Kur'an'da İnsanın Terbiye Süreci

Kur'an bir hidayettir, Kur'an Rahmettir Kur'an insanı zulumattan nura çıkartır Kur'an gönüllere bir şifa, hakkı batıldan ayıran furkandır Ancak tüm bunlarla birlikte, Kur'an gerçek bir terbiye kitabıdır

İnsanı yaratmıştır, onun olumlu ve olumsuz yönlerini, açmazlarını, düşkünlüklerini, zaaflarını ve onlardan nasıl kurtulacağını ve nasıl terbiye olacağını "O" göstermiştir Yüce bir Rab'dir Rab: İnsanı en iyi eğiten, öğreten, yetiştiren, insanı terbiye edip, asıl yurda (ahirete) hazırlayandır

"Arınmayı içten arzu eden adamlar vardır temizlenip arınanları sever" (Tevbe-108)
"Kim temizlenip arınırsa, artık o kendi nefsi için temizlenip arınmıştır" (Fatır-18)

Temizlenip arınmak, terbiye sürecinin başlangıcıdır Bir insanı önce ailesi, sonra çevresi, daha sonrada (eğer yapabilirse) kendisi terbiye eder Ancak en ideal ve doğru olanı, onu Yaratanının terbiye etmesidir Bu ise ancak, O'nun bize indirdiği Kur’an’a yönelmekle mümkün olabilmektedir

Kur'an'ın hangi ayetine bakarsak bakalım mutlaka olgun bir imana ve 'a kulluğa çıkacak şekilde indirilmiştir Tüm ayetler birbirini tamamlar ve hiç birisinde en ufak bir tenakuz yoktur Yine Kur'an'ın hangi ayetine bakarsak bakalım, mutlaka insanı onaran ve terbiye eden bir yönü vardır Çünkü bu Kitap mutlak Mürebbi olan tarafından insanın terbiye edilmesi için indirilmiştir

Yukarıdaki ayette de belirtildiği gibi insanın temizlenip arınanları sever İnsanın temizlenip arınabilmesi için kirlenmiş olduğunu fark etmiş olmalıdır O yüzden kişi mutlaka önce kendisini tanıma sürecine girmeli, kendisini anlamalı ve nasıl ve neden terbiye olması gerektiğine iyice ikna olmalıdır Çünkü her terbiye süreci uzun bir yol alır, zahmetlidir ve birazda insana acı verir Çünkü kişi, alışkanlıklarından ve alıştığı hayattan kolay kolay vazgeçmek istemez

"Doğrusu biz insanı en güzel biçimde yarattık Sonra onu aşağıların aşağısına çevirdik" (Tin-4-5)

Rahman, yukarıdaki ayette insanın şeklen, biçim olarak en güzel biçimde yaratıldığını, ancak buna mukabil insanın diğer yönü olan yani nefsi yönünün aşağıların aşağısına çevrildiğini söylüyor İşte insanın dünyadaki yaşama gayesinin en başında yer alan durumlardan bir tanesi de bu ayettir
Yani biçim olarak en güzel şekilde yaratılmış olan insanın, ruhi olarak ta ona denk hale getirilip terbiye edilmesi gerekir insandan onun sorumlu olduğu şeyleri ister, sorumlu olmadıklarını ise istemez insandan organlarını daha iyi yapmasını istemez, vücudunun şeklini değiştirip başkalaştırmasını istemez Ancak nefsini tanımasını, terbiye etmesini, güzelleştirip olgunlaştırmasını ister

"Ey Ademoğlulları, içinizde size ayetlerimi haber veren elçiler geldiğinde, kim sakınır ve (davranışlarını) düzeltirse onlar için korku yoktur, onlar mahsunda olmayacaktır" (Araf -35)

Kişi kendisini, yaratanının öngördüğü şekilde, onun Kitabına uygun olarak terbiye edebilirse doğruyu bulmuş ve hidayete gelmiş olacaktır Çünkü özünde Rahmani terbiyeyi içermeyen bir kulluk, her zaman eksik ve hatalı olacaktır Rahmani terbiyenin kaynağı ise Kur'an'dır

"Ben nefsimi temize çıkartmam Çünkü gerçekten nefis - Rabbimin kendisini esirgediğinin dışında - var gücüyle kötülüğü emredendir" (Yusuf -53)
"Nefse ve ona 'bir düzen içinde biçim verene', sonra ona fücurunu (sınır tanımaz günah ve kötülüğünü) ve ondan sakınmayı ilham edene, onu arındırıp-temizleyen gerçekten felah bulmuştur Onu örtüp saran da elbette yıkıma uğramıştır" (Şems- 7-8-9-10)
"Artık kim taşkınlık edip azarsa ve dünya hayatını seçerse, şüphesiz cehennem (onun için) bir barınma yeridir Kim Rabbinin makamından korkar ve nefsi hevadan sakındırırsa, şüphesiz cennet (onun için) bir barınma yeridir" (Naziyat -37-38-39-40-41)

İnsan nefsi karmaşık bir yapıya sahiptir Sorunlar yumağıdır İnsana kötü ve yanlış şeyleri güzel ve çekici gösterme özelliğine sahiptir İnsan, nefsinin etkisinde kalarak yanlışa meyleder Nefis her zaman "nefis" olan şeyleri isteyerek insanın dikkatini dağıtır ve onun iyiliklere ulaşmasını engeller Nefis bunu yaparken, kendisinin adeta akıl hocası olan şeytanının sözünü dinler Çünkü şeytan nefsi iyi tanır, onun nelerden hoşlanacağını çok iyi bilir Şeytandan korunabilmek için, insan mutlaka "muhsin" ve "muhlis" olmalı, kendisini tanıma sürecine girmeli Kendi öz muhasebesini yapmalı, hareketlerini davranışlarını tanımalı, bunları nasıl olgunlaştırıp düzelteceğini düşünmelidir Bu eylemi yaparken de Yüce Yaratıcısını hiç unutmamalı ve onun Kitabullah'ını önüne koymalıdır Bizi yaratan ve bizi her şeyiyle en iyi tanıyan "O" olduğuna göre O'nun Kitabı ve O'nun güzel Resulü'nün sünnetleri bizi terbiye etmelidir