Osmanlıda Kadın Erkek Eşitliği

Osmanlı’da kadın-erkek eşitliği

“Küresel cinsiyet eşitsizli ği endeksi”nde, Türkiye 134 ülke arasında ancak 126 sırada yer alınca, gözümüz açıldı

Batılılaş ma sürecinde neler kaybettiğ imizi fark etmeye başladık

Kılık kıyafet ve açılıp saçılma konusunda Avrupa’ya benzemeye çalışarak ve bu konuda kadını “kamusal alan”dan dışlayara k vardığımı z yer işte burası!
Duvara tosladık

Ve ister istemez “geleneksel kadın konumu”nu arayışa çıktık

Düşünün: Osmanlı asırların da geleceğin padişahla rı (şehzadele r) bile bir kadının (annesinin) gözetimin de sancağa çıkarılır, böylece Osmanlı’nın geleceği kadının ellerine teslim edilirken, günümüzde kadın üniversit elere giremiyor

Sözün tam burasında, Osmanlı sarayında en yüksek maaş alan kişinin (padişahın da üzerinde) valide sultan olduğunu, valide sultanlar ın tüm haremden sorumlu bulunduğu nu da hatırlata yım Bu arada Anadolu kadınının da hukukî, sosyal ve ekonomik alanlarda haklarını kullandık larına dair örnekler olduğunu da vurgulama m gerekiyor

İslâm hukukunun uygulandı ğı Osmanlı Devleti’nde evlenmele rin kadı huzurunda yapıldığı nı, sicillere kaydedilm emiş nikâhları n geçersiz sayıldığı nı unutmayal ım
Bu yaklaşım, kadınları n erkeğin insafına bırakılma sı için alınmış olamayaca ğına göre, elbette kadının güvence altına alınması içindir

Ayrıca fetvalard a, izinnamel erde ve sicillere kaydedilm iş nikâh akitlerin de evlenecek kızın bu evliliğe razı olması şartı getirilmi ştir

Şer’iyye sicilleri nde kadınları n evlenme, boşanma, miras konuların da mahkemele re başvurup haklarını aradıklar ına ilişkin kayıtlar vardır Nikâh akdi sırasında boşanma yetkisi isteyen her kadın, gerekli gördüğünd e bu hakkını kullanıp “şiddetli geçimsizl ik” ya da başka makul gerekçele rle boşanabil iyordu

Üstelik de bu talebi yıllarca sürünceme de kalmıyor, bir celsede gerçekleş iyordu
Mesela, Gaziantep’de Ümmühan isimli bir kadın, boşanma talebiyle kadıya (mahkemeye) gitmiş, mehrinden ve iddet parasında n vazgeçere k, Osman bin Ali isimli kocasında n boşanmışt ır

Aynı kadın, bir süre sonra, ödediği bedelin ağır olduğunu öne sürerek tekrar kadıya gitmiş, haksızlığ a uğradığın ı belirtmiş, bu haksızlığ ın giderilme sini istemişti r
Batı’lı kadının hiçbir hakkı yokken, Osmanlı kadınının “nafaka hakkı” vardı Bursa’da Abdullah oğlu Mehmed İzmir’e giderken ailesinin nafakasın ı karşılama konusunda bir akrabasın ı kefil tayin etmiş, ancak bu kişi vazifesin i yerine getirmeyi nce, Mehmed’in eşi Kerime Hatun mahkemeye başvurara k hakkını istemişti r

Kadın uygun işlerde çalışabil ir, sosyal kurumlar vücuda getirebil irdi Mesela, Ankara Şer’iyye sicilerin e kayıtlı 151 vakıftan 43’ü, 1546 tarihli İstanbul Tahrir defterler ine kayıtlı 2 bin 517 vakıftan 913’ü kadınlara aittir

Bu da kadınları n ekonomik haklarını diledikle ri gibi kullandık ları anlamına gelir
Ayrıca, Batı’da miras erkekten erkeğe geçerken, Osmanlı kadınının miras hakkı vardır Osmanlı kadını ekonomik haklar bakımında n erkekleri n sahip bulunduğu haklara sahiptir
Osmanlı bir tarım toplumudu r Bunun bir icabı olarak köylü kadın ekim, dikim, hasat, satış konuların da erkeğiyle aynı haklara sahiptir Ona sorulmada n iş yapılmaz, ürün satılmaz

Hatta kırsal kesim kadını erkeklere oranla biraz daha etkilidir Bu yüzden köyler “anaerkil” bir yapıya sahiptir Şehir kadınları ise dokumacıl ık, ip eğirme, örgücülük gibi işlerde çalışmışl ardırlar Gerektiği zaman da haklarını çatır çatır aramaktad ırlar
Mesela, Bursa’da, mum imal eden Fatıma Hatun’un, loncaya (esnaf odası diyebilir iz) kaydedilm ek için mahkemeye başvurmas ı ilginçtir

Ayrıca, Manisa’da, şehre getirilen pamuğu ip haline getirip el tezgâhlar ında dokuyan bazı kadınları n, çıkrık sayısının artması üzerine, çıkrıklar ın sınırland ırılması için kadıya başvurduk larını da biliyoruz