Nevruz Türkiye’De Nasıl Kutlanır?

Nevruz Türkiye’de Nasıl Kutlanır

NEVRUZ TÜRKİYE’DE NASIL KUTLANIR?



Anadolu'da "Sultan-ı Nevruz", "Nevruz Sultan", "Mart Dokuzu" ve "Mart Bozumu" gibi adlarla bilinen Nevruz, gelenekleriyle bütün Türk toplumu içerisinde yaşamaya devam etmektedir



Ağaç işleriyle uğraşmaları nedeniyle tahtacı olarak isimlendirilen Tahtacı Türkmenleri'nde; Nevruz Bayramı eski Martın dokuzudur ve Sultan Nevruz olarak adlandırılmaktadır Nevruz, Tahtacı Türkmenleri'nin yaylaya çıkışında; 22-23 Mart tarihlerinde kutlanmaktadır Tahtacı, Türkmenlerinde Nevruz; ölülerin yedirilip içirildiği gün olarak kabul edilir Burada eski Türk inanç sisteminin atalar kültü kendini göstermektedir



22 Mart, Nevruz'dan bir gün önceyi karşılamaktadır Bu gün Nevruz hazırlıkları yapılır Çamaşırlar yıkanır, yemekler hazırlanır Nevruz günü yenilen yemekler arasında ıspanaklı börek, soğan kabuğu ile boyanmış yumurtalar, yufka, sarı-burma, şeker, leblebi, lokum sayılabilir Bu arada yakın akraba ve komşular, birbirlerine Nevruz ziyaretine gidip gelmeye başlarlar



23 Mart sabahı erken kalkılır Yeni ve temiz elbiseler giyilerek, önceden hazırlanan yiyeceklerle birlikte mezarlığa gidilir Mezarlığın başında bulunan ocaklarda kahve pişirilir, sohbet edilir Herkes komşu mezarları ziyaret etmek ve çay, kahve içmek zorundadır Daha sonra topluca yemek yenir Bu arada sazlar çalınır, şarkılar, türküler söylenir Ağaçlara salıncaklar kurulur Çocuklar "bayrak" adı verilen uçurtmaları uçururlar



Öğleden sonra kadınlar geniş bir tabağa çerezler koyarak, "hak üleştirir" ler Yiyecekler gelen geçene dağıtılarak, "ölünün ruhuna değsin" dileğinde bulunur



Yemekten sonra aile fertleri teker teker mezar taşını öperler, daha sonra mezarlıktan dönülür



Akşam komşu ve akrabalar, eğlencelerini ve sohbetlerini, yeme ve içmelerini sürdürürler Sohbetler sabaha kadar devam eder



Bu bayramda herkes güler yüzlüdür Suçlar bağışlanır Bayrama katılmak zorunludur, katılmayan köy halkınca dışlanır



Yörükler arasında; Nevruz ile birlikte kışın bittiği ve bahar mevsimin başladığı kabul edilir Köy ve yaylalarda 22 Mart'ta şehirlerde ise Nevruz günü Pazar gününe rastlamazsa, bu tarihi takip eden Pazar günü kutlanır Köy halkı, 22 Mart sabahı yaylalara doğru yola çıkarlar Daha önceden "davar evleri" ne yerleşmiş olanlar, köyden gelen akraba ve komşularına ev sahipliği ederler Köylerden gelen grupla yayladakiler karşılaştıklarında, bir el silah atarak "Nevruzunuz kutlu, dölünüz hayır ve bereketli olsun" şeklinde selamlaşırlar Gelen misafirler çadırlara yerleşir, kendilerine ikramlarda bulunulur Sürü sahipleri tarafından kesilen kurbanlar, hep birlikte yenilir Sünni olan Yörüklerde, imamlar tarafından yapılan dualara halk da katılır ve şükredilir



Gençler tarafından yapılan eğlenceler düzenlenir, yemekler yenir, şarkı ve türküler söylenir, oyun oynanır Eğlenceler geç saatlere kadar devam eder



Bazı bölgelerde, Nevruz'un Hz Ali'nin doğum günü olduğuna dair inanışın yanı sıra Hz Ali ile Hz Fatima'nın evlenme günü olduğuna dair bir inanış da vardır Ayrıca, kışın sona ererek baharın geldiği, kışlaklardan yaylalara doğru göçlerin başlamasının zamanının geldiği kabul edilir Nevruz sabahı mürşidin okuduğu duadan sonra, süt içilir Nevruziye adı verilen nefesler ve Hz Ali'nin Mevlidi okunur Bugün şeker, şerbet ve çiçeklerle kutlanır



Gaziantep ve çevresinde 22 Mart gününe "Sultan Navrız" adı verilir Halk arasındaki inanca göre 21 Mart'ı 22 Mart'a bağlayan gece Sultan Navrız, belli olmayan bir saatte gökte, ayaklarındaki halhalları gıcırdatarak, önünde gergefini işleyerek, batıdan doğuya göç eden güzel bir kızdır Başka bir inanca göre ise, "kuş donuna" giren ve ayaklarındaki halhalı gıcırdatarak uçan, bir ermiştir Nevruz gecesi Sultan Navruz'ın geçtiği saatte uyanık olanların, bütün dileklerinin gerçekleşeceğine inanılır



Bu sebeple evdeki bütün kap kacağa su doldurulur, sabaha kadar beklenir ve Nevruz gecesi, avluya bir tekne içerisinde ay ışığında su bırakılır ve sabaha kadar ibadet edilir Yöresel inanca göre dilek kabul edilirse, teknedeki suyun altına dönüşeceğine inanılır Ertesi sabah ise bütün halk kırlara, bostanlara gider, orada çiğ köfte, şareli pirinç aşı, yumurta, maş piyvazı yerler, çeşitli oyunlar oynarlar, eğlenirler



Diyarbakır'da; Nevruz günü halk, eğlence ve mesire yerlerine giderek Nevruz'u kutlarlar



Doğu Anadolu halkı için Nevruz gecesi, kutsallık taşır Bu gece, canlı cansız bütün varlıkların Tanrı'ya secde ettiklerine inanılır O gün, herkesin yıllık rızkı ve mukadderati belirlenir Herkes, güzel ve yeni elbiseler giyerek yeni yıla hazırlanır Evlerde yemekler yapılır, karşılıklı ziyaretler birbirini takip eder, fakirlere yardım edilir 17 Mart gününe bağlanan gece, aile reisi aile mensuplarının sayısı kadar küçük taş toplar Bunları evin bacasının dış kısmında bir yere koyar Taşların kimi temsil ettiği, daha önceden belirlenir Bayram sabahı bu taşlar yoklandığında, hangisinin altında kırmızı böcek bulunursa, uğur ona addolunur Bununla ilgili olarak, ailenin o uğurlu ferdi yüzünden Tanrı'nın rızkının kendilerine verildiğine inanılır



Mart ayı içinde Anadolu'nun bazı yörelerinde görülen bir başka gelenek de, "kara çarşamba" geleneğidir Mart ayının ilk çarşambasını içine almaktadır Bu tarihte törenler yapılır Çeşitli yiyecekler hazırlanarak birlikte yenilir Aynı gece gençler bir dilek tutarak, komşularının kapısını dinlerler Konuşmadan yayık yaymak yaygın bir gelenektir



Kars ve çevresinde; bu tarihte kapı dinleme, baca-baca âdetleri görülür Evde bulundurulan çeşitli meyvelerden, baca-baca gezenlere verilir



Tunceli çevresinde bugün, erkekler alınlarına kara sürerek su kaynaklarına giderler Bu karaları orada temizleyerek, dua ve niyazda bulunurlar Bunun yanında, kötülük ve sıkıntılardan kurtulma dileği taşıyan farklı uygulamalara da rastlanmaktadır



"Kara Çarşamba" geleneğine bağlı olarak, baca çizmek ve taş dizmek olarak anılan uygulamada, bacaların kenarına ev halkını temsil eden taşlar dizilir Sabaha kadar orada kalan taşların altı, sabah erkenden kontrol edilir Taşların hangisini altından böcek çıkarsa, o taş için belirlenen kişinin, evin kaderi üzerinde etkili olacağına inanılır



"Pamuk iğne" olarak adlandırılan oyunda ise, köyden iki genç kız abdest alarak, kalaylanmış bir karavana ile, buz tutmuş suyun başına giderler Buzu kırıp, karavanayı suya daldırırlar, yedi kez ihlâs suresi okuduktan sonra kabı sudan çekerler



Çarşamba akşamı "tuzluk gılik" olarak adlandırılan çöreği yiyen erkek yada genç kızın, kiminle evleneceğini yönelik yorumlarda bulunulması bir diğer uygulamadır



Özellikle Orta Anadolu'da Nevruz, "Mart Dokuzu" olarak bilinir Diğer bölgelerde olduğu gibi 22 Mart sabahı oldukça erken kalkılır, mezarlar ziyaret edilir, niyet tutulur Niyetlenecek kişi mezarlardan birer taş alarak, kırka tamamlar Bir torbaya koyup, niyet tuttuktan sonra evine asar ve bir yıl bekler, niyet kabul olursa, taşların kırkbir adet olacağına inanılır Bir dahaki Mart Dokuzu'nda, niyet kabul olsa da olmasa da taşlar, iade edilir



Ziyaretlerden sonra çeşitli yemekler yenilir, oyunlar oynanır, dilekler tutulur, eğlenceler düzenlenir, büyük ateşler yakılır 21 Mart'ı 22 Mart'a bağlayan gece de seyirlik oyunlar oynanır Eğlence ve sohbetler geç saatlere kadar sürer



Nevruz'la ilgili Anadolu'da görülen diğer gelenekler arasında; ağacın güneşten etkilenmemesi için ağaca bez bağlanarak yapılan "Mart ipliği" âdeti ve özellikle Giresun'da "Mart bozumu" âdeti önem taşımaktadır Mart bozumunda, akarsulardan alınıp getirilen su evlere serpilir, ayağı uğurlu bir misafirin gelmesi ve "Mart'ınızı bozuyorum" demesi beklenir



Tekirdağ'da nevruz soğukların sonu, baharın başlangıcı olarak kabul edilir ve "Nevruz Şenlikleri" adıyla kutlanır



Edirne'de, 22 Mart günü yapılan Nevruz kutlamalarında mesire yerlerine gidilir, eski hasırlar yakılarak üzerinden atlanır Kırklareli'nde Nevruz, "Mart Dokuzu" adıyla kutlanır Çeşitli yiyecekler hazırlanarak kırlara gidilir



İzmir Urla'da "Mart Dokuzu Şenlikleri" adıyla kutlanırken; Tire'de bugün "Sultan Nevruz Bayramı" olarak bilinir



Uşak'ta Nevruz kutlamaları oldukça yaygındır Bugün için, "yıl yenilendi" tabiri kullanılır



Sivas'ta Mart Dokuzu'nda gök gürlerse, o yıl ürünün bol olacağına inanılır



Şebinkarahisar'da 22 Mart sabahı akarsularda yıkanıldığı takdirde, kuvvet ve sağlık kazanılacağına inanılır



Bilindiği üzere eski takvim, Mart ayından başlardı Mart ayının ilk oniki günü ayrı ayrı ayları temsil etme suretiyle, o yıl içinde neler olacağı ilk oniki günden tespit olunurdu O gün yedi çift, bir tek baş harfi S ile başlayan yiyeceklerden yemesi geleneklerdendir



Osmanlı Padişahlarınca da Nevruz'a özel önem verildiğini görmekteyiz Padişahlara Nevruz günleri "Nevruziye" adı verilen telhisler yazılarak, padişah kutlanırdı Nevruz günlerinde müneccimbaşı, yeni takvimi padişahlara sunar, o anda aldığı bahşişe de "Nevruziye Bahşişi" adı verilirdi Saray hekimbaşları tarafından hazırlanan ve Nevruziye denen çeşitli baharatlardan yapılmış macunlar, padişah ailelerine ve büyüklere sunulurdu Bugün için yapılmış olan macunlar, porselen kapaklı kâseler içinde takdim edilirdi Müneccimbaşılar tarafından Nevruz gününün hangi saatinde yenmesi gerektiğini yazan bir kağıt, bu kâselere iliştirilirdi



Nevruziyeler sadece fakirlere ve hastalara verilirken, zamanla çevresinin talebinin artması ve haksızlık olmaması için çevreye saçılmaya başlanmıştır Mesir ile Nevruz Macununu aynı uygulamadan kaynaklanmakta ve her ikisinin de sağaltım niteliği bulunmaktadır