Ahmet Rıza Bey

Ahmet Rıza Bey


Jön Türk hareketinin önderlerinden Ahmet Rıza Bey, tedavi görmekte olduğu Şişli Etfal Hastanesi’nde 26 Şubat 1930’da öldü

1858’de İstanbul’da doğan Ahmet Rıza Bey, Galatasaray Sultanisi’ni bitirdikten sonra bir süre Babıali Tercüme odasında çalıştı Daha sonra Fransa’ya giderek Grignon Ziraat Mektebi’ni bitirdi (1884) Yurda dönüşte ilkin Ziraat, daha sonra Maarif Nezareti’nde görev aldı; Bursa Maarif müdürüyken görevinden istifa etti (1887) 1889’da Fransız İhtilali’nin yüzüncü yılı nedeniyle düzenlenen sergiye katılmak üzere Paris’e gitti ve karşı olduğu II Abdülhamit yönetimine muhalifet edebilmek için burada kaldı Çeşitli gazete ve dergilerde Osmanlı yöneetimini eleştiren yazılar yayımladı İstanbul’da kurulmuş olan İttihad-ı Osmaniye Cemiyeti üyeleriyle yazıştı 1895’te İttihat ve Terakki Cemiyeti adını alan örgütün Paris şubesi başkanlığını üstlendi Cemiyetin ilk resmi yayın organı olan Meşveret gazetesini ve Fransızca ekini çıkarmaya başladı


Ahmet Rıza Bey yurt dışındaki muhalefet hareketi içinde “devlet kurtarma” ana görüşü çerçevesinde pozitivizmden esinlenen bir görüşü temsil ediyordu Hanedanın birleştirici rolünü önde tutarak düzenli ve sarsıntısız bir ilerlemeden yanaydı Geleneksel yapıya akılcı ve bilimsel temeller geetirmeyi gerekli görmekle birlikte, imparatorluğun dağılmasını önleyecek seçkinci otoriter bir yönetimi savunuyordu Bu görüşleriyle “adem-i merkeziyet” ilkesini savunan Prens Sabahattin’den ayrılıyor ve bu iki görüş, yurt dışındaki muhalefetin iki farklı kanadını oluşturuyordu Kimi zaman ortaya çıkan kopmalara karşın Ahmet Rıza Bey Jön Türk hareketinin sürekliliğini sağlamada her zaman toparlayıcı ve saygın bir imge oluşturdu Görüşlerinin yanı sıra ilkelerine bağlı, mücadeleci kişiliğiyle de dönemin siyasal ortamında etkin bir rol oynadı


Ahmet RızaBey, II Meşrutiyet ilan edilince İstanbul’a döndü ve “hürriyetin babası” sıfatı ile törenle karşılandı Oybirliğiyle Meclis-i Mebusan Başkanlığına seçildiyse de İttihatçılarla arası açıldığından 1920’da merkez komitesinden çıkarıldı 1912’de Ayan meclisi üyesi, mütarekeden sonra Ayan Meclisi başkanı oldu; ancak Damat Ferit Paşa’yla anlaşmazlığa düştü ve yönetime sert eleştiriler yönellti 1919’da Mustafa Kemal’in isteğiyle yeni kurulacak devleti tanıtmak amacıyla Fransa’ya gittti Lozan Anlaşması’ndan sonra yurda döndü, siyasal yaşamdan çekilerek anılarını yazdı Tarihi bir belge niteiği taşıyan anıları, 1988’de Meclis-i Mebusan ve Ayan Reisi Ahmet Rıza Bey’in Anıları adıyla yayımlandı


HAKKINDA YAZILANLAR


Meclis-i Mebusan ve Ayan Reisi Ahmet Rıza Bey'in Anıları

Bülent Demirbaş

Arba Yayınları / Tarih/Anı Dizisi


Arba, Tarih/Anı Dizisinin dördüncü kitabını oluşturan Ahmed Rıza Bey'in anıları ilk kez 26 Ocak - 19 Şubat 1950 tarihleri arasında Cumhuriyet Gazetesi'nde dizi yazı olarak yayınlanmıştır Jöntürk hareketi, İttihad ve Terakki ve Meşrutiyet Dönemi'nin önemli simalarından olan Ahmed Rıza Bey'in Anılarını Meşrutiyet'in ilanının 80 yılında yayınlayarak geniş okuyucu kitlesine ulaşmasını istedik Ahmed Rıza Bey'in Anılarında yazarın cümle yapısını bozmamaya çalıştık Sadece kelimelerin bugünki dildeki karşılıklarını koyduk Burada güdülen amaç o dönem Türk aydınının kullandığı türkçeyi okuyucuya olduğu gibi verebilmektir…