Birleşik Tanzanya Cumhûriyeti

Birleşik Tanzanya Cumhûriyeti


DEVLETİN ADI: Birleşik Tanzanya Cumhûriyeti

BAŞŞEHRİ: Darüsselam

NÜFUSU: 25900000

YÜZÖLÇÜMÜ: 945037 km2

RESMİ DİLİ: İngilizce

DİNİ: İslâm, Hıristiyan, Putperest

PARA BİRİMİ: Tanzanya Şilini

Doğu Afrika'da bir ülke Tanzanya Nisan 1964'te Tanganika ve Zengibar adlı iki bağımsız devletin birleşmesinden meydana gelmiştir Tanganika, kuzeyde Kenya, Uganda, kuzeybatıda Rwanda ve Burundi, batıda Kongo, güneybatıda Zambiya, güneyde Malawi ve Mozambik, doğuda Hint Okyanusu ile çevrilidir Zengibar Tanganika'nın kuzey kıyısında 40 km uzaktaki Zengibar ve Pemba adalarından meydana gelmiştir Tanzanya 1° ve 11°46' güney enlemleriyle 29°36' ve 40° 28' doğu boylamları arasında yer alır


Târihi







Sekizinci yüzyılda Tanzanya'ya Araplar gelerek İslâmiyeti yaydılar Arkeolojik çalışmalar 10 asırda kıyıda Arap şehirlerinin olduğunu doğrulamaktadır 1499'da Vasco de Gama, Hindistan'a yolculuk yaparken Zengibar'ı keşfetti Sonraki iki asırda Portekiz İmparatorluğu, Doğu Afrika'nın ticâret şehirlerinin çoğunu kontrolü altında tuttu On sekizinci yüzyıl başlarında Umman Arap Sultanlığı kıyıya seferler yaparak Pemba ve Kilwa şehirlerini zaptetti 1840'ta Umman Hükümdarı Seyyid Said ibni Sultan, sarayını Zengibar'a taşıdı On dokuzuncu asrın büyük bölümünde Zengibar, ülkede fildişi ve köle ticâretini elinde tutan kuvvetli bir Sultanlık hâlindeydi


1885'te Tanganika, Almanya'nın yönetimi altına girdi İngiltere 1890'da Zengibar'ı himâyesi altına aldı Tanganika Birinci Dünyâ Harbinin sonuna kadar Alman Doğu Afrikası'nın bir parçası olarak kaldı 1919 Versailles Antlaşmasıyla Alman Doğu Afrikası bölündü Tanganika Milletler Cemiyetinin İngiltere tarafından yönetilen bir mandası oldu 1946 yılından îtibâren Birleşmiş Milletlerin gözetiminde İngiltere tarafından idâre edilen bir memleket hâline geldi


Tanganika'da bağımsızlık hareketleri 1954'te Tanganika Afrika Millî Birliği Partisi kurulmasıyla başladı 9 Aralık 1961'de Tanganika bağımsızlığını kazanarak bir sene sonra cumhûriyet idâresine geçtiğini îlân etti 10 Aralık 1963'te İngiltere Zengibar'a bağımsızlık verdi Bir ay sonra ihtilâlle Arap Sultanlığı devrilerek cumhûriyet îlân edildi 26 Nisan 1964'te Doğu Afrika'daki Tanganika Cumhûriyeti ve Tanganika kıyısının yakınındaki Zengibar Ada Cumhûriyeti birleşerek Birleşik Tanzanya Cumhûriyeti adını aldı 1977 yılında Tanganika ve Zengibar'ın yönetici partileri birleşti
1980'de genel seçimler yapıldı Cumhurbaşkanı Nejerere 1985'te kendi isteğiyle görevinden ayrıldı Yerine geçen ve hâlen Cumhurbaşkanı olan Ali Hassan Mwinyi ekonomik yönden batıya açılma politikası güttü (1994 Ocak)


Fizikî Yapı





Tanganika üç farklı bölgeye ayrılır: Kıyı bölgesi, doğudaki alçak yayla bölgesi ve jeolojik bir fay (çöküntü) olan büyük bir vâdiyle bölünen merkezî yüksek yayla Tanganika'nın deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 900 m'dir Öncelikle sınırda olmak üzere ülkede bâzı yüksek dağlık arâziler bulunur 5894 m yüksekliğe erişen kuzeydeki Kilimanjaro Dağı, Afrika'nın en yüksek noktasıdır Ülkede üç tâne büyük göl vardır: Malawi, Tanganika ve Victoria gölleri
Zengibar ve Pemba esas îtibâriyle mercan adaları olup, Tanganika kıyısından yaklaşık 40 km uzakta Hint Okyanusunda yer almaktadır


İklim







Tanzanya'da tropikal bir iklim hüküm sürer Fakat sıcaklık adalarda muntazam deniz meltemleri sâyesinde mutedildir Tanganika kıyısı bol yağış alır Kıyının kuzey kısmında yıllık yağış ortalaması 1500 mm3tür Kıyı bölgesi aralıktan marta kadar kuzeydoğu istikâmetinde, mayıstan ekime kadar güneybatı istikâmetinde esen muson rüzgârlarının tesiri altındadır İç kesimde iki yağışlı mevsim olmasına rağen, güneyde Tukuyu gibi yılda 2500 mm3 yağış alan dağlık bölgeler hâriç, yağış bol değildir Yağış miktarının yılda 760 mm3ün altında olduğu merkezî yaylanın çoğu kısımlarında kuraklık yaygındır


Tabiî Kaynakları


Değişik iklim bölgeleri, ülkede çok çeşitli bitkilerin yetişmesine imkân vermektedir Kıyıda mangrov bitkileri ve palmiye, merkezî yaylada çalı ve boabap ağacı ve Kilimanjaro Dağında Alp Dağlarına mahsus bitkiler bulunur Diğer Doğu Afrika ülkelerinde olduğu gibi Tanganika'da bol miktarda vahşi hayvan vardır Ülkenin kuzeybatı kısmındaki Serengeti Ovaları, Afrika'da en çok vahşi hayvan bulunduran yerlerindendir Ülkede bulunan başlıca hayvanlar ceylan, zebra, yaban sığırı, fil, habeş maymunu ve gergedandır Ülkenin yeraltı zenginlikleri elmas, altın, mâden tuzu, kalay ve mikadır


Nüfus ve Sosyal Hayat


25900000 nüfuslu Tanzanya halkının % 10'u şehirlerde yaşar Ülkenin en önemli şehri 769445 nüfuslu başşehir Darüsselam'dır Nüfûsun büyük çoğunluğu Bantu olarak bilinen Afrikalılardan meydana gelmiştir Ayrıca ülkede az sayıda Arap, Hintli, Pakistanlı ve Avrupalı vardır





Tanzanyalıların büyük çoğunluğu kabîleler hâlinde yaşar En kalabalık kabîle Victoria Gölü civârındaki Sukuma'dır Diğer büyük kabîle grupları Nyamwezi, Haya, Makonde, Ha, Chagga, Gogo, Nyakyusa, Hehe ve Masai'dir Nüfusun büyük çoğunluğu Swahili dilini konuşur, İngilizce resmî dilidir
Ülke nüfûsunun % 33'ü Müslüman, % 44'ü Hıristiyan, kalanı putperesttir İslâmiyet Zengibar ve Tanganika kıyısına asırlar önce gelmiştir On dokuzuncu yüzyılda iç kesimde yayılmıştır Hıristiyanlık 1840'tan îtibâren misyonerler tarafından Tanzanya'ya getirilmiştir


Tanzanya'da halkın % 60'ı okuma-yazma bilmektedir 3500 kadar talebe Darüsselam'daki üniversitede, Uganda'daki Doğu Afrika Üniversitesinde ve yüksek teknik okullarda, yüksek tahsil yapmaktadır Ülke hâlâ orta dereceli öğretimde ve üniversitede yabancı öğretmenlerden istifâde etmektedir


Siyâsî Hayat


Tanzanya'da ülke siyâsî hayâtına tek parti hâkimdir Devlet ve hükümet başkanı parti konferansından aday gösterilerek halk tarafından seçilerek göreve gelir Bu makam için sâdece bir aday gösterilir Diğerleri için iki veya daha fazla aday gösterilebilir İki yardımcı başkan vardır Bunlardan birincisi aynı zamanda Zengibar'ın başkanıdır Kabine bakanları Millet Meclisinden seçilir Tanzanya 24 idârî bölgeye ayrılmış olup, bunların 20'si Tanganika'da, 3'ü Zengibar'da 1'i Pempa'dadır Ülkenin idârî yapısında çok sayıda yabancı devlet görevlisi vardır Bunların çoğu teknik, sağlık ve sivil havacılıkla ilgili görevlerdedir Tanzanya Birleşmiş Milletlere, Afrika Birliği teşkilâtına ve İngiliz Milletler Topluluğuna üyedir


Ekonomi







Tanzanya ekonomisi, esas îtibâriyle tarıma dayalıdır Merkezî yaylada yetişen başlıca yiyecek bitkileri: Buğday, akdarı, manyok ve mısırdır Kıyıda ve Zengibar'da pirinç yetiştirilir Başlıca ticâret bitkileri sisal keneviri, pamuk, kahve, çay ve tütündür Zengibar dünyânın ana karanfil kaynağıdır
Ülkede sanâyi ürünleri azdır Îmâlât tekstil, sabun, ayakkabı, traş bıçağı, tekerlek, buğday ürünleri ve toz kahveyle sınırlıdır Ülkede bir petrol rafinerisi vardır







Önceden çoğunlukla Avrupalılar ve Asyalılar tarafından yürütülen îmâlât ve ticâret, giderek hükümet kontrolü altına girmektedir Çoğu pazarlama ve üretim faaliyetleri, şimdi hükümet organları tarafından ele alınmaktadır Tanzanya, dış ticâretinin çoğunu İngiltere, Batı Almanya ve Japonya ile yapar Kahve, sisal keneviri, pamuk, karanfil, hayvan derisi, çay ve balmumu, ayrıca elmas ve altın gibi birkaç mâden ihraç eder Başlıca ithâl malları makinalar, yakıtlar, motorlu araçlar ve kimyâ ürünleridir





Tanzanya'da merkezî demiryolu Darüsselam'dan kuzeybatıda Tanganika Gölü kenarındaki Kigoma Uji'ye kadar uzanır Bir kol Victoria Gölü kenarındaki Mwanza'ya gider Diğer ana demiryolu hattı Tanga Limanından, kuzeybatıda Arusha'ya kadar uzanarak Tanganika merkezî demiryolu hattı ve Kenya'daki diğer demiryollarıyla irtibatlanır Başlıca limanlar Darüsselam, Mtwara ve Tanga'dır Karayolları, çoğu yerleri ana demiryolu hattına bağlayan çevre yolları hâlindedir Havayolları ülkenin içinde gerekli olan ulaşımı sağlar Darüsselam ve Kilimanjaro'da milletlerarası havaalanları vardır

Tanzanya-Tarihi-Ekonomisi-Doğal Yapısı



Doğu Afrika kıyısında bağımsız bir cumhuriyettir Ülkenin kıta üzerindeki topraklarını oluşturan Tanganika ile doğu kıyısı açıklarındaki Zengibar ve Pemba adala-nndan oluşan Zengibar'ın 1964'te birleşmesiyle Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti kurulmuştur (Zengibar ve Pemba adalan ZENGİBAR maddesinde ayrıca anlatılmıştır)
Tanzanya'nın Hint Okyanusu kıyısında uzanan oldukça dar kıyı ovası ülkenin iç bölümlerinde, 1400 metreye kadar yükselen bir yaylaya dönüşür

TANZANYA'YA İLİŞKİN BİLGİLER

RESMİ ADI: Tanzanya Cumhuriyeti

YÖNETİM BİÇİMİ: Tek meclisli cumhuriyet

YÜZÖLÇÜMÜ: 942799 km2

NÜFUS (1992): 25809000

BAŞKENT: Dar es-Selam

BAŞLICA KENTLER VE NÜFUSLARI (1988): Dar es-Selam (1360850), Muansa (223013), Dodoma (203833), Tanga (187634), Zengibar (157634)
DOĞAL YAPI: Kıyı ovası, kıyıdan uzaklaştıkça 1400 metre yükseklikte bir yaylaya dönüşür Afrika'nın en yüksek dağı olan Kilimanjaro ülkenin kuzeydoğu-sundadır Victoria, Tanganika ve Malavi gölleri ülkenin sınırlannın bir bölümünü oluşturur Zengibar ve Pemba, kıyıdan açıkta yer alan mercanadalandır

BAŞLICA ÜRÜNLER: Sisal, kahve, pamuk, mısır, yerfıstığı, kopra, şekerkamışı, çay, canlı hayvan; elmas, altın

EĞİTİM: 7-14 yaşları arasında zorunlu ve parasızdır

Yerkabuğundaki bir dizi kırığın oluşturduğu Büyük Rift Vadisi, Doğu Afrika'nın büyük bölümünde olduğu gibi Tanzanya'da da sarp dağlar ve büyük çöküntü alanlarıyla ilginç yüzey şekilleri oluşturur (bak BÜYÜK RİFT VADİSİ) Tanzanya'nın güneybatı köşesindeki Malavi Gölü (eski adıyla Nyasa Gölü) ve daha kuzeydeki Tanganika Gölü, Büyük Rift Vadisi'nin üzerinde yer alır Dünyanın ikinci derin gölü olan Tanganika Gölü'nün derinliği 1435 metreye ulaşır Tanzanya'nın kuzey sınırında Afrika'nın en büyük gölü olan Victoria Gölü vardır Tanzanya'nın başlıca dağları ülkenin kuzeyindeki dağlık bölgededir Volkanik dorukları 5895 metreye ulaşan ve Afrika'nın en yüksek dağı olan Kilimanjaro ile 4566 metre yüksekliğindeki Meru Dağı da buradadır {bak KİLİMANJARO)

Tanzanya, tropik bölgede yer alır (bak Dönenceler) Ülkenin kıyı bölgelerinde iklim çok sıcak ve genellikle rahatsızlık verecek kadar nemlidir İç bölgelerde de hava sıcaklığı oldukça yüksektir ve mayıstan ekime kadar olan serin mevsimde yağış azdır Göllere yakın yerler ve ırmak vadileri dışında Tanzanya sulak bir ülke değildir Bunun sonucu olarak toprakların büyük bölümü funda türü bitkilerle ya da küçük kümeler halindeki ağaçlıklarla kaplıdır
Çok zengin bir hayvan varlığı olan Tanzanya'da 14800 km2'lik bir alanda kurulmuş olan Serengeti Ulusal Parkı, Afrika'daki en önemli hayvan koruma bölgesidir (bak Ulusal Parklar) Yabanıl yaşamın çok zengin olduğu bir başka bölge de' Ngorongoro krateri çevresidir Ülkenin büyük bölümündeki çeçe sinekleri sığır yetiştirilmesine olanak vermez

Halk




120 kadar farklı Siyah Afrikalı etnik grubun yaşadığı Tanzanya'da çoğunluğu Bantu dil grubundaki kabileler oluşturur Öbür iki temel dil grubu Nil ve Kuşi dil gruplarıdır Nil dil grubu içinde yer alan, uzun boylu, göçebe ve savaşçı bir ırk olan Masailer, eskiden sığır sürüleriyle birlikte düzlüklerde dolaşır, gittikleri yerlerde bulunan yerleşik kabilelere saldırırlardı Kıyı şeridinde yaşayan Svahililer çok eskiden beri dış dünya ile ilişki kurmuşlardır Doğu Afrika'da yaşayan değişik halklar arasındaki iletişimde Svahili dili kullanılır Birçok Tanzanyalı kendi geleneksel dinlerine bağlıdır; ama toplam nüfusun yüzde 40'ını Hıristiyanlar, yüzde 30'unu da Müslümanlar oluşturur




Tanzanya'da Afrikalılar'in yanı sıra, özellikle kentlerde ve kıyı bölgelerde yerleşmiş olan çok sayıda Asyalı (Hintli ve Pakistanlı) ve Arap vardır Ülkede az sayıda da Avrupalı yaşar Son yıllarda ilk ve ortaöğretim büyük ölçüde gelişmiştir Dar es-Selam'da bir üniversite vardır
Tanzanya'nın başkenti ve en büyük kenti,
adı "barış limanı" anlamına gelen Dar es-Selam'dır Ülkenin öbür önemli kentleri, kuzeydeki sisal üretim bölgesinin merkezi olan liman kenti Tanga, ülkenin iç bölgesinde yer alan Tabora ve Dodoma ile Victoria Gölü'nün güney kıyısındaki Muansa'dır Tanzanya'nın başkentini, giderek büyüyen bir kent olan Dodoma'ya taşımak için çalışmalar sürdürülmektedir

Tarım




Kırsal kesimde yaşayanların çoğu, kendi kullanımları için dan ya da mısır gibi tahıllar, fasulye, manyok, tatlı patates ve muz yetiştirir Kahve ve pamuk yetiştirip satanlar, sığır, koyun ya da keçi besleyenler de vardır Dışarı satilan başlıca ürünler, liflerinden halat ve sicim yapılan sisal, kahve ve pamuktur

Tanzanya maden yönünden oldukça zengindir Tanganika Gölü yakınlarındaki Uvinza'da ve kıyı bölgesinde tuz çıkarılır Çıkarılan öbür madenler altın, gümüş, mika ve kalaydır Malavi Gölü yakınlarında çok zengin kömür ve demir cevheri yatakları vardır, ama bu yataklar çok az işletilmiştir Kentler ve fabrikalar için gerekli olan elektriği hidroelektrik enerji santralları sağlar Sanayi genellikle tarım ve orman ürünlerine dayalıdır Birçok önemli şirket ve sisal üretim alanlarının çoğu devletin denetimindedir
Dar es-Selam demiryolu ile Kigoma ve Muansa'ya bağlıdır Bir başka demiryolu hattı Tanga'yı Kenya'daki Mombasa'ya bağlar Çin Halk Cumhuriyeti'nin yardımıyla yapılmış olan Tanzanya-Zambia Demiryolu, Dar es-Selam'dan Zambia sınırına uzanır Ülkenin başlıca havalimanları Dar es-Selam ve Kilimanjaro'dadır; ayrıca küçük havaalanları da vardır

Tarih




Tanzanya'da bulunan fosil kalıntılan, ilk insanların günümüzden binlerce yıl önce Afrika'nın bu bölümünde yaşamaya başlamış olduğunu göstermektedir Çok sonralarıülkenin iç bölümlerine Afrikalılar'ın yerleşmesinin ardından, Araplar kıyı boyunca ticaret merkezleri kurdular Portekizliler 15 yüzyılın sonlarından başlayarak kıyıdaki bu yerleşimleri Hindistan'a yaptıkları yolculuklarda konaklama yeri olarak kullandılar ve kıyıdaki krallıklarda yaşayan Araplar'la birçok kez savaştılar 1730'larda Araplar Portekizliler'i bölgeden çıkarmayı başardılar

Günümüzde Umman'ın başkenti olan Maskat'ın sultanı, 1840'larda ülkesinin başkentini Tanganika kıyısı açıklarındaki Zengibar Adası'na taşıdı Sultanın adamları Afrikalı köle ve
fildişi toplamak için Tanganika içlerine kadar gittiler Bu gezilerden dönüşlerinde gördükleri çok büyük göllerden söz ettiler Mombasa' daki Alman misyonerler bu anlatilanlara dayanarak, bölgedeki üç büyük gölü (Malavi, Tanganika ve Victoria göllerini) birleşik olarak bir içdeniz gibi gösteren bir harita çizdiler

Bu harita Sir Richard Burton ve John Han-ning Speke adlı İngiliz kâşiflerini bölgede keşif gezileri yapmaya özendirdi Burton ve Speke 1858'de Tanganika Gölü'nü keşfetti Speke ayrı yıl Victoria Gölü'nü ilk kez gördü ve 1862'de bu gölün Nil Irmağı'nın kaynaklarından biri olduğunu ortaya koydu; ama onun bu görüşünün herkesçe kabul edilmesi için bir süre geçmesi gerekti Tanganika'da araştırmalar yapan öbür kâşifler arasında David Livingstone ve Sir Henry Morton Stanley de vardır (bak Livingstone, David; Stanley, Sir Henry Morton)

1880'lerde denizaşırı sömürgeler aramaya başlayan Almanlar'ın gönderdikleri bir temsilci, yerel kabile başkanlarıyla antlaşmalar yaparak Almanya'nın Doğu Afrika'da önemli bir etkinlik kazanmasını sağladı Tanganika 1891'de Alman koruması altına girdi Yıllarca Afrikalı Yerliler'in ve Araplar'ın sert direnişleri ile karşılaşan Almanlar bölgede demiryolları döşediler ve sisal gibi bazı ürünlerin tarımını başlattılar

I Dünya Savaşı sırasında İngiltere'nin denizden ablukaya alarak Almanya ile bütün bağlarıtısını kestiği Alman Doğu Afrikası, uzun bir direnişten sonra 1916'da İngiliz kuvvetlerince işgal edildi Yöre savaştan sonra Tanganika Toprakları adı altında Milletler Cemiyeti adına İngiliz manda yönetimine verildi Tanganika II Dünya Savaşı'ndan sonra Birleşmiş Milletler vesayet yönetimi altına girdi Vesayet antlaşması uyarınca ülkenin yeni siyasal yapısını oluşturma görevi İngiltere'ye verildi

Aralık 1961'de Tanganika'nın bağımsızlığı resmen ilan edildi Aralık 1963'te de Zengibar bağımsızlığını ilan etti Ocak 1964'te Siyah Afrikalılar'ın desteklediği bir ayaklanmayla Zengibar hükümeti devrilerek cumhuriyet ilan edildi Tanganika ve Zengibar yönetimleri arasındaki görüşmeler sonucunda Nisan 1964'te iki ülke Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti adı altında birleşti Tanzanya Birleşik Cumhuriyeti, Afrika Birliği Örgütü'nde etkin bir rol oynadı ve Afrika'daki bağımsızlık mücadelelerini destekledi Baskıcı yönetimler altında bulunan Uganda ve Burundi gibi komşularıyla çekişmesi, 1979'da Uganda ile savaşa yol açtı Uganda'da İdi Amin yönetiminin devrilmesinden sonra 1981'de savaşa son verildi Sonraki dönemde Tanzanya'nın komşularıyla ilişkisi işbirliği temelinde gelişti

Tanzanya, yürütme yetkisine sahip bir cumhurbaşkanı ve yasama yetkisini kullanan Ulusal Meclis ile yönetilir Bağımsızlık mücadelesini yürüten Tanganika Afrika Ulusal Birliği örgütünün önderi Julius Nyerere bağımsızlıktan sonra ülkenin ilk başbakam ve cumhuriyet ilan edildikten sonra da ilk cumhurbaşkanı oldu (bak Nyerere, Julius) Nyerere 1985'te anayasa gereği cumhurbaşkanlığından ayrılana kadar, köy topluluklarında tarımı geliştirmeye dayanan ve ekonomide devlete büyük ağırlık veren sosyalist bir politika uyguladı




Ekonomik güçlüklerin, yolsuzluk söylentilerinin ve Zengibar'daki ayrılıkçı Müslüman hareketinin yarattığı baskı Tanzanya'nın 1990'da çok partili sisteme yönelmesini getirdi İktidardaki Tanzanya Devrimci Partisi'nin başkanlığını Julius Nyerere'den devralan ve Ekim 1990'da rakipsiz olarak ikinci dönem için cumhurbaşkanlığına seçilen Ali Hassan Mwinyi, Şubat 1991'de yeni siyasal sistemi belirlemek üzere bir komisyon oluşturdu Bu adım uluslararası kuruluşların yönlendirdiği ekonomik toparlarıma programına daha geniş destek kazandırdı Şubat 1992'de çok partili düzenle ilgili değişiklikler resmen kabul edildi Ama hükümet parlamentonun, görev süresinin sona ereceği 1995'e değin korunmasını kararlaştırdı Öte yandan Tanzanya, Uganda ve Kenya arasında bölgesel işbirliğini canlandırma yönünde adımlar atıldı