Maddenin Ayırdedici Özellikleri Nelerdir? Maddenin Ayırdedici Özellikleri Hangileri?

Maddenin Ayırdedici Özellikleri Nelerdir? Maddenin Ayırdedici Özellikleri Hangileri?
Maddenin Ayırdedici Özellikleri Nelerdir? Maddenin Ayırdedici Özellikleri Hangileri?

Bir maddeyi diğerlerinden ayırmamıza ve ayırdığımız maddeyi tanımamıza yarayan özelliklere denir Bu ayır edici özellikler, fiziksel , kimyasal, biyolojik, nükleer

şeklinde sınıflandırılabilir Tabloda bazı ayırt edici özelliklerin hangi fiziksel hallerde ayırt edici olduğu görülmektedir Şimdi bu tablodaki özellikleri tek tek inceleyelim



ÖZ KÜTLE : Sabit sıcaklık ve basınçta birim hacimdeki madde miktarıdır Katı ve sıvılarda birim hacim genellikle Gram/ cm3 alınır Gazlarda ise hacim litre alınır Öz kütle "d" ile sembolize edilir

ERİME NOKTASI : Sabit sıcaklıkta ve basınçta katı saf bir maddenin katı halden sıvı hale geçtiği sıcaklıktır Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir

DONMA NOKTASI : Sabit sıcaklıkta ve basınçta saf sıvı bir maddenin, sıvı halden katı hale geçtiği sıcaklıktır Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir

ERİME - DONMA OLAYI : Katı bir maddenin ısıtıldığında sıvı hale geçmesi olayına ERİME denir Bu olayın tersine yani sıvı bir maddenin ısı kaybı sonucu katılaşması olayına DONMA denir Bu hal değişim olayları saf maddelerde sabit (belirli) sıcaklıklarda olur

Bu durumda;

* Arı (saf) maddelerin erime ve donma süresince sıcaklıkları sabittir

KAYNAMA - YOĞUNLAŞMA OLAYI VE BUHARLAŞMA

Bir miktar su ağzı açık kaba konulduğunda zamanla suyun azaldığı gözlenir Bu olayda sıvı molekülleri bulunduğu ortamdan ısı alarak sıvı halden buhar haline geçmiştir Bu olaya buharlaşma denir Sıvılar bulunduğu her sıcaklıkta buharlaşabilirlerSıvı moleküller, buhar haline gelirken sıvıdan ayrılanlar dış ortama basınç yaparlar Yaptıkları bu basınca DENGE BUHAR BASINCI denir

Sıvıların sıcaklığı artıkça buharlaşması hızlanır Dolayısı ile denge buhar basıncı da artar Denge buhar basıncının bu artışı en nihayetinde açık hava basıncına (Po) eşik oluncaya kadar devam eder

Sıvının buhar basıncının; açık hava basıncına eşit olduğu anda KAYNAMA olayı gerçekleşir Kaynama olayının başladığı sıcaklığa da KAYNAMA NOKTASI (SICAKLIĞI) denir

KAYNAMA NOKTASI : Sabit sıcaklıkta ve basınçta saf sıvı bir maddenin, sıvı halden gaz hale geçtiği sıcaklıktır Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir

* Saf suyun donma noktası 0 0C , kaynama noktası ise 100 0C"dir ( 1 atmosfer basınçta)

* Saf (arı) sıvıların kaynama süresince hem sıcaklığı hem de buhar basıncı sabittir

* Saf olmayan sıvıların ise kaynama süresince sıcaklığı değiştiği halde buhar basıncı değişmez

* Sıvıların 1 atm basınçta elde edilen kaynama sıcaklıklarına "normal kaynama sıcaklığı" denir

* Kaynama sıcaklığı saf sıvılar için ayırt edici özelliktir

YOĞUNLAŞMA NOKTASI : Sabit sıcaklıkta ve basınçta saf gaz bir maddenin, gaz halden sıvı hale geçtiği sıcaklıktır Genellikle birimi ( 0C ) olarak verilir

*Saf bir katı eridiği sıcaklıkta, sıvısı da donar; Yine aynı şekilde saf bir sıvının buharlaştığı sıcaklıkta, buharı da yoğunlaşır

KAYNAMA NOKTASINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER:

1- Sıvının cinsi: Sıvının kimyasal yapısı değiştikçe kaynama noktası değişir Kısaca sıvı molekülleri arasındaki çekim kuvveti arttıkça sıvının kaynama noktası artar

2- Açık hava basıncı: Sıvı yüzeyine etki eden açık hava basıncı (Po) arttıkça sıvının kaynama noktası yükselir

3- Yükselti (Rakım): Deniz seviyesinden yükseklere çıkıldıkça sıvının kaynama noktası düşer Bu olay dolaylı yoldan açık hava basıncının azalmasına bağlıdır

4- Sıvıda yabancı madde çözünmesi: Çözüneni uçucu olamayan çözeltilerde (katı - sıvı) çözünen madde miktarı arttıkça çözeltinin kaynama noktası artar

Aynı rotamda kaynayan bütün sıvıların kaynama süresince buhar basınçları birbirine eşittir

Bütün sıvıların sıcaklığı arttıkça buhar basıncı artar Ancak kaynama başladıktan sonra buhar basıncı sabit kalır

Bütün sıvıların sıcaklığı arttıkça buhar basıncı artar demiştik Ancak saf sıvılarda kaynama noktasından sonra hem sıcaklığı hem de buhar basıncı sabitleşir Oysa tuzlu su gibi çözeltilerde kaynamaya başlama sıcaklığına kadar hem sıcaklık hem de buhar basıncı artar, kaynama başladığı andan itibaren, sıcaklığı arttığı halde buhar basıncı değişmez

Sıvıların aynı ortamda kaynama noktaları ile buhar basınçları arasında ters orantı ilişkisi vardır Yani kaynama sıcaklığı yüksek olan sıvının buhar basıncı daha düşüktür

ÖRNEK:
1 atm basınç altında

Suyun kaynama noktası : 100 0C"dir

Saf alkolün kaynama noktası : 78 0C"dir

Buhar basınçları arasında ise : Palkol > Psu' dur

Sıvının ısı alarak gaz fazına geçmesi olayına buharlaşma demiştik Şimdi bu olayın tersini düşünelim Yani buharın ısı kaybederek sıvı hale geçmesi olayına yoğunlaşma denir Günlük hayatta camların buğulanması, buzdolabından çıkan kapların dış yüzeylerinde sıvı taneciklerin oluşması birer yoğunlaşma olayıdır

ESNEKLİK : Katı bir maddeye dışarıdan bir kuvvet uygulandığında maddenin şekli değişir Kuvvet ortadan kaldırıldığında madde tekrar eski hale geliyorsa bu olaya esneklik denirKatı maddenin biçim değiştirmeksizin etkisinde kalacağı büyük bir gerilme değeri vardır Bu değere esneklik sınırı denir Esneklik sınırı aşılınca maddenin şekli değişir, eğilir kırılır

GENLEŞME : Her hangi bir madde dışarıdan ısı aldığında eninde boyunda veya hacminde bir artış oluyorsa bu olaya genleşme denir Genleşme katı, sıvı ve gazlarda görülür Ancak genleşme kat sayısı yalnızca katı ve sıvılarda ayırt edici özelliktir Gazlarda ise ortak özelliktir

Genleşme katsayısı: 1 0C' sıcaklık artışında maddenin hacmindeki oransal artışa denir

Uzama katsayısı : 1 0C' sıcaklık artışında maddenin boyundaki uzama miktarıdır

İLETKENLİK : İletkenlik bir maddenin ısı ve elektriği iletip iletmemesi olayıdır Katı ve sıvılarda ayırt edici bir özelliktir gazlarda ise değildir Demir, bakır, grafit lehim gibi maddeler elektriği iyi ilettiği halde; Elmas, hava, saf su,plastik gibi maddeler iyi iletmezler Onun için iletkenlik katı ve sıvılarda ayırt edicidir

Elektrik iletkenliği : Bir maddenin üzerinden geçen elektrik akımına karşılık, o maddenin elektrik akımına gösterdiği kolaylıktır Yani maddeden elektrik akımı ne kadar kolay geçerse (direnci ne kadar az ise) o madde o kadar iyi iletkendir

* Suda moleküller halinde çözünen maddelerin sulu çözeltileri iletken değildir Ancak buda iyonlaşan bileşiklerin sulu çözeltileri iletkendir şekerli su iletken değildir ama tuzlu su iletkendir

Maddelerde Elektrik İletkenliği:
1- Elektron hareketi ile olur Buna birinci sınıf iletkenlik denir Metallerde ve alaşımlarda görülür Bu maddeler katı, sıvı ve gaz hallerin hepsinde iletkendirler

2- İyonların hareketi (göçü) ile olur Buna ikinci sınıf iletkenlik denir Asit baz ve tuzların sulu çözeltilerinde görülür

ÇÖZÜNÜRLÜK : Sabit sıcaklık ve basınçta birim hacim çözücüde çözünmüş madde miktarıdır Genellikle sulu çözeltilerde birim hacim 100 cm3 alınır Çözünürlük kavramı çözeltiler konusunda detaylı bir şekilde işlenecektir

Tablodaki fiziksel ayrıt edici özelliklerin yanında bir çok kimyasal ve nükleer ayırt edici özellikte vardır bunlardan bazılarını şöyle sıralayabiliriz

Yanıcılık, Tutuşma sıcaklığı, asit ve bazlarla etkileşme, atom numarası, yarılanma süresi, aktiflik, indirgenme potansiyeli gibi

MADDENİN AYIRTEDİCİ ÖZELLİKLERİ

Bir maddeyi diğer maddelerden ayıran özelliklere ayırtedici özellik denir Ayırt edici özellikler:
· Yalnız o maddeye özellik olmalı
· Madde miktarına bağlı olmamalıdır
Hacim ve kütle madde miktarına bağlı olduğundan ayırtedici özellik değildirler

1) Yoğunluk (Özkütle)
Bir maddenin birim hacimdeki kütlesine yoğunluk denir
yoğunluk=kütle/hacim, d=m/v (gr/cm³,gr/lt)
Bir maddenin kütlesiyle hacmi doğru orantılı olarak değişir Sabit şarlarda yoğunluk her üç fiziksel hal için de ayırtedici özelliktir Katı ve sıvılarda sıcaklıkla azda olsa bir genleşme olacağından yoğunlukları sıcaklık artışıyla biraz düşer Gazlarda, esnek bir kapta ısıtılan gazın hacmi büyük oranda artacağından yoğunluğu azalır Kapalı bir kapta ısıtılan bir gazın yoğunluğu sıcaklık değişiminden etkilenmez Çünkü hacim sabittir Sabit sıcaklıkta basınç arttıça yoğunlukta artar çünkü basınç artışı hacim küçülmesine neden olur

2) Erime noktası
Sabit şartlarda bir maddenin sıvılaşmaya başadığı sıcaklığa erime noktası denir Erime noktası, madde miktarına bağlı değildir ve katılar için ayıredici özelliktir Bir maddenin erime ve donma noktaları birbirine eşittir Isı kaynağı ve katı maddenin kütlesi erime noktasını değiştirmeyip erime süresini değiştirir

3) Kaynama noktası
Isıtılan sıvı moleküllerinin gaz haline geçmesinde buharlaşma, kaynamaya başladığı sacaklığa ise kaynama noktası denir Sıvılar her ortamda buharlaşabilirler Yoğunlaşma noktası ile kaynama noktası birbirine eşittir
* Bir sıvının kaynama noktası, o sıvının buhar basıncının dış atmosfer basıncına eşit olduğu sıcaklıktır
Kaynama noktası sıvı miktarına bağlı değildir Sıvılar için kaynama noktası, gazlar içinse yoğunlaşma noktası ayırtedici özelliktir Kaynama noktası farklılığını tespit etmek için dış basıncın sabit alınması gerekir

Sıvıların Buhar Basıncı

Bir sıvının buharının sıvı yüzeyine yapışmış olduğu basınca sıvı-buhar basıncı denir Buhar basıncı ile ilgili bazı koşullar şöyledir
· Sıcaklık arttıkça buhar sasıncı artar
· Aynı ortamda buhar basıncı yüksek olan sıvıların buharlaşması koly olacağından kaynama noktaları düşük olur
· Buhar basıncı yüksak olan sıvı moleküllerinin moleküller arası çekim kuvvti zayıftır
· Bir sıvı içinde katı çözündüğünde buharlaşmayı azaltacağından buhar basıncınıda düşürür Buhar basıncındaki düşme çözünen madde miktarıyla doğru orantılıdır

4) Genleşme
Isınan maddelerin yüzey veya hacimlerindeki artışa genleşme denir Katı ve sıvıların genleşme katsayıları faklı olduğundan bu maddelerin genleşme miktarları ayırt edici özelliktir Fakat gazların tümünde 1ºC artışı için genleşme 1/273 kat olduğundan genleşme gazlar için atıredici özellik değildir

5) Esneklik
Esneklik yalnızca katılar için ayırtedici bir özelliktir Sıvı ve gazların esnekliği söz konusu değildir

6) Çözünürlük
Aynı şartlarda bir çözücünün birim hacminde çözünebilen maddenin maksimum miktarına o maddenin çözünürlüğü denir Çözünürlük her üç hal için ayırtedici bir özelliktir

MADDENİN FAZLARı

Madde; katı, sıvı ve gaz olmak üzere üç ayrı halde bulunabilir Buna maddenin fanzları denir
Katı faz, maddenin en düzenliği halidir Moleküller arası boşluklar ihmal edilecek kadar azdır Enerjileri düşük olup kararlı yapı gösterirler belirli şekil ve hacimleri vardır
Sıvı faz, katıya göre biraz daha düzensizdir Moleküller hareketli olduğundan konuldukları kabın şeklini alırlar Bu nedenle sıvıların belirli hacimleri olup şekilleri yoktur
Gaz fazı, maddenin en düzensiz hali olup moleküller arası boşluk en çoktur Enerjileri yüksek olup karasızdırlar Gaz halindeki maddelerin belirli şekilleri olamadığı gibi belirli hacimleride yoktur Gaz hacmi basınç ve sıcaklığa bağlı olarak değişebilir
Bir maddenin ısı alarak veya ısı vererek fiziksel halinin değişmesine hal değişimi denir

Isı yayınlanır
Süblümleşme
Erime Kaynama
Katı Sıvı Gaz
Donma Yoğunlaşma
Isı alınır(Endotermik)

Erime Isısı (Le): Bir katının 1 gramını aynı sıcaklıkta tamamen sıvı hale getirmek için gereken ısıya denir Buzun erime ısısı 80 cal/gr’dır
Buharlaşma ısısı(Lb): Bir sıvının 1 gramını aynı sıcaklıkta buhar haline dönüştürmek için gereken ısıya denir Suyun buharlaşma ısısı 540 cal/gr’dır
Isınma ısısı(Öz ısı, c): Bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1ºC artırmak için gereken ısıya denir