Dünya Edebiyatı-Rus Edebiyatı

Klâsik Dönem Rus Edebiyatı

Kantemir (1708-1744) ve Lomonosov (1711-1765) şiir türünde, Krilov (1768-1844)fabl türünde, Fonvizin (1744-1792) de komedya türünde bu akımı Rusya'da tem-sil etmişlerdir

Romantik Dönem Rus Edebiyatı

Hemen hemen her edebî türde eser vermiş olan Puşkin (1799-1837), en önemli romantik Rus sanatçısıdır Puşkin, romantizmi (coşumculuk) Rus halkının yaşamından yerel renkler alarak zenginleştirmiştir Ayrıca canlandırdığı kişilikleri eleştirel bir tutumla vermesi; insanın bencilliğini, çıkarcılığını, insan ile toplum arasındaki ilişkiyi anlatması nedeniyle gerçekçiliğin hazırlayıcısı sayılmıştır En ünlü eserleri Bahçesaray Çeşmesi, Çingeneler, Yüzbaşının Kızı, Maça Kızı'dır

Gerçekçi Dönem Rus Edebiyatı

Realizm akımı Fransız edebiyatından sonra en önemli sanatçılarını Rus edebiyatından yetiştirmiştir Nikoloi Gogol (1809-1852) özellikle yergi üslûbuyla toplumunun kokuşmuş, bozulmuş yöntemlerini eleştirmiştir Müfettiş adlı oyunu ve Ölü Canlar adlı romanı ünlüdür

Fiodor Mihayloviç Dostoyevski (1822-1881) ise toplumdan çok, birey olarak insanın ruh dünyasını hem tabiî hem de sosyal çevresi içinde en ince ayrıntılarına kadar sergiler Psikolojik tahlilleri oldukça başarılıdır Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler,Ölü Bir Evden Anılar en ünlü romanlarıdır

Bir başka önemli realist yazar Lev Nikoleyeviç Tolstoy(1828-1910), özellikle köylülerin dünyasını yazmıştır Başlıca romanları: Harp ve Sulh, Anna Karenina, Hacı Murat

Anton Çehov (1860-1904) daha çok hikâye ve tiyatro türlerinden ürün vermiştirHikâye türünde "Çehov tarzı hikâye" denilen bir çığır açmıştırBu tarz hikâyede giriş, gelişme, sonuç gibi kronolojik bir düzenlemeye itibar edil-mez; bir anı, bir durumu, ortamı, hayatın bir kesitini, olayların en çarpıcı yanını etkili bir şekilde vermeyi amaçlar Üslûpta şiirsellik ve deneme türünü andıran bir anlatı-mı vardır "Olay" yerine "durum" öğesine ağırlık verilir Hikâyelerinden seçmeler 4cilt hâlinde MEB'da yayımlanmıştı En önemli oyunları ise Vişne Bahçesi, Vanya Dayıve Martı'dırDiğer önemli Rus realist yazarlar arasında İvan Turgenyev (1818-1883) ve Maksim Gorki (1868-1936) sayılabilir

20 Yüzyıl Rus Edebiyatı

Fütürüzmin Rus edebiyatındaki önemli temsilcisi Mayakovski (1893-1930) olmuştur Şiirde Pasternak (1890-1960); hikâye ve romanda ise Zoşçenko (1895-1958),Şolohov (1905) ve Soljenitsin (1918) önde gelen sanatçılar arasında yer alırlar

Rus biçimciliği Victor Shklovsky, Yuri Tynianov, Boris Eichenbaum, Roman Jakobson, Grigory Vinokur gibi Sovyet yazarları tarafından 1915-1930 yılları arasında geliştirilmiş bir edebiyat eleştirisidir Şiir dilinin ve edebiyatın özerkliğini savunur Mikhail Bakhtin ve Yuri Lotman gibi yazarları etkilemiş ve yapısalcılığın oluşmasına da zemin hazırlamıştır Roman Jacobson, daha sonra Çekoslovakya'ya giderek Prag dil bilim topluluğunu kuranlara katılır ve biçimciliğin Avrupa'da yayılmasına etkin olmuştur

19 yüzyıl roman eleştirisi esere dönük değildi Romanı anlamak için sanat eseri yerine sanatçının kendisine yönelirdi Eserin sanat dışını anlattığı, sanatın işlevinin duygu anlatımı olduğu düşünülüyordu Edebiyatı anlamak için tarihe, sosyolojiye, politikaya bakılıyordu Fakat Rus biçimciler eserden hareket ederek, eseri anlamak için onun biçimsel özelliğinin, bir başka deyişle yazınsallığının ne olduğunun olduğunu sorguluyorlardı Şiirin okura söyleyebileceği çok şey olabilir Şairin okura hangisini anlatmak istediği anlaşılamazBu noktada da dilin önemi ortaya çıkarGerçeklik yerine dil daha önemli bir kavram olarak belirirYazınsallık da bu dilin nasıl kullanılıcağı ile ilgili bir kavramdırStandart dilin dışında , şiir dili vardır Şiir dili standart dilden farklıdır ,standart dilden sapmadırStandart dilin kurallarını yıkan bir dildirBu standart dilin de sapması 3 şekilde sağlanır[*]Fonolojik değişiklik[*]Sentaktik değişiklik[*]Semantik değişiklikBu değişiklikler ile şiir dili standart dilden farklılaşırVe bu şekilde şiir "defamiliarisation" yani "alışkankanlık kırma" ile bizde bir farkındalık yaratır Dış dünyaya ,nesnelere ,davranış ve düşünüş biçimlerine baka baka bunları kanıksarızFakat şiir bu olağan kanıksamamızı kendine özgü diliyle kırar ve onları yeniden taze bir bakış açısıyla anlamamızı sağlarSanat dünyayı algılamamızda yeni bir yol getirirbu standart ve şiir dilinin ayrılması ve şiir dilinin standartı yıkmasından sonra oluşan yenilikler de zamanla klişeleşirFakat eskinin yeni ile değişmesi geleneği her zaman yeniliği getirirDış dünya ,duygular, düşünceler ise ancak şiirin malzemesidir Bundan ötürüdür ki Rus Biçimcileri edebiyatın yalnız biçimsel nitelikleri üzerinde durdular çünkü yazınsallığı sağlayan yalnızca bunlardı

Rus biçimciler arasında dilbilime daha çok önem veren ve yapısalcılığa geçişin temeli olan Roman Jacobson, dilin şiirsel işlevi ile diğer işlevlerden ayırarak, bu konuyu en iyi işleyen kuramcı olmuştur Jacobson bir iletişim eyleminde altı öğe olduğunu savunur Başta bir gönderici (sender) vardır; karşısındaki ile konuşan , ya da dersi anlatan, ya da mektubu, raporu, romanı yazan kişi olabilir Göndericinin söylediği ya da yazdığı bildiri (message) vardır Bu bildirinin bir de alıcısı (receiver) vardırBu üç öğe dışında bildirimin anlamlı ve ulaşılabilir olması için başka öğeler de gereklidir Bu aktarımı ise bildirici yapar Bu iletici elektronik posta yazı veya söz de olabilir Bildirinin alıcılara anlaşılabilmesi için ortak bir kod (code) ile (ortak bir dil, örneğin) ifade edilmesi lazım Altıncı öğe ise bildirinin göndergesini oluşturan bağlam’ (context) dır

*
Alıntı