|
![]() ![]() |
|
Konu Araçları |
a’dan, gebelik, izlemi, laboratuvar, testleri, z’ye |
![]() |
A’Dan Z’Ye Gebelik İzlemi Ve Laboratuvar Testleri |
![]() |
![]() |
#1 |
Prof. Dr. Sinsi
|
![]() A’Dan Z’Ye Gebelik İzlemi Ve Laboratuvar TestleriA’dan Z’ye GEBELİK İZLEMİ ve LABORATUAR TESTLERİ Normal bir gebelikte hangi test ne zaman? ![]() İdeal olan bir kişinin gebelik öncesi bir jinekologa gidip muayene olması ve sonrasında bilinçli şekilde gebe kalmasıdır ![]() Ancak maalesef pek az bayan gebelik öncesi biz hekimlere gelip muayene olmaktadır ![]() Normal bir gebelik izlemindeki haftaları ve takiplerde yapılması gereken tetkikleri gebelik haftalarına göre aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz ![]() GEBELİK İZLEMİ (ÖZETTİR, DETAYLI ŞEKLİ DAHA AŞAĞIDADIR) İlk vizit: 6-8 ![]() Öncelikle kanda yapılan β-HCG veya idrarda gebelik testlerinin pozitif oluşu ile gebelik tanısı konulur ![]() ![]() • Ultrason (tercihen vajen içinden) • Kan grubu, Rh • Tam kan sayımı • Kan biyokimyası • TORCH taraması • Tam idrar tahlili, gerekirse idrar kültür- antibiyogramı • Servikovaginal smear testi (PAP smear testi) • Kanama profili • Hepatit B, Hepatit C, AIDS taraması 2 ![]() ![]() • Ense kalınlığı (Nuchal Translucency, NT) • I ![]() 3 ![]() ![]() • Ultrason (anomali taraması) • II ![]() • Amniyosentez (gerekirse) 4 ![]() ![]() • Ultrason (anomali taraması) • Servikal kültür ve fresh testleri ![]() 5 ![]() ![]() • Tam kan sayımı • Tam idrar tetkiki • 50 gram glukoz yükleme testi • 28 ![]() 6 ![]() ![]() • Genel ultrason değerlendirmeleri 7 ![]() ![]() • Genel ultrason değerlendirmeleri 8 ![]() ![]() • Genel ultrason değerlendirmeleri 9 ![]() ![]() • Ultrason (gerekirse biyofizik profil) • NST (Non-Stres Test) • Doppler ultrasonu (gerekirse) • Kan biyokimyası, Tam kan sayımı, Tam idrar tahlilleri, Hbs Ag, Anti Hbs, HCV, HIV, gerekirse TORCH testleri tetkikleri tekrarı 39-42 ![]() • Ultrason (gerekirse biyofizik profil) • NST (38-40 ![]() ![]() • Vajinal muayene (tuşe) • Doğum işaretleri konusunda gebe bilgilendirilir ve günü yaklaşan anne adayına doğumla ilgili detaylı bilgiler verilir ![]() 40 ![]() ![]() 42 ![]() ![]() GEBELİK İZLEMİ ( DETAYLI ŞEKLİYLE) İlk vizit: 6-8 ![]() ![]() En sık tahlillerin istendiği dönem ilk vizittir ![]() Bu dönemde anne adayları, daha önceden bildikleri veya bilmedikleri hastalıklar açısından adeta bir check- up’tan geçirilirler ![]() • Ultrason Ultrasonda düzgün gebelik kesesi içinde kalp atım hızı 100/dk’nın üzerinde olan embriyo ile embriyoyu besleyen keseyi (yolk sac) görmek mümkündür ![]() Ultrasonda ayrıca rahimde myom, yumurtalıklarda kist türü her hangi bir kitlenin varlığı araştırılır ![]() ![]() Bu gebelik haftalarında vajen içinden (transvajinal yolla) yapılan ultrason karından (transabdominal) yapılana göre daha net bilgi verir ve tercih sebebidir ![]() Transvajinal yolla yapılan ultrasonda son adet tarihine göre 5 hafta 4 günlükken, transabdominal yolla yapılanda ise 6 haftalıkken bir embriyo ile kalp atımlarını görmek mümkündür ![]() • Kan grubu, Rh Gebenin kan grubu Rh negatif, eşinin kan grubu Rh pozitif olması durumunda “Kan uyuşmazlığı” (Rh/rh) durumundan bahsedilir ![]() Anne rahmindeki bebeğin kan uyuşmazlığından etkilenip etkilenmediğini anlamak için ise “İndirect Coombs testi” yapılmalıdır ![]() İndirect coombs testi negatif olan gebeler, kan uyuşmazlığına bağlı bebekte bir etkilenme durumunun olmadığı anlaşılarak takibe alınırlar ![]() ![]() ![]() Yine, kan uyuşmazlıkları olan gebelerde doğumdan sonra bebeğin kan grubuna bakılır ![]() ![]() Anne adayı kan grubunun Rh negatif, baba adayınınkinin ise Rh pozitif olması dışındaki tüm olasılıklarda kan uyuşmazlığı söz konusu değildir ![]() • Tam kan sayımı Tam kan sayımı ile gebeliğin başlangıcında herhangi bir “kan eksikliği (anemi)” durumunun varlığı araştırılır ![]() Kan eksikliği demir eksikliğine bağlı olabileceği gibi Megaloblastik anemi, Pernisiyöz anemi, Orak hücreli (Sickle cell) anemi, Thalesemi durumları, maligniteler ve bazı sistemik rahatsızlıkların bir belirtisi olarak da karşımıza çıkabilir ![]() Ülkemizde özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde Thalesemiye (Akdeniz anemisi) bağlı anemiler sıklıkla görülmektedir ![]() • Kan biyokimyası: Açlık kan şekeri (AKŞ), Üre (BUN), SGOT, SGPT, Kreatinin Karaciğer ve böbrek hastalıklarının gebeliğin hemen başlangıcında tespiti takip açısından önemlidir ![]() ![]() İleri derecede böbrek veya karaciğer problemlerinde gebelik sonlandırılabilir ![]() ![]() ![]() • TORCH taraması: Toksoplasma, Rubella (Kızamıkçık), CMV (Sitomegalovirüs), Herpes Tip 2 enfeksiyonları Ig M ve Ig G antikorları taranır ![]() Bu tür enfeksiyonlar gebelik harici dönemlerde geçirildiğinde her hangi bir problem oluşturmazken gebeliğin özellikle ilk üç ayında geçirildiğinde bebekte bir takım sakatlıklara yol açabilir ![]() Toksoplasma özellikle kedi ve köpek dışkıları bulaşmış yenilen gıdalardan alınır ![]() ![]() ![]() ![]() Toksoplazmadan korunmak için kedi, köpek cinsi hayvanlardan gebelik süresince uzak durmak, eğer evde besleniyorsa aşılarını yaptırmak, yenilen etleri iyi pişirmek, çiğ et yememek, yemek öncesi elleri iyi yıkamak ve meyve-sebzeleri bolca suyla yıkamak gereklidir ![]() Ülkemizde çiğ et tüketimi alışkanlığının yaygın olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde, toksoplasma enfeksiyonları daha sıklıkla görülmektedir ![]() Rubella (Kızamıkçık), CMV (Sitomegalovirüs), Herpes Tip 2 enfeksiyonları ise daha çok hasta kişilere temas yoluyla bulaşan rahatsızlıklardır ![]() ![]() • Tam idrar tahlili, gerekirse idrar kültür- antibiyogramı İlk vizitte yapılan idrar tahlilleri böbrek fonksiyonlarının indirekt bir göstergesi olduğu gibi gizli veya aşikar idrar yolu enfeksiyonu varlığını konusunda da bilgi verir ![]() İlk aylardaki idrar yolu enfeksiyonları gebeliğe bağlı bulantı ve kusmaları arttırır, idrarda yanma ve/veya kasık ağrılarına neden olabilir ![]() Son aylardaki gizli veya aşikar enfeksiyonlar ise erken doğum sancılarına sebep olabilir ![]() • Servikovaginal smear testi (PAP smear testi) Gebelikte salgılanan hormonlar neticesinde rahim ağzı (cervix) kanserlerinde artış meydana gelmektedir ![]() ![]() Ülkemizde gebelerin pek çoğu yanlış bir inanışla bebeklerine zarar geleceğini düşündüklerinden bu tür bir işlemi kabul etmezken doktorları da ilk ayında hastalarını muayeneden korkutmak istemedikleri için genelde bu işlemi ihmal ederler ![]() • Kanama profili Kanama profili testleri içinde aPTT, PTT, INR, Fibrinojen, Trombosit sayımı vardır ![]() Hem normal doğum hem de sezaryen kanamalı bir işlemdir ![]() ![]() ![]() Özellikle bir takım kalp hastalıklarında bazı hastalar kanamayı engelleyici hap veya iğneleri kullanmak zorunda olabilirler ![]() ![]() • Hepatit B, Hepatit C, AIDS taraması Hepatit B için HbsAg ve Anti Hbs, Hepatit C için Anti HCV, AIDS için ise Anti HIV testleri yapılarak her hangi bir taşıyıcılık durumunun olup olmadığı araştırılır ![]() Bu tür viral hastalıklar cinsel ilişki, kan veya doğum yoluyla bulaşır ve genelde kişilerde uzun bir süre taşıyıcılığa (portörlük) sebep verebilirler ![]() Taşıyıcı (portör), “hasta olmadığı halde hastalığı bulaştırabilen” demektir ![]() ![]() ![]() Hepatit B taşıyıcı annelerin bebeklerine doğum sonrası aşı ile serum uygulaması yapılır ve belirli aralıklarla aşı tedavisi devam eder ![]() ![]() ![]() 2 ![]() ![]() • Ense kalınlığı (Nuchal Translucency, NT) ![]() Bu haftalar arasında fetusun anatomik organları ve büyüklüğü değerlendirilir ![]() ![]() Ense kalınlığının uygun ölçümün yapılabilmesi için fetus son adet tarihine göre 11 ile 13 hafta 6 gün arasında ve baş-popo mesafesi 45-84 mm arasında olmalıdır ![]() Ense pilisinin kalınlığı; Trizomi 21 (Down sendromu, mongolizm), Trizomi 18 gibi kromozomal bozukluklarda ve bebeğin özellikle kalp gibi bazı organların problemlerinde artar ![]() ![]() Normal olarak bebeğin ense kalınlığı gebelik haftası ilerledikçe artar ![]() ![]() Ense kalınlığı ölçümü, son yıllarda gebelik takiplerine girmiş bir yöntemdir ![]() ![]() • I ![]() Son on yılda dünyada, son 4-5 yılda da ülkemizde yaygınlaşan ilk trimester tarama testinin amacı Down sendromunun erken gebelik haftalarında yakalanmasıdır ![]() Son adet tarihine göre 9-13 ![]() ![]() Down sendromunda anne kanında, serbest β-HCG değerleri normalin iki katı yüksek iken PAPP-A değerleri normalin 2 ![]() ![]() ![]() ![]() Testin pozitif olması durumunda yapılması gereken ileri aşama, “koryon villüs biyopsisi” adı verilen plasentanın bebeğe ait kısmından küçük bir parça alınarak kromozom açısından analizi ile teşhisin sağlanmasıdır ![]() Son yıllarda ikili teste eklenen “Nuchal Translucency (NT, ense kalınlığı, ense pilisi kalınlığı)” ölçümleri ile birlikte değerlendirilmesiyle test “üçlü test” adını almıştır ![]() 3 ![]() ![]() • Ultrasonda; fetus bir bütün olarak anomali taraması açısından değerlendirilir ![]() • II ![]() Üçlü test uygulamasındaki amaç; bebeğe ait özellikle Down sendromu, Trizomi 18 gibi kromozom bozuklukları ile birlikte “Nöral tüp defektleri” adı verilen bir takım anomalileri taranmasıdır ![]() Üçlü test; gebeliğin 16-19 ![]() ![]() ![]() ![]() Üçlü test bir tanı testi değil “tarama testi (screening test)” dir ![]() ![]() ![]() ![]() Amniyosentez işleminde anne karnından ince ve uzun bir iğne yardımıyla amniyon sıvısı alınır ![]() ![]() Alınan sıvıda bebeğe ait dökülen canlı hücreler vardır ![]() ![]() ![]() Kromozom analizinde görüntülenen hücreler direkt bebeğe ait olduğu için bebeğin kromozom yayılımını gösterir ![]() ![]() ![]() ![]() Karından bir ince iğneyle ultrason eşliğinde amniyon kesesine girilir ![]() ![]() Yaklaşık 20 cc amniyon sıvısı enjektör ile aspire edilerek genetik laboratuara gönderilir ![]() Nöral tüp defektleri (NTD) bebeklerde görülen anomaliler (bebekteki kusurlar) arasında ilk sıraları almaktadır ![]() ![]() ![]() Nöral tüp defektlerinin diğer türleri ise omurilikle ilgilidir ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Bu anomalilerde açıkta kalan dokudan “alfafetoprotein” (AFP) amniyon sıvısına, buradan da anne kanına geçer ![]() ![]() Spina bifidalı gebeliklerin % 85'i bu test ile yakalanabilmektedir ![]() ![]() ![]() Üçlü testte AFP yüksek ise ayrıntılı ultrason ile beyin dokusu ve omurgalar değerlendirilir ![]() ![]() ![]() AFP değeri yüksek fakat amniyosentezde ve ayrıntılı ultrasonografide anomali saptanmayan gebeliklerde, bebeğin büyüme ve gelişmesinin daha yakın takip edilmesi önerilmektedir ![]() Anne kanında yapılan üçlü test ile Down sendromu ile birlikte trizomi 18 riski de hesaplanabilmektedir ![]() ![]() ![]() Trizomi 18’de ise aynı problem 18 ![]() ![]() ![]() ![]() Down sendromu (Trizom 21, mongolizm) yaklaşık olarak 850 doğumda bir görülür ![]() ![]() Down sendromu görülme şansı yaşa bağımlı olarak artar ![]() ![]() ![]() ![]() Son yıllarda üçlü testin Down sendromu yakalama şansını daha da arttırmak amacıyla teste kandaki “İnhibin A” adı verilen biyokimyasal değerinin de ölçülüp eklenerek testin “dörtlü test” şekline dönüşmesi için yapılan çalışmalar umut vericidir ![]() Down sendromu riski yüksek çıkmış gebeliklerde kesin tanıyı koyabilmek için anlatıldığı şekilde genetik amaçlı amniyosentez yapılması gereklidir ![]() ![]() Amniyosentez sonucu yakalanan Down sendromlu bebekler çıkarılan sağlık kurulu kararlarıyla tahliye edilirler ![]() Üçlü test ile diğer bazı anomalileri de saptamak mümkündür ![]() ![]() ![]() ![]() 4 ![]() ![]() • Ultrasonda; servikal (rahim ağzı) uzunluk ve şekli ölçülür ![]() ![]() • Servikal kültür ve fresh testleri Gizli vaginal enfeksiyonları araştırmak için yapılır ![]() ![]() ![]() Genel olarak tedavi edildikten sonra nüks eden bu rahatsızlıklar ilerleyen gebelik haftalarında tekrar tekrar tedaviye gerek duyabilirler ![]() 5 ![]() ![]() • Tam kan sayımı Anne adayının kan sayımı yapılarak gebeliğin bu ilerleyen haftalarında aneminin gelişip gelişmediğine bakılır ![]() • Tam idrar tetkiki İdrarda gizli enfeksiyonların varlığı araştırılır ![]() ![]() Tam idrar tetkikinde böyle bir durum saptanırsa idrar kültür-antibiyogram testi yapılarak üreyen mikroorganizmanın türüne göre antibiyotik başlanmalıdır ![]() • 50 gram glukoz yükleme testi Bu gebelik haftasında kişilere sabah aç karınla 50 gram toz glukoz sulandırılarak içirilir ve bir saat sonrasında tetkik için kan alınır ![]() Alınan kan örneğinde kan şekeri değerinin 140 mg/dl ve üzerinde olması durumunda test pozitif olarak kabul edilir ve bu gebelerde bir gün sonra 100 gram standart glukoz tarama testine geçilir ![]() Bazı gebeler bu oldukça tatlı olan bu suyu içmede problem yaşayabilirler, örneğin bulantı ve kusmaları olabilir ![]() ![]() 100 gram standart tarama testinde bu kez gebelerden sabah aç karınla kan alınır ve hemen sonrasında 100 gram toz glukoz sulandırılarak içirilir ![]() ![]() ![]() ![]() Gestasyonel diabeti olan gebelere diyetten kalori kısıtlaması yapılmazsa annenin kan şekeri değerlerinin genel olarak yüksek olmasının bir sonucu olarak; bebeğin normalden iri olması, doğumun zor olması, amnios suyunun normalden fazla olması ve buna bağlı erken doğum riskleri gibi durumlar oluşabilecektir ![]() ![]() Normale göre iri bebekler (makrozomi) halk arasında “tosuncuk” olarak tabir edilirler ![]() • İndirekt Coombs Testi Bu haftada yalnızca kan uyuşmazlığı olan gebeler yeniden İndirekt Coombs testine bakılarak değerlendirilir, sonuç negatif ise bebeğin etkilenmediği anlamına gelir ![]() ![]() 6 ![]() ![]() • Ultrasonda; fetusun gelişimi, iç organları ayrıntılı olarak değerlendirilir ![]() ![]() 7 ![]() ![]() • 6 ![]() ![]() ![]() 8 ![]() ![]() • Utrasonda özellikle bebeğin duruşu, amnios sıvısı, plasentanın görünümü ve bebeğin aktif hareketleri incelenir ![]() 9 ![]() ![]() Bebeklerin sağlık durumunu tespit etmek için birçok yöntem kullanıyoruz ![]() ![]() Gebelik izlemlerinde günümüzde yapılan araştırmaların çoğu, anne adaylarının ve fetusun içinde bulunduğu ortamı sağlıklı kılmak veya bu ortamın sağlık düzeyini tespit edebilmek içindir ![]() ![]() Son haftalarda bebeğin iyilik durumunu gösteren standart olarak üç ayrı yöntem vardır ![]() Ultrasonografik değerlendirmeler NST Bebek hareketleridir ![]() Bunlardan ilk ikisi hekim tarafından incelenirken bebeğin hareketleri anne adayı tarafından değerlendirilmelidir ![]() ![]() ![]() Ayrıca bebeğin “biyofizik profil skorlaması” yapılır ![]() ![]() ![]() Özetle, biyofizik profil skorlaması; gebeliğin ultrason görüntülemesi ile NST bulgularının birlikte değerlendirmeleridir ![]() ![]() • NST (Non-Stres Test, Kardiyotokografi) NST, özellikle son yıllarda gebelik takiplerinde vazgeçilmez bir yöntem haline gelmiştir ![]() Kardiyotokografi (kardiyo=kalp, toko=rahim kasılması) veya kısaca "toko" adı verilen cihazla bebeğin kalp atışlarının seyrini, bebek hareketleriyle ve varsa kasılmalarla olan ilişkisini temel alarak bebeğin iyilik halini değerlendiren bir testtir ![]() ![]() ”Prob” olarak tabir edilen ve gebenin karnı üzerine sabitlenen iki alıcı ucu vardır ![]() ![]() ![]() Yaklaşık 20 dakika süren bu işlem sırasında gebelerden, bebeklerin her hareketlerini hissettiklerinde ellerine verilen küçük bir butona basmaları istenir ![]() ![]() Resimde NST uygulanan bir gebeyi görmektesiniz ![]() ![]() Bebek hareketlerini hisseden gebe elindeki butona basar ![]() ![]() Kalp atımları ve rahim kasılmaları aynı anda bir grafik kağıt üzerine basılır ![]() Üst kısım kalp seslerine, alt kısım ise rahim kasılmalarına aittir ![]() NST özellikle gebeliğin son aylarında bebeğin sağlığını gösterdiği gibi doğum sırasındaki monitörizasyonda (izlemde) da son derece önemlidir ![]() Riski olmayan gebeliklerde, NST uygulamasına 37 ![]() ![]() ![]() NST işlemi öncesi annenin karbonhidrattan zengin diyetle karnını doyurarak tok olması önerilir ![]() ![]() NST özellikle anne adayının bebek hareketlerinde azalma olduğunu ifade ettiği durumlarla, kasılmaların varlığından şüphelenildiği anlarda kullanıldığında oldukça değerli bilgiler sağlar ![]() ![]() • Renkli doppler ultrasonu ![]() Renkli doppler ultrasonografi, son yıllarda giderek daha fazla uygulama alanı bulmaktadır ![]() Özellikle anne adayının risklerinin belirlenmesinde ve bebeğin sağlık durumunun değerlendirilmesinde kullanılmaktadır ![]() Doppler ultrasonunda özetle bebeğe giden kan akımına bakılır ![]() ![]() Kan akımının bozulması (azalması veya geriye kaçması) durumlarında bebek hayatı riske girer ![]() ![]() Ayrıca bebekle plasenta arasında göbek kordonu içerisindeki umbilikal arter, umbilikal ven ve bebeğin beyin damarlarındaki dalga şekillerindeki bozukluklar, bebekteki dolaşım bozukluğunu saptayabildiği gibi şiddetini de belirleyebilmektedir ![]() Doppler ultrasonda dolaşımsal bozukluk tespit edildiğinde daha sonraki dönemlerde bebeğin durumunda kötüleşme riski artmıştır ![]() ![]() Gebeliğin 12-14 ![]() ![]() • Kan biyokimyası, Tam kan sayımı, Tam idrar tahlilleri, Hbs Ag, Anti Hbs, HCV, HIV, TORCH tetkikleri tekrarlanır ![]() ![]() Sezaryen planlanıyorsa bu tetkik sonuçları anestezi açısından da önemlidir ![]() • Doğum konusunda bilgilendirme Günü yaklaşan anne adayına doğumla ilgili detaylı bilgiler verilir ![]() 39-42 ![]() • Ultrason (gerekirse biyofizik profil) • NST 38-40 ![]() ![]() ![]() NST’si normal(reaktif) olan 1000 gebenin 997’sinin bebeklerinde ilk üç gün içinde hiçbir problem ortaya çıkmadığı izlenmiştir ![]() ![]() • Vajinal muayene (tuşe) Vajinal (pelvik) muayene “tuşe” adını alır ![]() ![]() ![]() ![]() Doğum işaretleri konusunda gebe bilgilendirilir ![]() 40 ![]() ![]() 42 ![]() ![]() ![]() Gebeliklerin risklerine göre bu testler yer değiştirebilir, izlemler daha sıklaştırılabilir veya daha ayrıntılı testler istenebilir ![]() Bebeğin sağlığı her zaman için tek bir yöntemle değil, sayılan tüm bu testlerin bütününün sonucunda değerlendirilmelidir ![]() |
![]() |
![]() |
|