKITLAR

Yakıldığı zaman ısı enerjisi veren maddelere yakıt denir
Günümüzde kullanılan yakıtlar üç ana bölümde incelenir:

1-Katı yakıtlar
2-Sıvı yakıtlar
3-Gaz yakıtlar

Yakıtlarda depolanmış enerjinin kökeni güneş enerjisidir
Yeşil bitkiler besinlerini yaparken güneş enerjisini kullanır

Milyonlarca yıl önce yaşamış ağaçlar ve dev bitkiler yer kabuğu hareketleri ile yerin derinliklerine iner Değişime uğrayarak bugün yakıt olarak kullandığımız kömürler oluşur
Milyonlarca yıl önce denizlerde yaşamış bitkiler ve hayvan kalıntılarının deniz tabanlarına çöküp değişimi ile petrol ve doğal gaz yakıtları oluşmuştur

YAKITLARDAN NASIL YARARLANIRIZ?

Tüm yakıtlarda yanan madde karbondur
Yakıtlar yanarken havadan oksijen alır
Yanma sonucunda karbondioksit oluşur
Fosil yakıtların (petrol, kömür, vb) yanması sonucu zehirli gazlar oluşur

Yakıtları;

Uygun teknikle yakmalıyız
Çevre kirliliği konusunda önlem almalıyız
Tutumlu kullanmalıyız

NOT:Gaz yakıtlar çevreyi daha az kirletir

ISI ENERJİSİ HAREKETE DÖNÜŞEBİLİR

Yakıtların yanması ile elde edilen ısının harekete dönüştürülmesinden;
Isı motorları (otomobil, kamyon, vb),
Buhar makineleri (buharlı tren),
Buhar türbinleri (termik elektrik santralleri) yapılmıştır

ISI BİRİMLERİ

Jul (j) ve kalori (cal) dir
1 kalori 1 gram suyun sıcaklığını 1 derece arttıran ısı miktarıdır
1 cal = 4 J’dür (1000 cal = 1 kilokalori)
1000 jul = 1 kilojul dür

Vücudumuz, gereksinimi olan enerjiyi çeşitli besinlerden sağlar Besin çeşitlerinin de verdikleri enerjiler farklıdır

Örneğin:

100 g ekmekte : 250 cal
100 g patateste : 90 cal
100 g kuru fasulyede : 330 cal bulunur

Örnek: 11 yaşında bir çocuğun günlük enerji ihtiyacı 2100 cal’dir

Buna göre enerji ihtiyacı kaç juldür

1 cal = 4 jul olduğundan
Enerji = 2100 x 4 = 8400 jul olur

Örnek: 100 g ekmeğin verdiği enerji 250 cal’dir

Bir öğünde 200 g ekmek yiyen biri kaç cal enerji kazanır?
100 g ekmek 250 cal verdiğine göre;
Enerji = 2 x 250 = 500 cal olur

Örnek: 4000 jul enerji kaç kJ’dür?
1000 J = 1 kJ olduğundan
4000 J = 4000:1000 = 4 kJ bulunur

ISI ALAN MADDENİN SICAKLIĞI ARTAR

Isı enerjisi alan maddenin sıcaklığı yükselir (ısınır)
Isı enerjisi kaybeden maddenin sıcaklığı düşer (soğur)
Örneğin; buzdolabından çıkardığımız yemeğimizi ısıtırsak, sıcaklık yükselir Oda sıcaklığındaki yemeği buzdolabına koyarsak bu sefer de ısı kaybederek soğur
Aynı cins ve aynı miktardaki maddelere eşit ısı verildiğinde sıcaklık artışı aynı olur

ISI MADDELERİ ETKİLER

Isı alan maddelerin sıcaklığı değişir
Isı maddelerde hal değişikliğine neden olur Isı alan katı madde sıvı, sıvı madde de gaz haline geçer
Isıtılan maddelerin boyutları değişir, hacmi artar yani genleşir
Isı atmosferde bazı olaylara neden olur Rüzgar ve yağışların meydana gelmesi ısıyla ilgilidir
Sonuç olarak ısı; sıcaklık değişimi, boyut değişimi ve hava değişimine neden olur

GENLEŞME
Isıtılan maddelerin;

Boyu uzar,
Yüzeyi büyür,
Hacmi artar

Buna genleşme denir

Genleşmenin tersi büzüşmedir Soğuyan maddeler büzüşür
Isı verilen bütün katı cisimler genleşir
Her katı cismin genleşme miktarı farklıdır
Genleşme katılarda ayırt edici bir özelliktir

SIVI MADDELERDE GENLEŞME

Isı enerjisi verilen bütün maddeler genleşir
Her sıvının genleşme miktarı farklıdır

(Alkolün genleşme miktarı suyunkinden daha büyüktür

)

Genleşme sıvılarda ayırt edici bir özelliktir
Su donarken de hacmi büyür

GAZLARIN GENLEŞMESİ

Aynı derecede ısıtılan, hacimleri eşit gazlar, aynı ölçüde genleşirler
Genleşme, gazlar için ayırt edici bir özellik değildir
Isı etkisiyle genleşme;
En fazla gazlarda,
Sonra sıvılarda,
En az katılarda olur

TERMOMETRE

Maddenin sıcaklığını ölçmeye yarayan araçlara termometre denir
Termometreler katı, sıvı ve gazların genleşme özelliğinden yararlanarak yapılmıştır
Üç çeşit termometre vardır:

1-Sıvılı termometre,
2-Metal termometre,
3-Gazlı termometre

HAL DEĞİŞİMİ
1-Sıvı maddenin gaz haline geçmesi (buharlaşma)
2-Gaz maddenin sıvı hale geçmesi (yoğuşma)
3-Katı maddenin sıvı hale geçmesi (erime)
4-Sıvı maddenin katı hale geçmesi (donma)
5-Katı maddenin doğrudan gaz hale geçmesi ya da gaz maddenin doğrudan katı hale geçmesi (süblimleşme) olmak üzere beş şekilde gerçekleşir

BUHARLAŞMA

Sıvı bir maddenin ısı enerjisi alarak gaz haline geçmesine buharlaşma denir
Buharlaşma her sıcaklık derecesinde olur
Dışarıya asılan ıslak çamaşırlar üzerindeki su damlacıkları ortamdan ısı alarak buharlaşınca çamaşırlar kurumuş olur

Buharlaşma hızı;

Sıcaklık artışıyla,
Rüzgarla,
Havadaki nemin azalması ve
Sıvı yüzeyinin genişlemesiyle artar

YOĞUŞMA

Gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvı hale dönüşmesine yoğuşma denir
Çaydanlığın emziğinden çıkan su buharına soğuk bir kaşık tutarsak, su buharı soğuk kaşık yüzeyine çarparak soğur
Buhar, su haline dönüşerek kaşıktan damlalar halinde düşer Bu olay yoğuşmadır
Piştikten sonra ağzı kapatılarak bekletilen yemek tenceresinin kapağında oluşan su damlacıkları da yoğuşmadır

KAYNAMA

Sıvı içinde oluşan hızlı buharlaşmaya kaynama denir
Kaynama, sıvı taneciklerinin gaz haline geçmesi ve sıvıyı terk etmesidir
NOT: Kaynama süresince sıcaklık değişmez
Su ısıtılırsa 100 derecede kaynamaya başlar
Kaynama sıcaklığı sabittir
Sıvıları tanımakta kullanılabilir
Alkol 79, civa 359 derecede kaynar

ERİME

Bir katı maddenin ısı enerjisi alarak sıvı hale geçmesine erime denir
Erime sıcaklığı: Saf bir katının sıvı hale gelmeye başladığı sıcaklık derecesine denir
Buzun erime sıcaklığı 0 derece,
Mumun erime sıcaklığı 56 derece,
Demirin erime sıcaklığı 1540 derece dir
Erime sıcaklığı; sabittir
Büyüklüğü maddenin kütlesine bağlı değildir Saf katıları tanımakta kullanılır

DONMA: Sıvı haldeki bir maddenin ısı enerjisi vererek katı hale geçmesine dona denir

Örnek: Bir kap içindeki suyu buzdolabının buzluğuna koyarak bekletirsek, bir süre sonra katı hale geçer
Donma sıcaklığı: Saf bir sıvının donmaya başladığı sıcaklık derecesine denir
Suyun donma sıcaklığı 0 derece,
Mumun donma sıcaklığı 56 derece,
Demirin donma sıcaklığı 1540 derecedir
Donma sıcaklığı her maddenin sabittir
Saf maddelerin erime donma sıcaklıkları eşittir

SÜBLİMLEŞME

Katı haldeki bir maddenin ısı enerjisi alarak sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçmesine, ya da gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvılaşmadan doğrudan katı hale geçmesine denir
Naftalin ve iyot süblimleşir

NOT: Hal değişimi maddenin kütlesini değiştirmez

YOĞUNLUK (ÖZKÜTLE)

Bir maddenin birim hacminin kütlesine yoğunluk ya da özkütle denir
Ayırt edici bir özelliktir

Yoğunluk birimleri;

Kg/m küp
g/mL
g/L
g/cm küp tür
Bir maddenin atıldığı sıvıda batması veya yüzmesi yoğunluğa bağlıdır

SUYUN KATI VE SIVI HALLERNİN YOĞUNLUK FARKININ ÖNEMİ

Suyun genleşmesi diğer maddelerden farklıdır
Su soğurken hacmi küçülür
+4 derecede en küçük hacme ve en büyük yoğunluğa sahip olur(1 g/cm küp)
0 derecede buz olunca hacmi büyür, yoğunluğu azalır Buz sudan hafif olur

Bu nedenle;

Su yüzeyinde donan su, buz tabakası oluşturarak yüzer
En soğuk günlerde bile deniz ve göllerin diplerindeki sıcaklık +4 dereceden aşağı düşmez
Deniz göllerin diplerindeki su donmadığından, buradaki canlılar yaşamlarını sürdürürler
Ortam sıcaklığı düştükçe deniz ve göl yüzündeki buz tabakası kalınlaşır ve alt tabakalardaki suyun soğumasını önler

09-09-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Maddenin Doğada Bulunuş Halleri Ve Özellikleri Nelerdir? Maddenin doğada bulunuş halleri ve özellikleri nelerdir? Maddenin doğada bulunuş halleri ve özellikleri nelerdir? SUYUN DOĞADA BULUNUŞ ŞEKİLLERİ Su doğada; Katı (buz), Sıvı (su) ve Gaz (su buharı) şeklinde bulunur Su ısı etkisiyle; * nem, * sulu sepken, * bulut, * dolu, * sis, * çiy, * yağmur, * kırağı, * kar gibi hava olaylarını oluşturur NEM: Yeryüzündeki su kaynaklarından buharlaşarak atmosfere karışan suya nem denir BULUT: Nemli havanın yükselmesiyle oluşan, su buharı, su zerrecikleri, buz kristalleri ya da bunların karışımına bulut denir SİS: Bol su buharı taşıyan havanın, yeryüzüne yakın yerlerde yoğuşmasından meydana gelen bulutlara sis denir YAĞMUR: Su buharı yüklü bulutlar, soğuk hava tabakalarına rastlayınca, su buharı yoğuşur, damlalar halinde yeryüzüne düşer Buna yağmur denir KAR: Bulutlar,0 derecenin altında bir hava katmanına girince, küçük su damlaları birden bire donarak altı köşeli kar tanecikleri şeklinde yeryüzüne düşerler SULU SEPKEN: Yağmurla karışık kara, sulu sepken denir DOLU: Yağmur damlaları yere düşerken, kuvvetli rüzgarlar, bunları yukarılardaki daha soğuk hava katmanlarına iter Damlalar donar Buna dolu denir ÇİY: Yer yüzü gündüz ısınır, gece soğur Nemli havadaki su buharı, bitkiler ve taşlar üzerinde yoğuşarak su damlacıkları oluşturur Buna çiy denir KIRAĞI: Çok soğuk gecelerde, havadaki su buharı, sıvı hale gelmeden donarak bitkiler, taş ve toprak üzerinde ince bir kar tabakası oluşturur Buna kırağı denir SU DÖNGÜSÜ Yeryüzündeki sular, Güneş’in ısı enerjisi etkisiyle buharlaşır Ayrıca bitki ve diğer canlılardan terleme yoluyla buharlaşan su, atmosfere karışır Atmosferde yaşanan hava hareketleriyle değişik bölgelere taşınır Su buharı, atmosferde soğuk hava tabakalarında yoğuşarak; Yağmur, Kar, Dolu şeklinde yeryüzüne iner yağışlar su geçirmez toprak katmanı bulut bulut SU DÖNGÜSÜ Yeryüzündeki suların buharlaştıktan sonra yağış şeklinde tekrar yeryüzüne dönmesine su döngüsü denir Suyun doğadaki bu dolanımı aynı zamanda iklimleri de etkiler Bir bölgede uzun süre içerisinde yinelenen hava olaylarına iklim denir ENERJİ KAYNAĞI GÜNEŞ Güneş enerjisi; Yeryüzündeki karaları, suları, havayı ve tüm canlıları ısıtır Su döngüsü ve diğer hava olaylarının oluşmasını sağlar Enerjisinden yararlandığımız deniz dalgaları ve rüzgarı oluşturur Yeryüzündeki canlıların yaşamlarının devamını sağlar Buna göre; Yakıtlardan elde ettiğimiz enerjinin kaynağı güneştir Güneş Dünya’daki enerjinin hemen hepsinin ana kaynağıdır Güneş enerjisini farklı enerji türlerine dönüştürebilecek teknolojiler vardır * Güneş pilleri, * Güneş kollektörleri ISI VE SICAKLIK Tüm maddeler atom ve molekül adı verilen taneciklerden oluşur Maddeyi oluşturan tanecikler; Katılarda çok sıkı, Sıvılarda seyrek, Gazlarda daha seyrektir ISI Sıcak ya da soğuk her maddenin bir ısı enerjisi vardır Bir maddenin sahip olduğu ısı miktarı; Cinsine, kütlesine ve sıcaklığına bağlıdır SICAKLIK Sıcaklık maddenin aldığı ısı enerjisinin bir ölçüsüdür Isı alan maddelerin sıcaklığı artar ISI VE SICAKLIK FARKLIDIR Isı bir enerji, sıcaklık ise algılamadır Isı maddelerde hal değişimine neden olur Sıcaklık termometre ile ölçülür Isı enerjisi birimi olarak; joule (jul) ve Calorie (kalori) kullanılır YAKITLAR Yakıldığı zaman ısı enerjisi veren maddelere yakıt denir Günümüzde kullanılan yakıtlar üç ana bölümde incelenir: 1-Katı yakıtlar 2-Sıvı yakıtlar 3-Gaz yakıtlar Yakıtlarda depolanmış enerjinin kökeni güneş enerjisidir Yeşil bitkiler besinlerini yaparken güneş enerjisini kullanır Milyonlarca yıl önce yaşamış ağaçlar ve dev bitkiler yer kabuğu hareketleri ile yerin derinliklerine iner Değişime uğrayarak bugün yakıt olarak kullandığımız kömürler oluşur Milyonlarca yıl önce denizlerde yaşamış bitkiler ve hayvan kalıntılarının deniz tabanlarına çöküp değişimi ile petrol ve doğal gaz yakıtları oluşmuştur YAKITLARDAN NASIL YARARLANIRIZ? Tüm yakıtlarda yanan madde karbondur Yakıtlar yanarken havadan oksijen alır Yanma sonucunda karbondioksit oluşur Fosil yakıtların (petrol, kömür, vb) yanması sonucu zehirli gazlar oluşur Yakıtları; Uygun teknikle yakmalıyız Çevre kirliliği konusunda önlem almalıyız Tutumlu kullanmalıyız NOT:Gaz yakıtlar çevreyi daha az kirletir ISI ENERJİSİ HAREKETE DÖNÜŞEBİLİR Yakıtların yanması ile elde edilen ısının harekete dönüştürülmesinden; Isı motorları (otomobil, kamyon, vb), Buhar makineleri (buharlı tren), Buhar türbinleri (termik elektrik santralleri) yapılmıştır ISI BİRİMLERİ Jul (j) ve kalori (cal) dir 1 kalori 1 gram suyun sıcaklığını 1 derece arttıran ısı miktarıdır 1 cal = 4 J’dür (1000 cal = 1 kilokalori) 1000 jul = 1 kilojul dür Vücudumuz, gereksinimi olan enerjiyi çeşitli besinlerden sağlar Besin çeşitlerinin de verdikleri enerjiler farklıdır Örneğin: 100 g ekmekte : 250 cal 100 g patateste : 90 cal 100 g kuru fasulyede : 330 cal bulunur Örnek: 11 yaşında bir çocuğun günlük enerji ihtiyacı 2100 cal’dir Buna göre enerji ihtiyacı kaç juldür 1 cal = 4 jul olduğundan Enerji = 2100 x 4 = 8400 jul olur Örnek: 100 g ekmeğin verdiği enerji 250 cal’dir Bir öğünde 200 g ekmek yiyen biri kaç cal enerji kazanır? 100 g ekmek 250 cal verdiğine göre; Enerji = 2 x 250 = 500 cal olur Örnek: 4000 jul enerji kaç kJ’dür? 1000 J = 1 kJ olduğundan 4000 J = 4000:1000 = 4 kJ bulunur ISI ALAN MADDENİN SICAKLIĞI ARTAR Isı enerjisi alan maddenin sıcaklığı yükselir (ısınır) Isı enerjisi kaybeden maddenin sıcaklığı düşer (soğur) Örneğin; buzdolabından çıkardığımız yemeğimizi ısıtırsak, sıcaklık yükselir Oda sıcaklığındaki yemeği buzdolabına koyarsak bu sefer de ısı kaybederek soğur Aynı cins ve aynı miktardaki maddelere eşit ısı verildiğinde sıcaklık artışı aynı olur ISI MADDELERİ ETKİLER Isı alan maddelerin sıcaklığı değişir Isı maddelerde hal değişikliğine neden olur Isı alan katı madde sıvı, sıvı madde de gaz haline geçer Isıtılan maddelerin boyutları değişir, hacmi artar yani genleşir Isı atmosferde bazı olaylara neden olur Rüzgar ve yağışların meydana gelmesi ısıyla ilgilidir Sonuç olarak ısı; sıcaklık değişimi, boyut değişimi ve hava değişimine neden olur GENLEŞME Isıtılan maddelerin; Boyu uzar, Yüzeyi büyür, Hacmi artar Buna genleşme denir Genleşmenin tersi büzüşmedir Soğuyan maddeler büzüşür Isı verilen bütün katı cisimler genleşir Her katı cismin genleşme miktarı farklıdır Genleşme katılarda ayırt edici bir özelliktir SIVI MADDELERDE GENLEŞME Isı enerjisi verilen bütün maddeler genleşir Her sıvının genleşme miktarı farklıdır (Alkolün genleşme miktarı suyunkinden daha büyüktür) Genleşme sıvılarda ayırt edici bir özelliktir Su donarken de hacmi büyür GAZLARIN GENLEŞMESİ Aynı derecede ısıtılan, hacimleri eşit gazlar, aynı ölçüde genleşirler Genleşme, gazlar için ayırt edici bir özellik değildir Isı etkisiyle genleşme; En fazla gazlarda, Sonra sıvılarda, En az katılarda olur TERMOMETRE Maddenin sıcaklığını ölçmeye yarayan araçlara termometre denir Termometreler katı, sıvı ve gazların genleşme özelliğinden yararlanarak yapılmıştır Üç çeşit termometre vardır: 1-Sıvılı termometre, 2-Metal termometre, 3-Gazlı termometre HAL DEĞİŞİMİ 1-Sıvı maddenin gaz haline geçmesi (buharlaşma) 2-Gaz maddenin sıvı hale geçmesi (yoğuşma) 3-Katı maddenin sıvı hale geçmesi (erime) 4-Sıvı maddenin katı hale geçmesi (donma) 5-Katı maddenin doğrudan gaz hale geçmesi ya da gaz maddenin doğrudan katı hale geçmesi (süblimleşme) olmak üzere beş şekilde gerçekleşir BUHARLAŞMA Sıvı bir maddenin ısı enerjisi alarak gaz haline geçmesine buharlaşma denir Buharlaşma her sıcaklık derecesinde olur Dışarıya asılan ıslak çamaşırlar üzerindeki su damlacıkları ortamdan ısı alarak buharlaşınca çamaşırlar kurumuş olur Buharlaşma hızı; Sıcaklık artışıyla, Rüzgarla, Havadaki nemin azalması ve Sıvı yüzeyinin genişlemesiyle artar YOĞUŞMA Gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvı hale dönüşmesine yoğuşma denir Çaydanlığın emziğinden çıkan su buharına soğuk bir kaşık tutarsak, su buharı soğuk kaşık yüzeyine çarparak soğur Buhar, su haline dönüşerek kaşıktan damlalar halinde düşer Bu olay yoğuşmadır Piştikten sonra ağzı kapatılarak bekletilen yemek tenceresinin kapağında oluşan su damlacıkları da yoğuşmadır KAYNAMA Sıvı içinde oluşan hızlı buharlaşmaya kaynama denir Kaynama, sıvı taneciklerinin gaz haline geçmesi ve sıvıyı terk etmesidir NOT: Kaynama süresince sıcaklık değişmez Su ısıtılırsa 100 derecede kaynamaya başlar Kaynama sıcaklığı sabittir Sıvıları tanımakta kullanılabilir Alkol 79, civa 359 derecede kaynar ERİME Bir katı maddenin ısı enerjisi alarak sıvı hale geçmesine erime denir Erime sıcaklığı: Saf bir katının sıvı hale gelmeye başladığı sıcaklık derecesine denir Buzun erime sıcaklığı 0 derece, Mumun erime sıcaklığı 56 derece, Demirin erime sıcaklığı 1540 derece dir Erime sıcaklığı; sabittir Büyüklüğü maddenin kütlesine bağlı değildir Saf katıları tanımakta kullanılır DONMA: Sıvı haldeki bir maddenin ısı enerjisi vererek katı hale geçmesine dona denir Örnek: Bir kap içindeki suyu buzdolabının buzluğuna koyarak bekletirsek, bir süre sonra katı hale geçer Donma sıcaklığı: Saf bir sıvının donmaya başladığı sıcaklık derecesine denir Suyun donma sıcaklığı 0 derece, Mumun donma sıcaklığı 56 derece, Demirin donma sıcaklığı 1540 derecedir Donma sıcaklığı her maddenin sabittir Saf maddelerin erime donma sıcaklıkları eşittir SÜBLİMLEŞME Katı haldeki bir maddenin ısı enerjisi alarak sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçmesine, ya da gaz halindeki bir maddenin ısı enerjisi vererek sıvılaşmadan doğrudan katı hale geçmesine denir Naftalin ve iyot süblimleşir NOT: Hal değişimi maddenin kütlesini değiştirmez YOĞUNLUK (ÖZKÜTLE) Bir maddenin birim hacminin kütlesine yoğunluk ya da özkütle denir Ayırt edici bir özelliktir Yoğunluk birimleri; Kg/m küp g/mL g/L g/cm küp tür Bir maddenin atıldığı sıvıda batması veya yüzmesi yoğunluğa bağlıdır SUYUN KATI VE SIVI HALLERNİN YOĞUNLUK FARKININ ÖNEMİ Suyun genleşmesi diğer maddelerden farklıdır Su soğurken hacmi küçülür +4 derecede en küçük hacme ve en büyük yoğunluğa sahip olur(1 g/cm küp) 0 derecede buz olunca hacmi büyür, yoğunluğu azalır Buz sudan hafif olur Bu nedenle; Su yüzeyinde donan su, buz tabakası oluşturarak yüzer En soğuk günlerde bile deniz ve göllerin diplerindeki sıcaklık +4 dereceden aşağı düşmez Deniz göllerin diplerindeki su donmadığından, buradaki canlılar yaşamlarını sürdürürler Ortam sıcaklığı düştükçe deniz ve göl yüzündeki buz tabakası kalınlaşır ve alt tabakalardaki suyun soğumasını önler