Pantokrator Kilisesi

Pantokrator Kilisesi



Zeyrek Kilise Camii/ Pantokrator Kilisesi (Fatih)

Zeyrek'de İbadethane sokağındadır Orta Bizans döneminde yapılmış olan Pantokrator manastırının kilisesidir II İoannes Komneneos (1118-1143) ilk eşi ve Macar Krali Laszlo'nun kızı olan Eirene tarafından inşaata başlanmış fakat onun 1124 deki ölümü üzerine İmparator İoannes tarafından 1136 da bitirilmiştir Mimarının Nikeforos olduğu sütun başlıklarındaki monoğramlardan anlaşılmaktadır Eirene yaptırttığı bu manastıra bir kütüphane ve hastahane işlevi gören odalar da ilave etmiştir Günümüze gelen manastırın yönetmeliğinden 50 yataklı bir sağlık yurdu olduğu anlaşılmaktadır Bunlardan 10 yatak yaralılara,10 tanesi göz hastalarına,10 tanesi iç hastalıklarına geri kalanı da kadın hastalıklarına ayrılmıştı Ayrıca manastırın yanında bir de yaşlı ve bakıma muhtaç olanlar için 60 yataklı bir bina yaptırmıştır Giderlerin karşılanması için Trakya ve Makedonya'daki arazilerinin gelirlerini de bir vakıf kurarak buraya aktarmıştıBu hastahane ve ihtiyarlar yurdu 1455 e kadar işlevlerini sürdürmüşlerdir Birbirine bitişik üç yapıdan meydana gelen bu kompleks'in kuzey tarafında Eirene'nin inşaatına başlamadan evvel mevcut olan Şefkatli Meryem'e (Theotokos Elaiusa) sunulmuş küçük bir kilise vardı Bunun yanında Kuzey kilisesiyle bitişen Başmelek Mikael'e ithaf edilmiş bir mezar şapeli bulunuyordu Muhtemelen Eirene ölünce buraya gömülmüş olmalıdır İİ İoannes ,IManuel Komnenos (1143-1180) ve karısı Alman Berthe von Sulzbach (Ölm1158) buraya gömülmüşlerdir Daha sonraki tarihlerde ise burası adeta bir İmparatorların mezar şapeli olmuş ve II Manuel Komnenos (Ölm21 Temmuz 1425),kardeşi Andronikos (Ölm4 Mart 1426) VIII İoannes'in üçüncü eşi Trabzon Prensesi Maria (ölm17 Aralık 1439),VII Ioannes'in eşi Evgenia (ölm Ocak 1440),Silivri'de vebadan ölen II Manuel Palaiologos (ölm1425) da buraya gömülmüşlerdir 1204 deki Latin istilasında bu manastıra Katolik rahipler tarafından el konulmuş ve Ayasofya'daki Hodigitria Meryem'i ikonası buraya getirilmiştir Bu istila sırasında manastır ve kilise yağmalanmış ve buradaki birçok kıymetli eşya Venedik'de San Marco kilisesine götürülmüştür Lâtinlerin İstanbul'u terketmeleri üzerine VIII Mikhael Palaiologos 15 Ağustos 1261 de törenle şehre girerken bu ikonayı kiliseden aldırtarak zafer alayının başında taşıtmıştır Bu manastır bir takım sürgünlere de sahne olmuşturII Andronikos karısı Eirene'nin ölümünden sonra dana sonra kral olan Stefan Decanski ve iki oğlunu 7 sene bu manastıra kapatmıştır Ortodoks ve Katolik kiliselerinin birleştirilmesin karşı çıkan Patrik Gennadios Sholarios'u da son İmparator XI Konstantin buraya sürgün etmişti Fetihten sonra Fatih onu manastırdan çıkartmış ve tekrar patrik yapmıştır Fetihten hemen sonra kilise camiye çevrilmiş manastır odaları da , Fatih medresesi yapılıncaya kadar medrese olarak kullanılmıştır Bu medresenin müderrislerinden olan Molla Zeyrek'den dolayı "Zeyrek Camii" adı ile tanınmıştır Fatih külliyesi tamamlandıktan sonra zaten harap olan manastır hücreleri kaldırılmıştır