Milli Mücadelede Muğlanın Yeri Ve Önemi
 

Milli mücadelede muğlanın yeri ve önemi

Milli mücadele

Milli Mücadele Döneminde Yörük Ali Efe’nin Muğla ve Havalisindeki Faaliyetleri

http://frmsinsi.net/images/frmsinsim...sinsi.net_.jpg

“Menteseliler Müdafa-yı Vatan Cemiyeti” kuruldu. Ayrıca, Muğla’nın Milas

Đlçesi’nde de Halil Đbrahim Efendi Baskanlığı’nda Milas Kuva-yı Milliye

Komitesi kuruldu. Bu komite, Milas’ın Yunan-Đtalyan isgal sahalarının kavsak

noktasında olmasından dolayı stratejik önemlerini çok iyi biliyorlardı. Bu

nedenle kurulusunun hemen ardından bu komite hem Muğla’daki Kuva-yı

Milliye Komitesi ile hem de Çine’deki.Tümen ile yakın iliski içine girdi.

Temmuz 1919’da 1310-1314 (1894-1898) arası doğumluların silah

altına alınması ile Kuva-yı Milliye’nin Aydın Cephesi’nde Demirci Mehmet Efe

komutasında “Milli Menderes Alayı” olusturuldu.Bu cephenin dağ kesimini

Yörük Ali Efe komutasında iki tabur olusturuyordu. Bu taburlara daha sonra bir

tabur daha eklenerek Alay haline getirildi.Buna da “Milli Aydın Alayı”

denildi.Muğla Serdengeçtileri Bakırköylü teğmen komutasında bu alayın

“Çayyüzü Taburu”nu olusturuyordu.

Demirci Mehmet Efe’nin Kuva-yı Milliye’ye katılmasıyla çoğalan

zeybeklerin Muğla’yı basacakları rivayetleri üzerine halkta doğan telasla

birlikte, Đtalyanlarda da korku basladı. Đtalyan mümessili Doktor Nakarato’nun

bu durumu belirten raporu üzerine 23 Temmuz 1919 tarihinde Muğla Đtalyanlar

tarafından isgal edildi.

10.8.1919 tarihinde, Konya’dan Harbiye Nezareti’ne çekilen bir sifrede,

“Bir batarya topla 100 askerden ibaret bir Đtalyan kuvvetinin Muğla’ya

gelerek hilaf-ı mütareke olduğundan cihet-i askeriye ve mülkiyece protesto

edildiği,Muğla subesinin is’arına atfen Denizli Kalem Riyasetinden

bildirildiği” belirtildi.

23 Temmuz 1919’da Muğla’nın Đtalyanlar tarafından isgal edilmesine

rağmen Mutasarrıf Hilmi Bey’in Kuva-yı Milliye’ye karsı tereddütleri

sürüyordu.Bu durum üzerine Demirci Mehmet Efe, Ağustos 1919’da Karacasu

Askerlik Subesi Baskanı Yakup Bey’i bir mektupla Muğla’ya göndererek

Mutasarrıf Hilmi Bey’in de Kuva-yı Milliye’yi desteklemesini sağladı. Bunun

üzerine Muğla’da, Aydın Cephesinde incelemeler yapmak ve Efelerle temasta

bulunmak üzere Binbası Hüsnü Bey, Hafız Sabri Bey ve Hürriyet ve Đtilaf

Fırkası Baskanı Saadettin Efendi’den olusan bir heyet olusturuldu. Bu heyet,

Muğla’dan yola çıktıktan sonra önce Çine’ye vardı. Burada Yörük Ali Efe

olmadığı için onun adamları ile görüstü. Sonra heyet, Çine’den Kösk’e geçerek

burada Demirci Mehmet Efe ile görüstü. Daha sonra da Kösk’ten Nazilli’ye

geçerek burada 8 Ağustos 1919 tarihinde toplanan I.Nazilli Kongresi

4 Türkes,k 18 Ağustos 1919’da Muğla’ya getirdi.8

Bir süre sonra Aydın Cephesi’nde Demirci Mehmet Efe ile Yörük Ali

Efe arasındaki anlasmazlık su yüzüne çıktı ve bu anlasmazlık Muğla’ya da

yansıdı.Bunun üzerine hem Demirci Mehmet Efe hem de Yörük Ali Efe

Muğla’ya birer heyet göndererek Muğla’dan toplanacak gönüllü süvarilerin

kendi birliklerine katılmasını istediler.9Hatta bu sırada Yörük Ali Efe Muğla ve

havalisine beyannameler de göndererek bu isteğinin ısrarla yerine getirilmesini

istedi.Bu beyannamelerden bir tanesi 17 Ağustos 1919 tarihinde Muğla

Mutasarrıfı Hilmi Bey tarafından, Dahiliye Nezareti’ne gönderildi.

Beyannamede söyle denilmekteydi; Aydın’a karsı icra edilen Harekat-ı

Milliye’nin güney cephesini idare eden Yörük Ali Efe tarafından gönderilip

Muğla’nın Milas Đlçesi’nde elde edilen beyannamenin hülasa-i mevadı

asağıda arz olunur.

Madde 1-1300 (M.1884) ile 1309 (M.1893) arası doğumlu olan

efradın Kuvayı Milliye’ye istiraki mecburdur.

Madde 2-1310 (1894) ile 1317 (M.1901) arası doğumlu efradın

subelerine müracaat etmeleri mecburdur.

Madde 3-Öteden beri silahlı gezerek gasp-ı emval eden idam

edilecektir.

Madde 4-Đs bu emr-ü ifaya jandarma memur ve mecbur edilmistir.

Madde 5-Jandarma emrine su sırada herkes itaat edecektir.

Bu emri ifa etmeyecekler,icabat etmeyenler idam edileceklerdir.

Ancak, Muğla ne Demirci Mehmet Efe’nin ne de Yörük Ali Efe’nin

isteklerini kabul etti. Muğla, Demirci Mehmet Efe’nin bulunduğu Kösk ve

Yörük Ali Efe’nin bulunduğu Çine Cephesinden farklı bir yerin sorumluluğunu

üzerine almak üzere “Mentese Grubu” adında yeni bir tabur teskil etti.Yüzbası

Seyfettin Bey Komutasında 11 subay, 500 piyade ve 30 süvariden olusan bu

tabur 17 Eylül 1919 tarihinde Muğla’dan Aydın-Kösk’e hareket etti. Heyet

Baskanı Hamza Bey, Maliye Müdürü Ragıp Bey, Muğla Askerlik Subesi

Baskanı Cavit Bey, Ahiköy Askerlik Subesi Baskanı Fehmi Bey de bu taburla

birlikte Aydın-Kösk’e gittiler. “Mentese Grubu” olarak adlandırılan bu tabur

Kösk Cephesi’nin Çayyüzü Mevkii’nde göreve basladı.17 Eylül 1919 tarihinde 530 kisilik Muğla Milis Taburu’nun basında

II.Nazilli Kongresi’ne katılmak üzere Nazilli’ye giden Muğla Belediye Baskanı

Ragıp Bey, 27 Ekim 1919 tarihinde Mutasarrıf Serficeli Hilmi Bey’i Sivas

Kongresine katılmak üzere Sivas’a gönderdikten sonra aynı gün Muğla’ya

döndü. Daha önce Muğla’ya dönen Muğla delegasyonu gibi Ragıp Bey’de

Hamza Bey’e kırgındı. Çünkü Muğla’da, üzerinde anlasmaya vardıkları Sivas

Kongresi kararlarının desteklenmesi görüsü, Nazilli’de Hamza Bey’den gerekli

desteği görmemisti. Muğla delegasyonu içinde baslayan bu görüs ayrılığı Ragıp

Bey’in Muğla’ya varısından sonra daha da derinlesti. Diğer taraftan Mentese

Kuva-yı Milliyesi’nin Genel Baskanı konumunda olan ve delegasyonla beraber

Muğla’ya dönmesi gereken Hamza Bey, Nazilli dönüsü Çine’de kalarak Milli

Aydın Alayı Milis Komutanı Yörük Ali Efe ile sıkı iliski içine girdi. Bunun

üzerine Kasım 1919’da delegasyon bir toplantı yaparak,Hamza Bey’i sahsi

davranmak ve delegasyon kararlarına uymamak ile suçlayarak Mentese 3.Kuvayı

Milliye Komitesi baskanlığından alıp yerine Belediye Baskanı Ragıp Bey’i

Milli Mücadelede Muğlanın Yeri Ve Önemi
 

Genel Baskanlığa getirdi.
Bu olayı haber alan Hamza Bey, Ragıp Bey’den öç almak için 13
Kasım 1919’da yanında Yörük Ali Efe ve 75 zeybeği olduğu halde Muğla’ya
geldi. Mentese Kuva-yı Milliye’si, Ragıp Bey’in Baskanlığında daha önce almıs
olduğu kararlar gereğince Yörük Ali Efe’yi Muğla girisinde karsıladı ve
kendisine tahsis etmis oldukları eve götürmek istedi. Ancak, Hamza Bey, Yörük
Ali Efe’yi kardesinin evi olan Bekir Ağa Köskü’ne yerlestirdi.
Hamza Bey ile Yörük Ali Efe’nin Muğla’ya gelmesinden sonra 15
Kasım 1919 tarihinde Muğla Kuva-yı Milliyesi yeni bir toplantı yaparak
Mentese 3.Kuva-yı Milliye Komitesi’ni fesh edip yerine Mentese 4.Kuva-yı
Milliye Komitesini olusturdu. Bu Komitede su kisiler vardı; Genel Baskan
Aksehirlizade Mehmet Hilmi Efendi, Üyeler; Hamza Bey, Müftüzade Saadettin
Bey, Ağır Ceza Reisi Erzurumlu Cemal Bey, Bekir Ağa,Serif Efendi,
Mercanzade Hamdi Bey, Hacı Abdurrahmanzade Ethem Efendi, Düğerekli
Hafız Mehmet Efendi, Kara Hafızoğlu Hakkı Efendi, Kökçüzade Osman Efendi
ve Hacı Arapzade Mehmet Ali Efendi
Yörük Ali Efe’nin Hamza Bey ile Muğla’ya gelerek bazı olumsuz
davranıslar içine girmesi hem Muğla Kuva-yı Milliyesi içinde bir kaosun
olusmasına hem de Muğla’nın Sivas Kongresi Kararları’na ters bir tutum içinde
olduğu imajını doğurdu. Bunun üzerine Ragıp Bey bu olumsuz durumları
düzeltmek için Demirci Mehmet Efe’den yardım almak için onun birliği içinde
önemli bir yere sahip olan Leyneli Yüzbası Cavit Bey ile isbirliği içine girdi.
Bunun sonucu olarak Mentese bölgesinde bağımsız davranıslar içine girerek Demirci Mehmet Efe’yi göz ardı eden Yörük Ali Efe’ye, Demirci Mehmet Efe
Komutanlarından Leyneli Cavit Bey’in Milis Komutanlarından Zurnacı Ali
Efe’nin Komutasında 200 kisilik baskın bölüğü 24 Kasım 1919’da Ahiköy
Kuva-yı Milliye Baskanı Fehmi Bey ile Muğla’ya haber göndererek Yörük Ali
Efe’nin Muğla’yı terk etmesini istedi. Bunun üzerine Mentese Mutasarrıflık
Binası’nda 24 Kasım 1919’da bir toplantı yapılarak Ahiköy’e bir uzlasma
heyeti gönderilip Demircinin birliklerinin Muğla’ya girerek kanlı olaylara
meydan vermemesi kararı alındı. Uzlasma heyeti Ahiköy’e giderek bu
isteklerini Leyneli Yüzbası Cavit Bey’e bildirdikleri zaman, Cavit Bey, Hamza
Bey’in Mebusan Meclisi seçimlerine karısmaması ve Yörük Ali Efe’nin
Muğla’yı hemen terk etmesi sartıyla Muğla’ya girmeyeceklerini bildirdi. Cavit
Bey’in bu istekleri Hamza Bey’e bildirildiği zaman o bu istekleri ret ederek
mücadele kararı aldı. Bunun üzerine Muğla’da, Demirci birliklerine karsı üç
savunma birliği olusturuldu. Ancak, 27 Kasım 1919 tarihinde Yüzbası Cavit
Bey’in Komutasındaki Demirci birlikleri Muğla’da kurulan savunma birliklerini
yararak Ragıp Bey ile birlikte Yörük Ali Efe’nin bulunduğu Bekir Ağa
Köskü’ne ulastı. Durumun vehametini anlayan Muğla’nın ileri gelenleri
Mutasarrıflık Binası’nda Bozüyüklü Hacı Süleyman Efendinin Baskanlığı’ nda
Yörük Ali Efe ile Demirci Mehmet Efe taraftarlarını barıstırmak için bir
uzlastırma komitesi olusturdular.Aslında burada kozlarını paylasan Demirci ile
Yörük Ali Efe değil onların desteği ile hareket eden Ragıp Bey ile Hamza Bey
idi. Uzun görüsmeden sonra komite Yörük Ali Efe ile Demirci Mehmet Efe’nin
adamlarından Yüzbası Cavit Bey arasında bir uzlasma sağladı. Bunun üzerine
Cavit Bey Bekir Ağa Köskü’ndeki kusatmayı kaldırdı ve Yörük Ali Efe ile
adamları da buradan dısarı çıktı.
28 Kasım 1919 tarihinde de Yörük Ali Efe ile Demirci Mehmet Efe’nin
adamları birlikte Muğla’yı terk ederek Yunan kuvvetlerine karsı savasmak
üzere Aydın-Kösk Cephesine gittiler.
3 Nisan 1920 tarihini izleyen günlerde Yörük Ali Efe kızanları
(adamları) ile tekrar Muğla’ya geldi. Aslında, Efe o günlerde Kösk Cephesi’nin
hazırlığı içindedir ve Muğla’ya da Hamza Bey vasıtasıyla egemendir.
Bu dönemde Kuva-yı Milliye’nin Muğla Karargah Komutanı
Türidizade Kamil Bey’dir. Kamil Bey, Efelerden Yörük Ali Efe’yi Bekir Ağa
Kösküne ve Kıllıoğlu Hüseyin Efe’yi de Serif Efendi’nin evine yerlestirdi.
Diğer Kuva-yı Milliye birlikleri Aydın Cephesi’nde Yunan’a karsı savasırken
bu efeler Muğla’da gününü gün etmeye çalısırlar.Yörük Ali Efe Muğla esrafının birisine damat olmaya çalısır.Yörük Ali’nin o günlerdeki emmisi (amcası)
Hamza Bey kurnaz bir planı uygulamaya koyarak efenin gazabına uğramamak
için birçok Muğla esrafının kızını yalandan Yörük Ali ile nisanlar. Kıllıoğlu
Hüseyin Efe’de aynı düsünceler içindedir. Nitekim O, Serif Efendi
torunlarından bir kızı istetir. Serif Efendi’de, Hamza Bey gibi yalandan bazı
esraf kızlarını Kıllıoğlu Hüseyin Efe ile nisanlar.
Efeler kendi zevklerini tatmin etmeye çalısırlarken onların adamları da
Muğla çarsısında esnaf ve zanaatkarı iflas noktasına getirdiler. Kendilerine
gösterilen Asçı Abdurrahman, Halil Đbrahim Çavus ve Muhacir Kocabıyık Halil
Đbrahim Lokantalarında günlük 70 ile 120 Lira arasında yemek yediler. Hesap
sorulduğu zaman ise hesabı Heyet-i Milliye ödeyecek dediler19
Efelerin bası olan Yörük Ali Efe bugünkü Belediye Parkı’nda bulunan
çınar ağacının altına Meshur “Çınaraltı Mahkemesi”ni kurdu. Burada birçok
alacak-verecek kavga, anlasmazlık gibi davalara baktı. Adamları da sokaklarda
dolasarak herkesi namaz vaktinde’’Haydin namaza’’ diyerek camilere gönderdi.
Gitmeyenleri ise kırbaçlayarak zorla gönderdiler.
22 Nisan 1920’de Muğla’ya gelen 57.Tümen Komutanı Miralay Sefik
Bey, Efelerin ve adamlarının Muğla’daki faaliyetlerine ve kızanlarının birçok
değerli esyaya sahip olduklarına bizzat sahit oldu. Bunun üzerine Aydın’ın
Yunanlılar tarafından tahliye olacağı sayiasını yayarak Efelerin Muğla’dan 24
Nisan 1920’de ayrılmasını sağladı.
23 Nisan 1920’de TBMM açıldıktan hemen sonra TBMM Hükümeti
cephelerin sevk ve idaresini ele almak için faaliyete geçti. Bu amaçla 29 Mayıs
1920’de Meclis’te gizli bir oturum yapıldı.Meclis’te bu amaçla çesitli toplantı
ve hazırlıklar yapılırken 22 Haziran 1920’de Yunan genel taarruzu basladı ve
süratle gelisti. Bu Yunan taarruzu karsısında aciz kalan TBMM Hükümeti, Batı
Cephesi’ni bir emir komuta alma isini hızlandırdı ve 18 Haziran 1920’de Batı
Cephesi Komutanlığı’na Ali Fuat Pasa görevlendirildi. 24-25 Haziran 1920
tarihli Vekiller Heyeti kararı ile de buna ait detaylar tespit edildi. Buna göre
Đzmir Güney Cephesi yine Albay Sefik Bey’in komutası altında kaldı. Böylece
Yörük Ali Efe’nin komuta ettiği birlikler de Albay Sefik Bey’in emrine girmis
oldu.
Milli Aydın Alayı’nın Çayyüzü Taburu’nu olusturan Muğla milis
kuvvetleri de Batı Cephesi kurulduktan sonra bu cephenin 37.Piyade Alayı
içinde yer aldı.