Bağırsak

Bağırsak

Karın boşluğunda, midenin alt ucundan başlayıp dışkıların dışarı atıldığı anüse (makata) kadar uzanan boru biçimindeki sindirim yoluna bağırsak denir Başlıca iki bölümden oluşan bağırsağın mideye açılan üst bölümü incebağırsak, daha kalın ve kısa olan alt bölümü ise kalınbağırsak adıyla anılır

İnsanlarda incebağırsağın uzunluğu yaklaşık 67 metre, kalınbağırsağın ki 1,52 metre kadardır İncebağırsak da yukarıdan aşağıya doğru sırayla onikiparmak bağırsağı (duodenum), boş bağırsak (jejunum) ve kıvrım bağırsak (ileurri) denen üç bölümden oluşur Aralarında kesin bir sınır olmayan bu bölümlerden her biri bir öncekinden biraz daha dardır ve hepsinin kendine özgü bir kıvrılma biçimi vardır Mideden gelen besinler önce onikiparmak bağırsağından, sonra incebağırsağın öbür bölümlerinden geçerek kalınbağırsağa ulaşır

Kalınbağırsağın incebağırsakla birleşen ilk bölümüne körbağırsak (çekum) denir Kese gibi geniş ve kısa bir bölüm olan kör bağırsağın altında, bir ucu kapalı olan, öbür ucu körbağırsağa açılan boru biçiminde ince bir uzantı vardır Apandis denen bu uzantının insanın sindirim sisteminde bilinen bir görevi olmadığı gibi, iltihaplanarak (apandisit) patlaması da ameliyatla alınmasını gerektirir Oysa tavşan gibi ot yiyen hayvanlarda apandis çok uzundur ve bitkilerdeki sert zarların sindirilmesine yardımcı olur

Kalınbağırsağın körbağırsağı izleyen ve kolon denen asıl ve en uzun bölümü de çıkan kolon, enine kolon, inen kolon olmak üzere üç bölüme ayrılır İnen kolon karın boşluğunun en altına kadar indiğinde S harfine benzeyen bir kıvrım yapar; bu yüzden Yunanca S harfinin adıyla sigmoit kolon olarak anılır Kalınbağırsağın anüse doğru dümdüz uzanan ve vücut dışına açılan son bölümüne de gödenbağırsağı, sonbağırsak, düzbağırsak ya da rektum denir

İncebağırsağın temel işlevi, midede başlayan sindirimin sürmesini ve besinlerdeki yararlı maddelerin bağırsak duvarından emilmesini sağlamaktır Kalınbağırsak ise sindirilemeyen besin artıklarındaki suyu emer ve bu artıkları dışkı biçiminde depolayarak vücuttan atılmaya hazır duruma getirir

Mideden incebağırsağa geçtiğinde yarı sindirilmiş durumda olan besinlerin tümüyle emilip özümsenebilmesi için çeşitli işlemlerden geçmesi gerekir Bu işlemler enzim denen maddelerin (bak ENZİM) ve safra ya da öd denen içsalgıların yardımıyla gerçekleşir Enzimlerin bir bölümü doğrudan incebağırsaktaki salgıbezlerince üretilir, bir bölümü de pankreasta yapılıp bağırsağa boşaltılır Karaciğerde üretilen safra ise safrakesesinde depolanır ve safrakanalı aracılığıyla onikiparmakbağırsağına akıtılır
İnce ve kalınbağırsağın iç yüzeyleri mukoza ya da sümüksü örtü denen kaygan ve nemli bir gömlekle kaplıdır İncebağırsağın mukozası parmaklık gibi yan yana uzanan çok sayıda kıvrımla engebelenmiştir

Bu kıvrımlar bağırsağın iç yüzeyinin alanını genişleterek daha çok besinin emilebilmesini sağlar Kalınbağırsağın mukozasındaki kaba pili biçiminde çıkıntılar ise sindirimi hemen hemen tamamlanmış olan besinlerdeki fazla suyu ve tuzları emmeye yardımcı olur Bağırsağın her iki bölümündeki mukozaların altında, emilen besinleri vücudun öbür dokularına taşıyan kan ve lenf damarları bulunur Bağırsağın dış yüzeyi de ince, parlak ve saydam bir zarla kaplıdır

Besinlerin bu sindirim kanalı boyunca ilerlemesini sağlayan bağırsak kasları iki katmandan oluşur Bağırsağı bir daire gibi çevreleyen iç katman bu kanalın genişleyip daralmasını sağlarken, dış katman da bağırsağın başlangıcından bitimine kadar boydan boya uzanır (Ayrıca bak MİDE, SİNDİRİM)