Osmanlı Kültür Ve Medeniyeti

Osmanlı Kültür ve Medeniyeti Osmanlılarda Devlet Anlayışı

I Murat döneminde “devlet yönetiminin hükümdar ve oğullarına ait olduğu” kural haline gelmiştir Fatih döneminde devletin bütünlüğünü korumak için padişahlara kardeşlerini öldürme izni verilmiştir Bu kanunname ile Osmanlı İmparatorluğu merkeziyetçi ve mutlakiyetçi bir karakter kazanmıştır
XVI yüzyıl başlarında halifeliğin Osmanlı padişahlarına geçmesinden sonra Osmanlı Devleti, mutlakiyetçi ve teokratik bir imparatorluk haline gelmiştir XVII yüzyıl başlarında I Ahmet’ten sonra veraset sisteminde değişiklik yapılarak “Yönetimin hanedanın en yaşlı üyesinin hakkı olduğu” kabul edilmiştir

Merkez Teşkilatı
Divan-ı Hümayun

Bugünkü Bakanlar Kurulu’na benzeyen Divan-ı Hümayun’da devletin önemli siyasal, sosyal, ekonomik, hukuksal sorunları görüşülürdü Divan her milletten ve dinden vatandaşlara açıktı
Fatih’ten itibaren Divan üyelerinin fikirlerini rahatça söyleyebilmesi için padişahlar Divan toplantılarına katılmamıştır Bu uygulamadan sonra Divan’a sadrazamlar başkanlık yapmaya başlamıştır
Böylece;

• Sadrazamlık makamının önemi artmış ve sadrazamlar siyasal yönden güçlenmiştir
• Divan-ı Hümayun karar organı olmaktan çok danışma kurulu şeklinde çalışmaya başlamıştır

Toprak Yönetimi

Öşrî ve Haraci topraklar özel mülkiyeti olan topraklardır Bu toprakların sahipleri mülklerini satabilir, vakfedebilir veya miras bırakabilirdi
Miri topraklar ise devlete aittir Devlet bu toprakları idaresine alır ve ekip biçmek koşuluyla halka dağıtırdı Bu tür toprakları ekip biçenler kiracı durumunda olup toprakları satamazlardı Toprağını üç yıl üst üste boş bırakanlardan üretim faaliyetlerini aksattıkları için “çiftbozan akçesi” adıyla vergi alınırdı Miri araziler yirmibeş kısma ayrılmıştır Başlıcaları şunlardır:

1 Dirlik

Asker yetiştirmek veya devlet memurlarının maaşlarını karşılamak amacıyla ayrılan devlet topraklarına dirlik denir Miri arazilerin en önemli bölümü olan dirlik arazilerini işleyenler ödemeleri gereken vergileri devletin göstereceği memurlara veya sipahilere verirlerdi
Dirlikler gelirlerine göre; Has, Zeamet ve Tımar olmak üzere üçe ayrılmıştır
Tımar sisteminin Osmanlı Devleti’ne;

• Devletin vergi toplama yükü azalmıştır
• Osmanlı ordusunun büyük bir bölümünü oluşturan tımarlı sipahiler sürekli savaşa hazır tutulmuştur
• Üretimin artışı ve devletin iktisadî yönden güçlenmesi sağlanmıştır
• Ülkede güvenlik sağlanmıştır

gibi faydalar sağlamıştır

2 İltizam Sistemi

Osmanlı İmparatorluğu’nda XVI yüzyılda bazı eyaletlerin vergi gelirlerinin açık artırma yoluyla belirli bir bedel karşılığında şahıslara satılmasına iltizam sistemi denilmiştir Bu kişilere de mültezim adı verilmiştir
İltizam sisteminin uygulanması sonucunda;

• Devlet eyaletlerin vergi gelirlerini peşin alarak nakit ihtiyacını karşılamış, alınan paralarla yönetici ve askerlerin maaşlarını karşılamıştır
• Mültezime bırakılan topraklarda asker yetişmemiş, tımarlı sipahilerin önemi azalmıştır
• Osmanlı Devleti’nin zayıflaması ve gerekli denetimlerin yapılmamasından dolayı halktan fazla vergi alınarak zor duruma düşürülmüştür

Ekonomik ve Sosyal Hayat
Tarım ve Hayvancılık

Osmanlı nüfusunun büyük bölümü köylerde ve mezralarda yaşadığı için ekonomik hayatın temeli tarımsal faaliyetlere dayanıyordu
Osmanlı İmparatorluğu geniş topraklarından ve farklı iklim koşullarından faydalanarak değişik ürünler yetiştirebilmiştir Tarım ürünleri dünya ekonomisinin şartlarında büyük değişimler olduğu XVIII yüzyıl başlarına kadar genellikle Osmanlı nüfusuna yeterli olmuştur Ancak, zaman zaman susuzluk, çekirge salgınları ve diğer afetler yüzünden kıtlıklar yaşanmıştır Bu gelişmeler dışında devlet, önlemler alarak toplumun sıkıntıya düşmesini engellemeye çalışmıştır
Hayvancılık, tarım ekonomisinin önemli unsurlarından biridir Osmanlı Devleti’nde ulaşım, taşımacılık ve başta tarım olmak üzere insan gücünün üstünde kuvvet kullanılması gereken bütün üretim dallarında hayvanlardan yararlanılmıştır

Ticaret

Fatih döneminde, ülke sınırlarının genişlemesi ve doğudan gelen ticaret yollarının Osmanlı Devleti’nin eline geçmesi ticaretin gelişmesini sağlamıştır XV ve XVI yüzyıllarda Türk tüccarları uluslararası alanda görülmeye başlamıştır
Osmanlı Devleti, ticaret faaliyetlerini teşvik etmiş, vergileri düşük tutmuş, Avrupalı devletlere ticari imtiyazlar vermiş, önemli ticaret şehirlerine kapalı çarşılar, bedestenler ve hanlar yaptırmıştır Bu çalışmaların yanında devletin doğudan gelen ticaret yollarını ele geçirmesi ülkede ticari canlılığı artırmıştır

Sanayi


Osmanlı Devleti’nde esnaflar, Lonca adı verilen teşkilatlara üye idi Her esnaf kendi çalışma alanıyla ilgili bir loncaya üye olarak koruma ve denetim altına girerdi Osmanlı şehirlerinde ekonomik hayatın temeli durumunda olan loncaların dışında esnaflık ve zanaatkarlık yapmak mümkün değildi

Loncaların başlıca görevleri;

• Ürünlerin kaliteli yapılmasını sağlamak ve fiyatları belirlemek
• Esnaflarla hükümet arasındaki ilişkileri düzenlemek
• Üyelere kredi sağlamak ve zararlarını karşılamak
• Mesleki eğitim vermek

idi
Müslümanlar ile diğer dinlere mensup olan halk arasında ayrım yapılmamıştır Osmanlı ülkesinde gayrimüslimler diledikleri işlerde çalışırlar, ibadetlerini serbestçe yaparlar, kendi dillerine ve dinlerine göre eğitim görürlerdi Bütün halk aynı huzur, güven ve varlık ortamını paylaşarak barış içinde beraberce yaşarlardı Gayrimüslimler askere alınmamış, bunun yerine askerlik yapabilecek erkekler devlete cizye adıyla vergi ödemişlerdir Ticaret hayatında sürekli ve istikrarlı bir faaliyet gösteren gayrimüslimler zenginliklerini artırmışlar ve Osmanlı ülkesinde ticari hayata hakim olmuşlardır


Osmanlı Devletin’nde Hukuk

Osmanlı Devleti fethettiği yerlerdeki halkın Osmanlı yönetimine uyum sağlamasını kolaylaştırmak amacıyla yürürlükteki kanunları bir süre kaldırmamıştır
Osmanlı Devleti’nde hukuk; şer’i ve örfi hukuk olmak üzere iki temele dayanıyordu Örfi hukukun şer’i hukuk kurallarına ters düşmemesine özen gösterilmiştir

Eğitim ve Öğretim
Medrese

Osmanlı tarihinde ilk medrese Anadolu Selçukluları örnek alınarak Orhan Bey döneminde İznik’te kurulmuştur (1331)
Daha sonraki dönemlerde başta Bursa, Edirne ve İstanbul olmak üzere birçok şehirde medrese kurulmuştur
Osmanlı medreseleri Tanzimat’a kadar ülkenin bilim, adalet ve yönetim hayatında etkili olan kişileri yetiştirerek XIV yüzyıldan XIX yüzyıla kadar geçen döneme damgasını vurmuştur

Enderun

Devlet memuru, idareci, komutan ve sanatkar yetiştirmek amacıyla kurulan saray okuluna Enderun denilmiştir İlk defa II Murat tarafından Edirne sarayında kurulan bu okul, bazı düzenlemeler yapılarak ve ismi değiştirilerek 1910 yılına kadar devam ettirilmiştir