- çaprazlamalar Ve Mendel Kuralları

**Şengül Şirin** · 05-31-2009

ÇAPRAZLAMALAR ve MENDEL KURALLARI

Bir canlının erkek üreme hücreleri (sperm veya polen) ile diğer bir canlının yumurtalarının birleştirilmesine çaprazlama denir

A ÇAPRAZLAMALARIN ELEMANLARI

P : Çaprazlanacak anne ve babanın (ebeveynlerin) genotipini ifade eder

G : Anne ve babadan meydana gelebilecek gamet çeşitlerini gösterir

Gametlerin sayıları değil, çeşitleri önemlidir

F1 dölü : Dişi ve erkek gamet çeşitlerinin birleşmesiyle oluşabilecek ilk dölün (neslin) genotip ve fenotip çeşitlerini ifade eder

F2 dölü : F1 dölünde elde edilen dişi ve erkek bireylerin çaprazlanmasıyla oluşacak ikinci dölü (nesli) ifade eder

Kendileşme : Belli bir genotipe sahip dişinin kendisiyle aynı genotipte bir erkekle çaprazlanmasıdır

Arı Döl (Saf Döl) : Genotip olarak homozigot olup, kendileştirildiğinde her zaman aynı genotipte ve fenotipte bireyler oluşturan canlılara arı döl denir

B BİR KARAKTERLİ (MONOHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR

Bir türün sadece bir karekteri üzerinde çaprazlamalar yapmaya denir

Arı döl yeşil tohumlu bir bezelye ile yine arı döl sarı tohumlu başka bir bezelyeyi çaprazlayalım

İki homozigot canlının çaprazlanmasıyla ilgili size sorulan her soruya 1 cevabını verebilirsiniz

Heterozigot durumda her bireyden iki çeşit gamet meydana gelir

Birinci yumurtanın iki çeşit polen ile birleşme ihtimali vardır

Daha sonra ikinci yumurta ele alınıp yine iki çeşit polen ile birleşme ihtimali yazılır

Oluşan dölde, Fenotip oranı = 3 : 1 dir Bunun manası, 3'ü bir çeşitten, 1'i diğer çeşitten demektir

Diğer soruları da bunun gibi cevaplandırabiliriz

Genotip oranı = 1: 2: 1 , Fenotip çeşidi = 2, Genotip çeşidi = 3 tür

C İKİ KARAKTERLİ (DİHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR

Bu çaprazlamaları açıklayabilmek için, homozigot sarı ve düzgün bir bezelye ile yeşil ve buruşuk bir bezelyeyi çaprazlayalım;

(Sarı yeşile, Düzgünlük, buruşukluğa baskındır)

Daha önce de bahsettiğimiz gibi iki homozigot canlının çaprazlanmasıyla, bireylerden birer çeşit gamet ve bunların birleşmesiyle de sadece bir çeşit birey meydana gelmektedir

F1 dölünü kendi arasında çaprazlayıp F2 dölünü bulalım

Oluşan bu ikinci döl için yukarıda belirttiğimiz soruları şöyle cevaplayabiliriz

Fenotip Oranı : 9: 3: 3: 1 dir

Fenotip çeşidi : 4 dür

Genotip çeşidi : 3n = 32 = 9 dur

Kendileşme çaprazlamalarında Genotip Çeşidi 3n formülüyle bulunur

n, heterozigot karakter sayısını belirtir

Yukarıdaki oranlar, iki karakter heterozigot ve genler bağımsız olduğunda sabittir

Bütün çaprazlamaları düzenli çaprazlamalar ve düzensiz çaprazlamalar olmak üzere iki ana grupta toplayabiliriz

Şimdi bunları bir tablo ile gösterelim

Bütün hibrit çaprazlamalarında:

2n = fenotip çeşidi

3n = genotip çeşidi

4n = çaprazlama sonucu, oluşacak fert sayısını verir

n = heterozigot karakter çeşidi

Tabloda görüldüğü gibi eğer çaprazlamanız “homozigot x homozigot” ise size ne sorulursa 1 cevabını verebilirsiniz

Şayet “heterozigot x heterozigot” şeklinde verilmiş ise tabloda gösterilen oranlar sabit olmaktadır

MENDEL KURALLARI

Bağımsız Dağılış (Ayrılma) Prensibi
: Bir karakteri kontrol eden iki gen gametler meydana gelirken, farklı gametlere giderler Farklı karakterlerin genleri, birbirlerinden bağımsız olarak gametlere aktarılırlar Buna “bağımsız dağılış” veya “ayrılma prensibi” denir
İzotipi (Benzerlik) Prensibi :
Mendel sarı ve yeşil iki farklı bezelyeyi çaprazladı ve F1 dölündeki bütün bireylerin aynı fenotipte olduğunu gördü ve buna benzerlik (izotipi) adını verdi
Gizlilik – Baskınlık Prensibi :
Mendel oğul döllerde anne veya babada olan bazı özelliklerin kaybolduğunu gözledi Ama bu özelliklerin bir sonraki dölde ortaya çıktığını görünce, kaybolmadıklarını ama gizli kaldıklarını anladı Birinci dölde gözlenemeyen özelliğe çekinik (gizli) özellik, kendini belli eden özelliğe ise baskın özellik adını verdi

05-31-2009	#1
Şengül Şirin	- çaprazlamalar Ve Mendel Kuralları ÇAPRAZLAMALAR ve MENDEL KURALLARI Bir canlının erkek üreme hücreleri (sperm veya polen) ile diğer bir canlının yumurtalarının birleştirilmesine çaprazlama denir A ÇAPRAZLAMALARIN ELEMANLARI P : Çaprazlanacak anne ve babanın (ebeveynlerin) genotipini ifade eder G : Anne ve babadan meydana gelebilecek gamet çeşitlerini gösterir Gametlerin sayıları değil, çeşitleri önemlidir F1 dölü : Dişi ve erkek gamet çeşitlerinin birleşmesiyle oluşabilecek ilk dölün (neslin) genotip ve fenotip çeşitlerini ifade eder F2 dölü : F1 dölünde elde edilen dişi ve erkek bireylerin çaprazlanmasıyla oluşacak ikinci dölü (nesli) ifade eder Kendileşme : Belli bir genotipe sahip dişinin kendisiyle aynı genotipte bir erkekle çaprazlanmasıdır Arı Döl (Saf Döl) : Genotip olarak homozigot olup, kendileştirildiğinde her zaman aynı genotipte ve fenotipte bireyler oluşturan canlılara arı döl denir B BİR KARAKTERLİ (MONOHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR Bir türün sadece bir karekteri üzerinde çaprazlamalar yapmaya denir Arı döl yeşil tohumlu bir bezelye ile yine arı döl sarı tohumlu başka bir bezelyeyi çaprazlayalım İki homozigot canlının çaprazlanmasıyla ilgili size sorulan her soruya 1 cevabını verebilirsiniz Heterozigot durumda her bireyden iki çeşit gamet meydana gelir Birinci yumurtanın iki çeşit polen ile birleşme ihtimali vardır Daha sonra ikinci yumurta ele alınıp yine iki çeşit polen ile birleşme ihtimali yazılır Oluşan dölde, Fenotip oranı = 3 : 1 dir Bunun manası, 3'ü bir çeşitten, 1'i diğer çeşitten demektir Diğer soruları da bunun gibi cevaplandırabiliriz Genotip oranı = 1: 2: 1 , Fenotip çeşidi = 2, Genotip çeşidi = 3 tür C İKİ KARAKTERLİ (DİHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR Bu çaprazlamaları açıklayabilmek için, homozigot sarı ve düzgün bir bezelye ile yeşil ve buruşuk bir bezelyeyi çaprazlayalım; (Sarı yeşile, Düzgünlük, buruşukluğa baskındır) Daha önce de bahsettiğimiz gibi iki homozigot canlının çaprazlanmasıyla, bireylerden birer çeşit gamet ve bunların birleşmesiyle de sadece bir çeşit birey meydana gelmektedir F1 dölünü kendi arasında çaprazlayıp F2 dölünü bulalım Oluşan bu ikinci döl için yukarıda belirttiğimiz soruları şöyle cevaplayabiliriz Fenotip Oranı : 9: 3: 3: 1 dir Fenotip çeşidi : 4 dür Genotip çeşidi : 3n = 32 = 9 dur Kendileşme çaprazlamalarında Genotip Çeşidi 3n formülüyle bulunur n, heterozigot karakter sayısını belirtir Yukarıdaki oranlar, iki karakter heterozigot ve genler bağımsız olduğunda sabittir Bütün çaprazlamaları düzenli çaprazlamalar ve düzensiz çaprazlamalar olmak üzere iki ana grupta toplayabiliriz Şimdi bunları bir tablo ile gösterelim Bütün hibrit çaprazlamalarında: 2n = fenotip çeşidi 3n = genotip çeşidi 4n = çaprazlama sonucu, oluşacak fert sayısını verir n = heterozigot karakter çeşidi Tabloda görüldüğü gibi eğer çaprazlamanız “homozigot x homozigot” ise size ne sorulursa 1 cevabını verebilirsiniz Şayet “heterozigot x heterozigot” şeklinde verilmiş ise tabloda gösterilen oranlar sabit olmaktadır MENDEL KURALLARI Bağımsız Dağılış (Ayrılma) Prensibi : Bir karakteri kontrol eden iki gen gametler meydana gelirken, farklı gametlere giderler Farklı karakterlerin genleri, birbirlerinden bağımsız olarak gametlere aktarılırlar Buna “bağımsız dağılış” veya “ayrılma prensibi” denir İzotipi (Benzerlik) Prensibi : Mendel sarı ve yeşil iki farklı bezelyeyi çaprazladı ve F1 dölündeki bütün bireylerin aynı fenotipte olduğunu gördü ve buna benzerlik (izotipi) adını verdi Gizlilik – Baskınlık Prensibi : Mendel oğul döllerde anne veya babada olan bazı özelliklerin kaybolduğunu gözledi Ama bu özelliklerin bir sonraki dölde ortaya çıktığını görünce, kaybolmadıklarını ama gizli kaldıklarını anladı Birinci dölde gözlenemeyen özelliğe çekinik (gizli) özellik, kendini belli eden özelliğe ise baskın özellik adını verdi __________________ Arkadaşlar, efendiler ve ey millet, iyi biliniz ki, Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, meczuplar memleketi olamaz En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır