Rıza Pehlevi Ülkenin Başına Geçmesi

Ülkenin Başına geçmesi




Rıza Şah Pehlevi


1920'nin sonlarında Sovyetler Birliği'nin desteği ile Gilan'da oluşan ve çoğunluğu Gilanlı, Alı, Kürt ve Ermenilerden oluşan, kendilerine Jangali (Orman adamı) adı verdikleri gerillalar, Mirza Kuçik Han'ın komutasındaki gerillalar, Tahranı ele geçirme çabasına girdiler Gerilla birliği Sovyetlerden aldığı destekle başkent Tahran'da politik ve sosyal krize neden oldu 21 Şubat 1921'de Rıza Han Seyyid Ziyaeddin Tabatabai ile birlik olup darbe yaptı Emrindeki birlikler tahranın 150 Km batısında yer alan Kazvin'e yerleştiler ve hükümeti kan dökmeden istifaya zorladılar
Darbenin başarısından sonra Tabatabai Başbakan oldu Rıza Han ise ordu komutanı oldu Nisan 1921'de ise Savunma bakanlığını da var olan göreviyle beraber üstlendi İşte bu dönemde Rıza Han yeni ismini aldı: Rıza Han Sardar Sepah (farsça: )
Rıza Han ve birlikleri darbeyle uğraşıyorken Pers Diplomat Moskova'da Rus birliklerinin İran (O dönem ülkenin adı daha Persia idi)'dan geri çekilmeleri için bir antlaşma hazırlamak için diplomatik görüşmelerini yapmaktaydı
Rıza Han'ın 1921 darbesi Büyük Britanya tarafından desteklenmişti İngilizler onun birliğine ***** ve mühimmat sağlamışlardı Britanya, Rusların İran'dan çıkmasını istiyordu çünkü onları kendilerinin sömürgesi Hindistan'a bir tehdit olarak görüyorlardı Bu dönemde İran Arap ve Moğol istilasından sonraki en kötü dönemini yaşıyordu Son dönemlerde güç sahibi olan şahların hiç biri güçlü ve becerikli insanlar değillerdi İran Ruslara karşı iki savaş kaybetmişti ve gün be gün yabancı istilasının boyutu artıyordu
1921'de Rusların desteğini alan Mirza Kuçik Han Gilan'da sovyet bir cumhuriyet ilan etti Aynı zamanda Horasan Kürtleri de bölgelerinde kargaşa yaratmaya başladılar
Tabatabai ile kurdukları hükümet 100 gün sürdü Sonunda Rıza Han gücü ele geçirdi ve başbakan oldu
26 Ekim 1923'te Reza han gücü ele geçirdi ve Ahmad Şah önce igiliz büyükelçiliğine daha sonra Avrupaya kaçtı Rıza Han başbakan olarak gücünü Kaçar Hanedanına mensup veliaht ve aile üyelerinin potansiyeline karşı korumak istedi Yıllardır ülkesi için bir Cumhuriyeti arzuluyordu gücü ele geçirdiği dönemde bu hayalini gerçekleştirmeye çalıştı Emrindeki güçler ülke genelinde cumhuriyet propagandası yapmaya başladılar Ancak ülkede kurulacak cumhuriyet İngiliz çıkarlarına aykırıydı Ayrıca cumhuriyetin kurulması din adamlarının da çıkarlarına aykırıydı Yıllardır İngilizler ülke mollalarının nabzını tutuyorlardı, verdikleri destekle mollalar cumhuriyete şiddetle karşı çıktı onu takiben eğitimsiz halk da onlara uydu
Cumhuriyet hayalinin gerçekleşmeyeceğinin farkına varan, gücü elinden kaçırmak istemeyen ve ülkesinin bütünlüğünü korumak isteyen Rıza Han 1925'de artık tüm karşı çıkan mollalar ve meclis vekillerine karşı kraliyetini Mecliste oy birliği ile kabul ettirdi O, Köy ağaları, toprak sahipleri ve mollaları, İslam yasalarını koruyacağına ve büyük değişiklikler yapmayacağına ikna etti Meclis 12 Aralık, 1925'de toplandı ve kraliyetin Kaçar şahı Ahmet Şah'tan alınıp Rıza Han'a verilmesine karar verildi
Kuşkusuz Britanyanın büyük rolü vardı onun tahta oturmasında, çünkü İngilizler Kaçarların Ruslara yakınlığından ve boyun eğmelerinden rahatsızlardı
Üç gün sonra, 15 Aralık 1925'de Krallık yeminini etti ve resmen Pehlevi Hanedanını kurdu 25 Nisan 1926'ya

Kaynak : Wikipedia