Bizans'ın En Eski Limanı (Kadırga - Eminönü - İstanbul)

"Kadırga'ya en kolay ulaşım, Beyazıt'tan Gedikpaşaya girip dik ve uzun bir yokuşu inmektir

Kadırga'ya girdiğinizde sizi ilk karşılayan yıkılmamak için sanki birbirine yaslanmış eski binalar olur Çocuk sesleri arasında daracık yollarında yürürken, eski evler ve tarihi eserlerle dolu bu semti gezmek ve o havayı teneffüs etmek insana doyumsuz bir haz verir

Tarihi Cinci meydanına çıkmak için kullanılan Şehsuvarbey (Sokağın ismini bilmiyordum kopya çektim ) sokağı ise mutlaka görülmesi gereken bir yerdir Cinci meydanı deyince eskiden Cinci sahasında akşamları iş çıkışında yaptığımız maçlar geldi aklıma Kömür tozu kaplı zeminde maç bittiğinde esmer vatandaş durumuna gelmiş halimizle çok dalga geçerdik "

Banemin













Kadırga, İstanbul ilinin Fatih ilçesinde bulunan eskiden kadırgalara liman olan Kadırga Meydanı'nı da içinde bulunduran bir semt Günümüzde asırlık ağaçların bulunduğu sakin bir semt olan Kadırga'da, Bizans'ın en eski limanı olan Kadırga Limanı, tarih boyunca Portus Novus (Yeni Liman), İustinus Limanı ve Sophia Limanı adları ile de anılmıştır İlk isim, limanı inşa ettiren İmparator İustinus'a (361-578) izafeten verilmiştir






II İustinus devrinde (565-578) imparatoriçe Sophia tarafından tamir ve ilavelerden dolayı limana imparatoriçenin adı verilmiştir Sophia Limanı, Ayasofya ve Atmeydanı'ndan denize inen yolun üstünde ve imparator sarayının (Bukeleon) da yakınında olduğundan, Bizans'ın en önemli merkezlerinden biriydi Burada, muhtelif heykel ve abidelerden başka, tacirler için de "Sigma" denilen bir toplanma alanı vardı






Latin istilasından az bir zaman önce İstanbul'u ziyaret eden Novgorod başpiskoposu Antuan, Kadırga Limanı'nı şu suretle tasvir etmiştir: "İpodrom'dan Condoscopum'a digerken, parmaklıklı muazzam demir kapıya rastlanır Deniz bu ızgaradan geçerek şehrin içlerine doğru gider Fırtınalı günlerde 2-3 yüz kürekli 300 kadar gemi barındırır"






Kadırga Limanı, Bizans İmparatorluğu'nun sonuna kadar kullanılmış, Osmanlı'nın İstanbul'u fethinden sonra da, bir zaman, küçük gemilere iskele olmuştur 1550 senesine doğru İstanbul'a gelen Gyllius'un ifadesine göre liman, duvarlarla çevrilmişti Fakat orada hala su birikintisi vardı ve civar evlerin kadınları çamaşırlarını burada yıkarlardı






Kadırga Meydanı, bugün, civar halkın bir mesire ve mahalle çocuklarının bir oyun yeridir Burada bulunan dört köşeli çeşme, III Ahmet'in kızı Esma Sultan1724-1787) tarafından yaptırılmıştır Çeşmenin iki cephesinde bulunan manzum kitabelere göre, inşa tarihi 3 Şaban 1193 (5 Ağustos 1779) olup; bu kitabelerde Esma Sultan'ın eşi sadrazam Muhsinzade Mehmed Paşa'dan (o sırada vefat etmiş bulunuyordu) bahsedilmektedir Kitabelerin nazımı Tevfik Efendi, hattatı da Mehmed Şevki Efendi'dir Çeşmenin merdivenlerle çıkılan üst kısmı namazgâhtır

Kadırga meydanı ve bitişiğindeki, denize daha yakın, Cinci (Cündi) Meydanı, 1950′lere kadar İstanbul’un temel bayram yerleriydi Karagözcüler, tuluatçılar, cambazhaneler buraya gelirdi

Esma Sultan Namazgahı





III Ahmet’in kızı Esma Sultan tarafından, 1781 yılında Kadırga Meydanı’nda inşa ettirilen Esma Sultan Meydan Çeşmesi ve Namazgâhı; dört cephede mermer tekneli çeşmelere sahiptir ve namazgâha yan cephedeki mermer merdivenden çıkılmaktadır

Tarihi çeşmenin kuzey cephesinde üç musluk, diğer üç cephesinde ise birer musluk bulunur Dikdörtgen prizma kütleli çeşmenin karşılıklı iki cephesindeki bu musluklar, S ve C kıvrımlı kemerlerle süslenerek, çeşmeye estetik bir görüntü kazandırılmıştır Bezemeli niş köşeliklerinin üzerinde, dikdörtgen pano içinde altı beyitlik kitabe yer alır Bu kitabe çeşmenin inşa tarihini vermektedir








Çeşmenin kuzey ve batı köşesinde ters çan biçiminde desteklere oturtulmuş iki kurna, güney köşesinde ise üç bölmeli bir yalak yerleştirilmiştir

Çeşmenin kuzey cephesindeki merdivenden çıkılan namazgâhın çeşmenin tavan kısmında yer alması İslam kültüründe temizliğin ibadetteki yerini göstermesi açısından ayrı bir öneme sahiptir








Bostani Ali Cami






Kadırga meydanındaki camidir Bostancı başı Ali Ağa tarafından (1558 -1559) tarihinde yaptırıldı Hadikat-ül Cevâmi'de mescid hakkın¬da şu bilgiler verilir "Kadırga limanı kuzeyinde, banisi Bostancı başılardan Adduşşekür oğlu Ali Ağa'dır Bu kitabı yazdığımız tarihte vakfının kâtibi olan Ahmet Efendi Üsküdar'da Valide-i Atik camiinin ruznâmecisi İdi Onda Karahisarî Ahmet Efendinin yazısı ile hicri 966 {M 1558-1559) tarihinde yapıldığını gösteren vakfiyeyi gördük Bu vakfiyede Şeyhül-İslâm Ebussuud Efendinin de imzası vardır Ali Ağa'nın kabrinin nerede olduğu bilinmiyor Şehit olduğu meşhurdur Minberini Reis'ul-Küttab Samizâde efendi koydurmuştur ki kabri bu mescidin mihrap duvarı önündedir Civarındaki mektep ile hamamı, kabri Üsküp'te olan vezirlerden Yahya Paşa'nındır"

İstanbul Camileri adlı kitabın yazarı Tahsin Öz de Bostani Ali Camii için şu satırları yazmaktadır "Bostan Mescidi, Kadırga Limanı Banisi Bostancıbaşı Ali Ağa olup, Vakfiyesi 966 M 1558'de yapıldığı dikkate alınırsa mabedin de bu senelerde yapıldığı tahmin olunabilir







Aya Kiryaki Kilisesi








Kumkapı,Gedikpaşa caddesinde Çadırcı Cami Sokağı ile Kadırga Limanı Caddesi arasında Rum Ortodoks kilisesidir Diocletianus (284-307) zamanında yaşamış ve ilk hıristiyan azizesi olan Aya Kyriaki'ye ithaf edilmiştir

O zamanlarda yaşayan Efsevia isimli bir kadının uzun yıllar çocuğu olmamış, eğer bir çocuğu olursa onu Tanrı'ya adayacağına dair dua edermiş Duaları kabul olmuş ve haftanın yedinci günü bir kız çocuğu dünyaya getirmiştir Bu yüzden ona Kyriaki adını verir Aile hıristiyan olduğu için Diocletianus'un hıristiyanları takibi sırasında aile tutuklanır ve sorgulanırken işkence görürler Henüz onaltı yaşında bir genç kız olan Kyriaki de işkence altında hıristiyanlığını inkar etmez, yakılarak öldürülmesine karar verilir Büyük bir ateş yakılır ve kız ortaya konulur









Bu sırada büyük bir yağmur başlar ve ateş söner, bunun üzerine vahşi hayvanların önüne atılır fakat bu sefer de hayvanlar ona dokunmazlar Vali son olarak kafasının kesilmesini emreder azize yerde yüzüstü yatıp dua ederken askerler kafasını keserler, tam bu sırada "gördüklerini insanlara anlat" diye gökten bir ses duyulur

Daha sonra hıristiyanlık yerleşip devletin resmi dini olunca Kyriaki'nin ölüm günü olan 7 Temmuz Yortu günü olarak kabul edilir










Sokollu Mehmet Paşa Külliyesi








Mimar Sinan'ın İstanbul Kadırga'da Şehit Mehmet Paşa yokuşunda bulunan ve cami ile külliyeden oluşan bir eseri Sinan'ın en güzel eserlerinden biri sayılır Üç padişaha sadrazamlık yapan Sırp asıllı Sokollu Mehmet Paşa adına 1571'de karısı tarafından yaptırılmıştır

Dik yokuşlardan oluşan sokakların arasında kurulan külliye, bu güçlükten plan olarak da yararlanmış, üç sokaktan ve üç farklı kottan girilen külliyenin avlusuna merdivenlerle ulaşılarak pek sık rastlanmayan bir zenginlik yaratılmıştır Avluda mermer bir şadırvan yer alır Çevresinde medresenin bölümleri bulunur







Camide, İznik çinileri ve orijinal kalem işleri de bulunmaktadır Sultanahmet Camii ile Küçükayasofya Camii arasındaki Kadırga yokuşunda 2 metrelik duvarla çevrili bir alanda yapılmış olan caminin banisi Sokollu Mehmet Paşa, mimarı Mimar Sinan'dır Eğimli bir arazide tek minareli, tek kubbelidir
Sokollu Mehmet Paşa'nın İstanbul'da iki yerde kendi adını taşıyan camilerden biridir Öteki cami, Azapkapı'daki Sokollu Mehmet Paşa Camii'dir

Kadırga deyince aklıma Seda Sayan ve Şişli belediye başkanıyla olan telefon görüşmesi geliyor

Esma sultan namazgahı ne kadar da güzel; Esma Sultan yaşadığı dönemde parlak Rum oğlanlarını müzik eşliğinde şıkır şıkır oynatması meşhurmuş,yalısında Namazgaha isminin verilmesini pek yakıştıramadım

Kagir evler tadilata alınsada İstanbul'un çehresi değişse ne güzel olurdu


Kyriaki'nin hikayesi üzdü beni Zavallı kızcağız,haftanın 7günü nasıl kız çocuk doğmuş? Abartı var sanki,belkide 7gün gebe olduğunu anlamıştır

Ellerine sağlık Banemin