Şeyh Bedreddin

Edirne yakınlarında, bugünkü Yunanistan topraklarında bulunan Simavna kasabasında doğmuştur Babası Selçuklu Sultanı II İzzeddin Keykavus'un torunu olduğu söylenen Abdülaziz'in oğlu İsrail, annesi ise Rum asıllı bir hristiyan iken müslüman olan Melek Hatun'dur Babasının mesleği nedeniyle Simavna Kadısı Oğlu diye tanınmıştır Edirne'nin Osmanlılar tarafından alınmasından sonra ailesi ile buraya yerleşmiştir




Şeyh Bedreddin ( 1368 - 1420) Osmanlı Devletinin idaresini ele geçirmek isteyen bâtınî lideri Dedesi Abdülaziz, Sultan Birinci Murad'ın ilk zamanlarında Dimetoka’da ölmüş, babası İsrail ise, Dimetoka’daki Bizans kumandanının kızıyla evlenerek Samavna Kalesine kadı tayin edilmişti Bu evlilikten 1368 senesinde Şeyh Bedreddîn doğdu Simavne Kadısı oğlu diye biliniyorsa da sonradan yakıştırma suretiyle yanlışlıkla Kütahya’nın Simav kasabasına nisbet edilerek Bedreddîn Simavi denildi Edirne yakınlarında, bugünkü Yunanistan topraklarında bulunan Simavna kasabasında doğmuştur Babası Selçuklu Sultanı II İzzeddin Keykavus'un torunu olduğu söylenen Abdülaziz'in oğlu İsrail, annesi ise Rum asıllı bir hristiyan iken müslüman olan Melek Hatun'dur Babasının mesleği nedeniyle Simavna Kadısı Oğlu diye tanınmıştır Edirne'nin Osmanlılar tarafından alınmasından sonra ailesi ile buraya yerleşmiştir Şeyh Bedreddin ilk tahsiline babasının yanında başladı Daha sonraları Şahidi adlı bir hocadan ders aldı Mevlana Yusuf'tan sarf ve nahiv okudu Koca Efendi diye de bilinen Bursa Kadısı Şeyh Mahmud ile oğlu Musa Çelebi'nin I Bayezid'in refakatinde Edirne'ye gelmeleri üzerine, ileride astronomi ve matematik alanlarında büyük şöhret kazanacak olan Musa Çelebi ile birlikte Koca Efendi'den ders almaya başladı; bu arada Mevlana Yusuf'un yanında fıkıh öğrenimine de devam etti

6 ay sonra Musa Çelebi ve amcası Abdülmü'min'in oğlu Müeyyed ile birlikte 1 yıl süre ile Bursa Kaplıcaları Medresesi'nde yine Hoca Efendi'nin derslerini takip ettiler Bu 3 öğrenci Bursa'dan Konya'ya gittiler ve orada Mevlana Feyzullah'tan mantık ve astronomi dersleri aldılar 1 yıl sonra Musa Çelebi Semerkant'a giderek Uluğ Bey'in astronomi hocası olurken Bedreddin Simavi ve Müeyyed 1381'de Şam'a gittiler Fakat Veba salgını nedeniyle Küdus'e dönerek Mescid-i Aksa'da İbnü'l Askalani'den hadis okudular Daha sonraları Türk Beyi Ali Keşmiri'nin himayesinde Kahire'ye gittiler Ali Keşmeri verdiği yemekte yapılan ilmi sohbet sırasında orada bulunan Şah el-Mantıki, Bedreddin Simavi'yi çok beğenmiş, bunun üzerine Bedreddin Simavi kendisinin en gözde öğrencisi olmuştur 1383'te Hac için Mekke'ye giden Şah, Bedreddin Simavi'yi de yanına alır

Sultan Berkuk, Bedreddin'in başarısını öğrenmiş, bunun üzerine oğluna ders vermesi için kendisini saraya davet etmiştir Bedreddin Üç yıl bu görevde kalmıştır Sultan Berkuk, hocası olan Ahlatlı Şeyh Seyyid Hüseyin ile Bedreddin Simavi'nin tartışmalardaki başarılarından memnun kalmış ve Bedreddin'i cariyelerinden Cazibe ile, Ahlatlı Hüseyin'i de onun kardeşi Meryem ile evlendirmiştir Bu evlilik onun ilmi ve fikri hayatında bir dönüm noktası olmuş, baldızı Meryem'le yaptığı tasavvufi sohbetler üzerine tasavvufun aleyhinde iken tavrını değiştirerek Ahlatlı Şeyh Hüseyin'e intisap etmiştir Bir süre sonra hastalanan Bedreddin Simavi doğuya bir geziye çıktı

1402-1403 yıllarında Tebriz'e giderek Timur'un otağında İranlı alimlerle yaptığı tartışmalarda Timur'un ilgisini çekmiştir Daha sonra Kahire'ye geçen Bedreddin Simavi, Şeyhinin gözetiminde çilesini doldurdu ve onun ölümü üzerine şeyhlik makamına geçmiştir Diğer şeylerle arası açılınca Edirne'ye dönmeye karar verdi Filistin, Şam ve Halep üzerinden Konya'ya geçmiştir Daha sonra Tire'ye geçerek isyan hareketlerinin ileri gelenlerinden Börklüce Mustafa ile tanıştı Daha sonraları İzmir'e geçti ve burada bir başka isyan hareketinin elebaşısı olan Torlak Kemal ile tanıştı

Şehzadeler mücadelesi sırasında Bayezid'in oğullarından Musa Çelebi'nin kardeşi Süleyman Çelebi ile yaptığı savaş sonunda Edirne'yi ele geçirmesi üzerine Şey Bedreddin kazaskerliğe tayin edildi ve aktif olarak siyasi hayata atıldı Musa Çelebi'nin kardeşi Mehmed Çelebi karşısında yenik düşmesiyle 1413'te Şey Bedreddin ailesi ile birlikte İznik'e sürgün edildi Kendisine 1000 akçe maaş bağlandı fakat bu durumu kabulenmeyerek siyasi teşkilatlanmayı sağlamak üzere harekete geçti Börklüce Mustafa'yı Aydın ve civarında propaganda faaliyetleri için görevlendirdi Börklüce Aydın ve Karaburun'da binlerce sempatizan topladı Ancak onun bu faaliyetleri nedeniyle kendisinin sorumlu tutulacağından kaygılanan ve bu gelişmelerin isyan hareketi başlatma imkanı hazırladığını düşünen Şeyh, göz hapsinde olmasına rağmen muhtemelenen 1416'da İznik'ten kaçmayı başarmış, Kastamonu'ya giderek İsfendiyar Bey'e sığınmıştır Tatar iline ulaşmak niyetinde iken bu amacına ulaşamamıştır Bunun üzerine Sinop Limanı'ndan bir gemiye binerek Rumeli'ye geçmiştir Önce Zağra, oradan da Silistre, Dobruca ve Deliorman'a gitmiş ve buraya yerleşmiştir Burada taraftarları oldukça hızlı bir şekilde artmıştır



Bu üç isyancının başarılarından endişelenen Sultan Mehmed, Şeyh'in üzerine büyük bir kuvvet göndermiştir Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal bozguna uğratılmış, şeyin adamları dağıtılarak, şey esir alınmıştır Padişah'ın emriyle bir heyet kurularak şeyh yargılanmıştır Bu heyet Şeyhin, malı ve ailesi korunmak şartıyla idamına karar vermiştir Bu fetva üzerine Şeyh Bedreddin 1420'de Serez'de idam edilmiş ve burada defnedilmiştir 1961'de kemikleri, Sultan Mahmud'un Divanyolu'ndaki türbesi haziresine defnedilmiştir

Tasavvuf düşüncesine yeni boyutlar getirmiş bir bilgin ve düşünür olan Şeyh Bedreddin(yaklaşık 1365-1420) daha çok, büyük bir ayaklanmaya önderlik etmesiyle tanınır

Simavna'da (bugün Yunanistan'da) doğan Bedreddin'in babası kentin kadısıydı Bedreddin Edirne'de başladığı öğrenimini Bursa ve Konya'da sürdürdükten sonra Mısır'a giderek ünlü bilginlerden ders aldı Parlak bir öğrenci olarak dikkati çektiğinden Memlûk Hükümdarı Berkuk'un (1382-99) oğlu Fe-rec'in (hükümdarlığı 1399-1412) hocalığına getirildi O güne kadar İslam dininin Sünni yorumuna bağlı olan Bedreddin, Memlûk sarayında tanıştığı Şeyh Hüseyin Ahlati'den etkilenerek tasavvufa yöneldi 1404'te İran'a gitti Bir süre Tebriz'de kaldı Timur'un buradaki sarayında düzenlediği toplarıtılara katıldı İranlı bilginlere karşı giriştiği tartışmalarda büyük basarı kazandı Mısır'a dönüşünden kısa bir süre sonra Şeyh Hüseyin Ahlati ölünce onun yerine geçti Şeyhlikte ancak altı ay kadar kalanBedreddin 1405'te Mısır'dan aynlarak Şam, Halep, Karaman, Konya, Aydın, Tire ve İzmir'e uğradıktan sonra 1406'da Edirne'ye geldi

Bu sırada Osmanlı Devleti Fetret Dönemi' ni yaşıyordu (bak Fetret Dönemi) Rumeli' deki akıncıların desteğini kazanan Musa Çelebi 1410'da kardeşi Süleyman Çelebi'yi yenerek Edirne'yi ele geçirdi Musa Çelebi 1411'de hükümdarlığını ilanedince, ünü gittikçe yayılarıŞeyh Bedreddin'i kazaskerliğe getirdi İki yıl kadar bu görevde kalanŞeyh Bedreddin, Musa Çelebi'nin kardeşi Çelebi Mehmed'e karşı giriştiği mücadelede yenik düşüp öldürülmesi üzerine İznik'e sürgün edildi




Yıldınm Bayezid'in 1402'de Ankara Sava-şı'nda Timur'a yenilmesiyle başlayıp 1413'te Çelebi Mehmed'in (I Mehmed) tahta tek başına egemen olmasıyla sona eren Fetret Dönemi boyunca ülke yıkıma uğramış, halk yoksulluk içine düşmüş, Rumeli'deki fetihlerin durması da tımar bekleyen sipahiler ve akmalar arasında hoşnutsuzluk yaratmıştı I Mehmed'in bu sorunlara çözüm bulamaması 1416'dan başlayarak çeşitli patlamalara yol açtı Şeyh Bedreddin'in müritlerinden Börk-lüce Mustafa Aydın'da, Torlak Kemal de Manisa'da ayaklarıdı Gittikçe yayılarıayaklanmalar kanlı biçimde bastınlmaya başlarıınca Şeyh Bedreddin İznik'ten gizlice aynlarak Sinop'ta hüküm süren İsfendiyar Bey'in yanına gitti Onun yardımıyla Kınm'a geçti ve kazaskerliği sırasında tanıştığı Eflâk Beyi Mircea'nın da yardımıyla Silistre dolaylarında örgütlenmeye başladı Ama Anadolu'daki ayaklanmalanbastıran I Mehmed'in güçlü bir orduyla Rumeli'ye geçtiğini öğrenince Deliorman yöresine çekildi Aynntilanbilinmeyen gelişmeler sonucunda I Mehmed'in ordusunca tutsak edilen Şeyh Bedreddin Serez'e (bugün Yunanistan'da Serrai) götürüldü ve orada idam edildi

Arkasında birçok yapıt bırakan Şeyh Bedreddin tasavvuf alanındaki düşünceleriyle birçok yandaş toplamış, ona bağlı olanlar sonralarıSimaviye (bazen de Bedreddiniye) adını verdikleri tarikatta örgütlenmeye çalışmışlardır 16 yüzyıl ortalarına kadar varlığını sürdürdüğü anlaşilanbu tarikat, üyelerinin uğradıktan ağır baskılar yüzünden ortadan kalkmıştır Ama Şeyh Bedreddin'in bazı düşünceleri başka tarikatlarca benimsenerek yaşatıl-mıştır Öte yandan Şeyh Bedreddin'in tasavvuf yoluna girmeden önce yazdığı birçok yapıt yüzyıllarca medreselerde ders kitabı olarak okutulmuştur

Şeyh Bedreddin'in tasavvuf alanındaki düşüncelerini topladığı temel yapıtı Varidaftır (1970) Tann ile evrendeki canlı, cansız bütün varlıkların bir olduğu düşüncesi yapıtın özünü oluşturur Yani bütün varlıklar Tann'dan çıkmışlardır, onun değişik görünüşleridir Şeyh Bedreddin toplumsal yaşamın birçok alanını bu düşünce çizgisinde yeniden değerlendirmiş, örneğin bireysel mülkiyete karşı çıkarak Tanrı yolunda olanların mülkiyette de ortak olması gerektiğini savunmuştur



Şeyh Bedreddin'in önemli bir görüşü de bütün tektannlı dinlerin kaynağının ve ereğinin bir olduğu, hiçbir dinin öbürüne üstün olmadığı yolundadır Buradan hareketle dinler arasında kardeşliği savunmuş, oldukça etkili olan bu görüşü birçok Hıristiyan yandaş edinmesini sağlamıştır
Şeyh Bedreddin'in yaşam ve düşünceleri, Nâzım Hikmet'in Simavne Kadısı Oğlu Şeyh Bedreddin Destanı (1936) adlı manzum yapıtına konu olmuştur