Butlan,mutlak Butlan,nisbi Butlan,TMK"nın 112.maddesine Göre Evlilikte Mutlak Butlan Nedenleri/Mutlak Butlanla Sakat Olan Evlenmeler Yalnızca şu Durumlarda Sağlıklı ve Geçerli Bir

BUTLAN

Butlan,bir hukuki işlemin,geçerlilik kazanabilmesi için yasaların öngörmüş olduğu öz ve biçime ilişkin koşullara uyulmaması nedeniyle hüküm doğurmaması

Hukuki işlemlerin geçerli (sağlıklı) olmasının koşullarını yasalar belirlerBu koşulların bir işlemde bulunmaması ya da eksik olması butlan denen hükümsüzlük sonucunu yaratırBöyle bir durumun ortaya çıkması için söz konusu koşulları içeren yasa hükmünün emredici hüküm niteliğinde olması gerekirBuna karşılık yasanın tamamlayıcı (yorumlayıcı)hükümlerine aykırılık,butlan sonucunu doğurmaz

Bir işlemin kamu düzenine ,ahlaka ve adaba aykırı olması mutlak butlan durumunu ortaya çıkarırBu gibi işlemler düzeltilerek sağlıklı duruma sokulamayacağı gibi,yapıldıkları andan başlayarak hükümsüz sayılırlarMutlak butlan yargıç tarafından resen göz önünde bulundurulurMutlak butlan nedeniyle sakat olan işlemler belli bir sürenin geçmesiyle sağlıklı bir işlem haline gelemeyeceği gib,ilgililerin icazetiyle de düzeltilmez (Borçlar Kanunu (BK) m20)

Yasaların ilgili kişilerin korunmasına yönelik olarak öngördüğü koşulların bir işlemde bulunmaması ya da eksik olması o işlemde nisbi butlan durumunun ortaya çıkmasına neden olabilirYalnız bunun olabilmesi için ilgililerden (sözleşmenin taraflarından ) birinin bu sakatlığı ileri sürmesi gerekirBu nedenle yargıç nisbi butlan durumunu resen göz önüne alamazNisbi butlan nedenini içeren işlemlerden bazıları başta geçerli hükümler doğurur ve ancak taraflardan birinin butlanı ileri sürmesiyle geçmişte etkili olarak hükümden düşerBazı durumlarda nisbi butlan işlemin yapıldığı andan başlayarak hükümsüz olmasına neden olurama taraflar sonradan icazet vererek bu işlemi sağlıklı bir işleme dönüştürebilirlerBu durumda nisbi butlan nedenini içeren işlemler ilgilinin icazet vermesi ( BK m31) ya da yasanın öngördüğü süre içerisinde butlanı ileri sürerek mahkemeden işlemin iptalini istememesiyle geçerlik kazanabilir( Medeni Kanun (MK) m501)

Medeni hukukta mutlak butlana en çok evlilikle ilgili konularda rastlanırTMK"nın 112maddesine göre evlilikte mutlak butlan nedenleri şunlardır;

1- Evliyken yeniden evlenme
2- Akıl hastası olma
3- Sürekli bir nedenle temyiz kudretinden yoksun olma
4- Yasanın evlenme yasağı olarak öngördüğü derecede akraba olma

Bu tür nedenlerle batıl olan evliliklerin geçerli bir evlilik haline getirilmesi bazı istisnalar dışında olanaksızdırMutlak butlanla sakat olan evlenmeler yalnızca şu durumlarda sağlıklı ve geçerli bir evlenme gibi sonuç doğurabilir;

1- Batıl olan evlenme ölüm ya da boşanmayla ortadan kalkmışsa,ilgililer butlanı istemedikçe o evlenme sağlıklı bir evlenme gibi sonuç doğurmaya devam eder

2- Sürekli olarak temyiz kudretinden yoksunluk ya da akıl hastalığı gibi nedenler ortadan kalktığında taraflardan biri butlanı ileri sürmedikçe evlenme geçerliliğini korur

3- Evliyken yeniden evlenen bir kimsenin ikinci evliliği hakkında butlan kararı verilmeden önce,birinci evlilik ortadan kalkarsa ve ikinci evlilikte öteki eş iyi niyetli davranmışsa butlana hükmolunumaz

Evliliğin sağlıklı olmasına etki yapan öyle nedenler de vardır ki,bunlarda kamu düzenine aykırılık söz konusu olmamakla birlikte,bunların evlenmenin yapılması sırasında var olması,bu evliliğin bozulması olasılığını yaratırBu gibi durumlarda yalnız eşler ya da onların veli ya da vasileri nisbi butlanı ileri sürerek evliliğin bozulmasını isteyebilir


Sözü edilen nisbi butlan nedenleri geçici bir nedenle temyiz kudretinden yoksun olma (m115),hata (m116),hile (m117), tehdit ( m118) ve küçüklerin ve kısıtlıların evlenmesinde anne ve babaların ya da vasilerinin izninin bulunmaması ( m120),olarak sayılabilirMutlak butlan davası savcı,nisbi butlan davası da eşler ya da onların velileri ve vasileri tarafından açılır

Kaynak;AnaBritannica cilt 7 frmsinsinet için derlenmiştir

Borçlar hukukunda konusu olanaksız ya da haksız ya da ahlaka aykırı sözleşmeler mutlak butlan yaptırımı ile karşılaşır(BK m20,155,317)Ayrıca temyiz kudretinden yoksun olan bir kimsenin işlemleri ile muvazaalı sözleşmeler ve yasanın emredici hükümleriyle belirlediği biçim koşullarına uyulmadan yapılan işlemler mutlak butlanla sakattır(BK m11,15,16)Borçlar hukukunda da nisbi butlan medeni hukuktaki gibi hata,hile ve tehditle bir sözleşmenin yapılmasının sağlanmış olduğu durumlarda söz konusudur(m23,28,29)

Borçlar hukukunda ayrıca kısmi butlan da söz konusu olabilirBk"nın 20maddesine göre sözleşmenin içerdiği koşullardan bir bölümünün butlanı,sözleşmenin iptaline yol açmayıp yalnızca bu koşulun yok sayılması yani ortadan kaldırılması,sonucunu yaratırAma tarafların bu koşul olmaksızın sözleşmeyi yapmayacağı sonucuna varılabiliyorsa da bu koşulun yok sayılması durumunda sözleşmenin yerine getirilmesi olanaksız hale geliyorsa,sözleşme tümüyle geçersiz (batıl ) sayılır

İdare hukuku öğretisi ve uygulamasında "esaslı butlan" durumlarına rastlanırEsaslı butlanın bulunduğu durumlarda idari işlemin varlığı kabul edilirama bu işlem çok ağır kusur ve eksiklikler taşıdığı için esaslı bir biçimde sakattırBöyle bir işlem hukuksal varlık kazandığı için "yokluk "yaptırımıyla karşılaşmasa da , ilgililer bu işlemin iptalini idari yargı merciinden dava süresine bağlı olmaksızın her zaman isteyebilirlerEsaslı butlanla sakat bir idari işlemin hukuksal sonuçları,idare mahkemesince iptal kararı verilinceye değin devam eder

İdare hukukunda esaslı butlanın bir örneğine Belediye Kanunu"nun 74maddesinde rastlanabilirBuna göre,belediye meclisinin olağan ve olağanüstü toplantılar dışında ya da yasal görev ve yetkilerine aykırı ya da yasal görev ve yetkilerine aykırı olarak aldığı kararlar iptale mahkum olurBunlar için açılacak iptal davasında yasal süreye uyma gereği yoktur

İdare,yasalara ve hukuka aykırı olarak yaptığı idari işlemleri kendiliğinden geri alabileceği için,idare hukukunda ,medeni hukuktaki ve borçlar hukukundaki nisbi butlan yaptırımına yer verilmesi söz konusu değildir


Kaynak;AnaBritannica cilt 7 frmsinsinet için derlenmiştir