Travma Oluşturan Yaygın Olaylar

Doğal afetler, savaşlar, trafik kazaları, işkence, tecavüz, iş kazaları, saldırıya uğrama, ani gelişen hastalıklar, yakın kaybı ve aldatılmak gibi travmatik olaylar sonrasında neler yaşanıyor?

Travma artık sık duyduğumuz bir kavram oldu Ancak ne travmanın çeşitlerini yeterince biliyoruz, nede etkilerini iyi biliyoruz Travmanın stres bozukluğu sonucunu nasıl verdiği de bu söyleşimizin çerçevesinde içinde cevabını aradığımız bir soru oldu Neden ailede psikiyatrik hastalık öyküsü, çocukluk çağı travması, ebeveyn yokluğu, 10 yaşından küçük anne-baba ayrılığı, içe dönüklük, kaygılı-endişeli-vesveseli kişilik yapısı, psikiyatrik hastalık geçirmiş olmak, olumsuz yaşam olayları gibi risk faktörleri taşıyan kişilerin neler yapması gerektiği konularını Uğur İlyas CANPOLAT Memory Center Nöropsikiyatri Merkezi'nden Psikiyatri Uzmanı Dr Barış Önen Ünsalver ile irdelemeye çalıştı

- Travma kavramı giderek çok güncelleşiyor Öncelikle psikolojik travmadan başlayalım Psikolojik travma nedir?

Psikolojik travma kişinin güçsüzlüğüyle, bedeninin ve becerilerinin sınırlarıyla yüzleşmesi durumudur

- Burada kişi ne gibi duygu durum halinde olmaktadır?

Burada karşı koyulamaz bir güç kişiyi çaresiz bırakmıştır Şöyle örnekleyebilirim Kaygan zemin yazısını görmenize rağmen koşarsanız düştüğünüzde şaşırmazsınız, çünkü olayı denetleyebilirsiniz, neden düştüğünüzle ilgili bağlantı kurup düşmenize bir anlam verebilirsiniz Oysa, bir arkadaşınızla yolda neşeli bir şekilde sohbet ederken aniden biri gelip kolunuzdaki çantayı kapıp kaçarsa olayı denetleme, bağlantı kurma ve olayı anlamlandırma gibi başa çıkma becerileriniz felce uğrar

- Örneklediğiniz tarzda kişinin yaşadığı bir olay sonrasında etkisi devam eder mi, kişinin davranışları ne şekilde olur?

Önemli bir konu? Yaşanan bu olayın etkisi o kadar sarsıcı olabilir ki, bir daha o arkadaşıyla kişi görüşmek dahi istemeyebilir O semtten her geçişte içine korku dolabilir Travmatik olaylar, kişiye yoğun çaresizlik ve dehşet hissi yaşatır ve felaket yanıtı oluşturur

-Travma oluşturan en yaygın olaylar nelerdir?

Özetle söyleyecek olursak; doğal afetler, savaşlar, trafik kazaları, işkence, tecavüz, iş kazaları, saldırıya uğrama, ani gelişen hastalıklar, ani yakın kaybı, tutsak edilme, eş tarafından aldatılmak tipik travmatik olaylardır Ancak, evinde hiç kötü söz duymaya alışık olmayan bir çocuğun öğretmenince aşağılanması da travmatik etki bırakabilir

-Travma yaşayan her kişi yaşadığı olaya verdiği tepki aynı mıdır? Tepkiyi belirleyen öğeler nelerdir?

Travmaya verilen tepkiler aynı değildir Bunu belirleyen özellikler arasında, mağdurun yaşı, cinsiyeti, eğitim seviyesi, kişilik yapısı; travmanın niteliği, şiddeti ve kişi tarafından nasıl anlamlandırıldığı vardır Travma sonrası sosyal çevrenin ve toplumun verdiği destek vardır ve önemlidir

-Her travma sonrasında stres bozukluğu gelişir mi?

Travmanın niteliği ve yoğunluğu travma sonrası stres bozukluğunun (TSSB) gelişimi için önemlidir Ancak bununla birlikte, her travmatik olay yaşayan kişide Travma Sonrası Stres Bozukluğu gelişmez

-Peki buradaki etken nedir o halde?

Travmatik olay öncesindeki risk faktörleri vardır elbette Bunlar nelerdir derseniz; ailede psikiyatrik hastalık öyküsü, çocukluk çağı travması, ebeveyn yokluğu, 10 yaşından küçük anne-baba ayrılığı, içe dönüklük, kaygılı-endişeli-vesveseli kişilik yapısı, psikiyatrik hastalık geçirmiş olmak, olumsuz yaşam olayları, kadın olmak gibi risk faktörlerini sayabiliriz