Osmanlı Da Ahkam Defteri Ne İşe Yarıyordu?

osmanlı da ahkam defteri ne işe yarıyordu?
Osmanlı da ahkam defteri ne işe yarıyordu? FrmSinsi Osmanlı da ahkam defteri ne işe yarıyordu? Hakkında

Ahkâm Defterleri

Örnek: II Bayezid Dönemine Ait 1501 tarihli Defter

Ahkâm Defteri, Divân‑ı Hümayûn'dan çıkan hükümlerin kaydına mahsus olan defterlere genel olarak verilen addır Bu hükümler, padişah adına hazırlanmasından dolayı ferman adını da alırlardı

Hükümler konularına göre değişik defterlere yazılırdı Başlıcaları Ahkâm‑ı Mühimme, Ahkâm‑ı Şikayet, Ahkâm‑ı Rüûs ve Tahvil olup, Divân Sicilleri'nin bir kısmını teşkil ederlerdi (Divân sicili: Divân‑ı Hümayûn'da hazırlanan ve sâdır olan ferman ve beratların hülâsa kayıtlarını tarih sırası ile ihtiva eden defter)

Muhteva itibariyle Şikayet Defterleri'nin devamı olan bu defterler eyaletlere göre tutulmuşlardır Tarih olarak Şikayet Defterleri'nden 104 sene sonra (Mora Ahkâm Defteri hariç) hepsi H 1155/M 1742 tarihinden başlayıp, II Meşrûtiyet dönemine kadar devam etmektedir

da 986 Numaralı "Kâmil Kepeci Kataloğu"ndaki Ahkâm Defterleri

986 numaralı "Kâmil Kepeci Tasnifi Kataloğu"nda H 927-1168/M 1520-1658 tarihleri arasındaki kayıtları ihtiva eden 61-73 genel numaralarda kayıtlı 13 adet Ahkâm Defteri mevcuttur

db 989 Numaralı "Divân‑ı Hümayûn Defterleri Kataloğu"ndaki Ahkâm Defterleri

db1 Adana Ahkâm Defterleri

H 1155-1295/M 1742-1878 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 9 adet defterden oluşmaktadır Bu defterlerde Nefs‑i Adana, Cebel‑i Bereket, İçel, Kozan, Mersin sancaklarına bağlı Hamidiye, Karaisalı, Bulanık, Hassa, Islahiye, Osmaniye, Payas, Yarpus, Anamur, Ermenak, Gülnar, Silifke, Teke, Haçin, Kars, Sis ve Tarsus kazalarına ait hükümler bulunmaktadır

db2 Anadolu Ahkâm Defterleri

H 1155-1306/M 1742-1889 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 186 adet defterden oluşmaktadır Merkez sancağı Kütahya olan Anadolu eyaletine ait bu defterlerde, Hüdavendigâr, Karahisar‑ı Sâhip, Saruhan, Aydın, Kastamonu, Bolu, Menteşe, Sultanönü, Ankara, Kangırı (Çankırı), Teke, Hamit ve Karesi sancaklarına ait hükümler bulunmaktadır

db3 Bosna Ahkâm Defterleri

H 1155-1285/M 1742-1867 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 9 adet defterden oluşmaktadır Bu defterlerde Bosna'ya bağlı Banaluka, Bihke, Hersek, İzvornik ve Travnik sancakları ile Derbend, Gradişka, Kostaniça, Pridor, Prinyavor, Teşne, Klivaç, Krupa, Petrovaç, Saneskimoşet, Sazin, Çaniça, Çelebi Pazarı, Foça, Foyniça, Visoka, Viçgrad, Bileke, Gaçka, İstolaç, Koniça, Liyobuşka, Lubin, Novasin, Trebin, Berçka, Blene, Graçaniça, Gradaçaç, Kladani, Magley, Srebreniça, Vlaseniçe, Bugoyna - Akhisar, Glamoc, İhlevne, Jobçe, Jopanyaç, Prozor, Yayçe ve Zeniça kazalarına ait hükümler vardır

db4 Cezâir ve Rakka Ahkâm Defterleri

H 1159-1308/M 1746-1891 tarihleri arasındaki ahkâm hülâsalarını ihtiva eden 25 adet defterden müteşekkildir

Bu deftelerde Limni, Lefkoşe, İmroz, Kandiye, Girit, Sakız, Bozcaada, Yund, Trabolice, Şarköy, Biga, Kıbrıs, Marmara, Resmo, Midilli, Semadirek, Molova, Makşa, Gelibolu, Kalonya, Karahisar‑ı Şarkî, İstanköy, Galata, İstandil, Sultanhisarı, Taşözü, Kal'a‑i Sultaniye, İskinoz, Bolayır, Lapseki, Çekmece‑i Kebîr, Karaman, Saknos, Rodos, Orşa, Hisariye, Erdek, Bodrum, Tuzla, Sisam, Sıblaice, Taşoz, Çeşme, Ladişe, Edirne, Ayvalık, Üsküdar, Tekfurdağı, İzmid, Mısır, Karine, Pire vs mahallerin vali, kaymakam, muhafız, muhassıl, nâib ve kadılarına hitaben yazılan ahkâm kayıtlarını ihtiva etmektedir

Yukarıda verilen malûmattan anlaşılacağı üzere bu defterlerin Kuzey Afrika'daki Cezâyir eyaleti ile alâkası olmayıp yalnızca Ege adaları ve sahil bölgelerini ihtiva etmektedir

Bu serî içerisindeki 24 ve 25 numaralı defterler Rakka Defterleri olup, içerisinde Ruha, Benî Rabîa, Cemmâse, Birecik, Habur ve Suruc sancaklarına ait hükümler bulunmaktadır

db5 Diyarbekir Ahkâm Defterleri

H 1155-1292/M 1742-1875 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 9 adet defterden müteşekkildir

Bu eyalete bağlı Âmid, Harput, Ergani, Siverek, Nusaybin, Hısn‑ı Keyf, Çemişkezek, Siirt, Çapakçur, Sincar, Tercil, Kulp, Çermik, Pertek, Malazgirt, Atak, Pesban, Burban, Seğmen, Meyafarikîn, Mührâni ve Akçakala sancakları ile Beşiri, Derik, Lice, Silvan, Siverek, Çermik, Ergani Madeni, Palu, Cizre, İvanye, Mardin, Midyat ve Nusaybin kazalarına ait hükümleri ihtiva etmektedir

db6 Erzurum Ahkâm Defterleri

H 1155-1296/M 1742-1876 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 19 adet defterden oluşmaktadır

Bu eyalete bağlı Bâyezîd, Erzincan ve Hınıs sancakları ile Bâyezîd, Diyadin, Eleşkird, İntab, Patnos, Sebki, Hamur, Kara Kilise, Erzincan, Kemah, Kuruçay, Kuzican, Refahiye, Bayburt, İspir, Keskim, Kiğı, Pasinler, Tercan, Namarvan ve Hınıs kazalarına ait hükümleri ihtiva etmektir

db7 Halep Ahkâm Defterleri

H 1155-1266/M 1742-1850 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 9 adet defterden oluşmaktadır

Bu eyalete bağlı Maraş ve Urfa sancakları ile Antakya, Ayntab, Bâb‑ı Cubul, Beylan, Cebel‑i Seman, Cisr‑i Şugur, Harim, İdlib, İskenderun, Kilis, Maarretü'n-Numan, Menbie, Rakka, Andırın, Elbistan, Maran, Pazarcık, Zeytun, Birecik, Harran, Rumkala, Suruç ve Urfa kazalarına ait hükümler bulunmaktadır

db8 İstanbul Ahkâm Defterleri

H 1155-1328/M 1742-1910 tarihleri arasındaki hükümleri havî 26 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterlerde İstanbul merkezi ile Beyoğlu, Üsküdar, Adalar, Gebze, Beykoz, Kartal, Küçükçekmece, Şile, Galata, Edirne, Karamürsel, Kala‑i Sultaniye, Çatalca, Silivri ve Bandırma'ya ait hükümlerle Harameyn ve Evkâf Müfettişliği ile Serbostaniyân makamlarına hitaben yazılan hükümler bulunmaktadır

db9 Karaman Ahkâm Defterleri

H 1155-1295/M 1742-1878 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 39 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterler, Karaman eyaletine bağlı Konya, Beyşehir, Nevşehir, Kayseri, Niğde, Aksaray ve Akşehir sancaklarına ait hükümleri ihtiva etmektedir

db10 Maraş Ahkâm Defterleri

H 1155-1294/M 1742-1877 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 6 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterler, Maraş eyaletine bağlı Malatya, Ayntab, Sumeysat ve Kars‑ı Zü'l-Kadriye sancaklarına ait hükümleri ihtiva etmektedir

db11 Mora Ahkâm Defterleri

H 1128-1255/M 1716-1840 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 21 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterler Eğriboz (Ağriboz), Çatalca, Holomie, İnebahtı, İstefe, Kızılhisar, Livadya, Balyabadra, Trabiçe, Gördos, Saline, Badracık, Urmiye, Karlıili, Beyşehir, İzdin, Mora, Enekli ve Mezistre'nin vali, kadı, muhassıl, nâib, muhâfız vs mülkî ve adlî memurlarına hitaben yazılan hükümleri ihtiva etmektedir Ayrıca Cezâir defterlerinde geçen bazı mahal isimleri de zikredilmiştir Bu serîde de diğer serîlerde olduğu gibi konu ile ilgili olmayan defterlere rastlanmaktadır

Meselâ, 1 numaralı defter Fransızların İstanbul'daki elçisi De Bönnak'ın muhtelif tarihlerdeki arzuhallerine binâen verilen hükümlerin "Rikâb ve Âsitâne" kayıtlarını ihtiva etmektedir Normal ahkâm hükümleri yerine çeşitli eyalet, sancak ve kazalara hitaben tüccar sefîneleri, kiliseler ve ahidnâmelerle ilgili hükümler kaydedilmiştir

2 numaralı defter ise, İngiltere elçisinin mektup ve arzuhallerine binâen ticarî meselelerle ilgili sâdır olan hükümlerin kaydedildiği defterdir

db12 Özi ve Silistre Ahkâm Defterleri

H 1155-1294/M 1742-1877 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 49 adet defterden oluşmaktadır

Özi ve Silistre eyaleti, Kefe beylerbeyiliği, Eflâk ve Boğdan voyvodalıkları, Silistre, Tekeyolu, Niğbolu, Vize, Çirmen ve Kırkkilise sancakları ile bunlara bağlı kazalara ait hükümler zikredilmektedir (Daha sonra Özi ve Silistre birbirinden ayrılmıştır)

db13 Rumeli Ahkâm Defterleri

H 1155-1326/M 1742-1908 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 85 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterlerde Rumeli eyaletine bağlı Paşa livası (Sofya), Köstendil, Vize, Çirmen, Kırkkilise, Silistre, Niğbolu, Vidin, Alacahisar, Vulçıtrın, Prizren, İşkodra, Dukakin, Avlonya, Ohri, Delvine, Yanya, Elbasan, Mora, Tırhala, Selanik, Üsküp, Bender ve Akkirman sancaklarına ait hükümler bulunmaktadır

db14 Sivas Ahkâm Defterleri

H1155-1326/M 1742-1908 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 36 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterlerde Sivas eyaletine bağlı Amasya, Karahisar‑ı Şarkî ve Tokat sancakları ile Amasya, Gümüşhacıköy, Havza, Köprü, Ladik, Mecidözü, Merzifon, Alucra, Hamidiye, Karahisar‑ı Şarkî, Koyulhisar, Suşehri, Aziziye, Bünyan‑ı Hamid, Darende, Divriği, Gürün, Hafik, Kangal, Tenos, Yıldızeli, Zara, Erbaa, Niksar, Tokat ve Zile kazalarına ait hükümler bulunmaktadır

db15 Şâm‑ı Şerîf Ahkâm Defterleri

H 1155-1326/M 1742-1908 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 9 adet defterden oluşmaktadır

Bu defterlerde Şam eyaletine bağlı Safed, Kudüs, Aclun, Lecun, Gazze, Nablus, Tedmür, Sayda, Beyrut ve Karekşüveyk sancaklarına ait hükümler bulunmaktadır

db16 Trabzon Ahkâm Defterleri

H 1155-1329/M 1742-1911 tarihleri arasındaki hükümleri ihtiva eden 8 adet defterdir

Bu defterlerde Trabzon eyaletine bağlı Canik ve Gümüşhâne sancakları ile Bafra, Çarşamba, Fatsa, Samsun, Ünye, Terme, Kelkit, Şiran, Torul, Atina, Hopa, Rize, Akçaabad, Giresun, Görele, Of, Ordu, Sürmene, Tirebolu ve Vakfıkebir kazalarına ait hükümler bulunmaktadır

dc "Maliye'den Müdevver Defterler Kataloğu"ndaki Ahkâm Defterleri

Muhtelif konularda 23138 defteri bulunan Maliye'den Müdevver Defterler serîsi içerisinde de Divân‑ı Hümayûn Ahkâm Defterleri mevcuttur Bu konuda, araştırmacının Maliye'den Müdevver Defterler serîsini incelemesi gerekir