Kafkasların Giriş Kapısı | Bulutlara Yaslanan Artvin

Artvin






Tarih Öncesi Çağlarda Artvin ve Çevresi


Göçebe yaşam tarzını benimseyen biz Türklerin ataları yazılı edebiyat yerine sözlü edebiyat geliştirdikleri için, günümüzde Artvin’in tarih öncesi dönemlerine ait bilgileri İran ve Bizans kaynakları yada Erzurum ya da Kars’a dair günümüz araştırmacılarının eserlerinden öğrenebilmekteyiz








Artvin ve çevresi oldukça köklü ve zengin uygarlıkların yaşadığı bir bölgedir Toprak yapısının elverişsiz olması ve bilim merkezlerinden uzaklığı nedeni ile planlı ve bilimsel tarzda arkeolojik çalışmalar yapılamamıştır Buna rağmen Prof Dr İbrahim Kökten’in Kars civarında ve Çıldır Gölünün karşısına yaptığı kazılarda dolmen ve menhir kalıntıları bulunmuştur Kökten 1965’te Kars’ın güneyinde ve Aras nehrinin kuzey kesimindeki Ala Dağın doğu eteğinde Camışlı Köyünün sınırındaki kayalıklarda geyik avcılığı ile ilgili duvar resimleri bulunmuştur

1933 ve 1955 yıllarında Yusufeli ve Şavşat yörelerinde halkın bulduğu bakır baltaların MÖ 3000-4000 yıllarına ait olduğu sanılmaktadır

Aynı yörede bulunan tunç baltaların 3000-2000 yıllarına ait oldukları bilinmektedir








Artvin ve çevresi tarih öncesi devirleri cilalı taş devrinden başlayarak bakır-tunç demir devri olarak sırası ile yaşamıştır MÖ 10 bin ile 8 bin yıllarından kalma cilalı taş çağına ait insan izleri Artvin’de de bu çağlarda insanların yaşamış olduğu izlenimini vermektedir Bulunan madeni eşyalar ise tarih öncesi devirlerin sırası ile yaşandığını belgelemektedir



1952 Yılında Artvin
















Artvin’de İlk Devletler ve İstilalar


Artvin’e egemen ilk Kavim Türklerin ataları olarak kabul gören Hurrilerdir MÖ 2000 tarihinden başlayarak Huriler Artvin ve çevresinde site devletleri kurmuşlardır Hitit kralı II Murşit MÖ 1360’ten itibaren 20 yıl sürdüğü seferler ile Artvin’i ele geçirmiştir








Hurrilerin soyundan gelen Urartular, başkenti Van olan, geliri tarım-hayvancılık-ticarete dayalı doğru Anadolu merkezli bir devlet kurmuşlardır Kuzey sınırlarını Artvin’e kadar genişlettiler Ancak doğudan büyük göçlerle gelen İskitlerin baskısına dayanamadılar ve yıkıldılar Artvin bu kez Kafkasya merkezli İskit devletinin batı sınırında yer aldı

Eski Yunan tarihçisi Heredot’un İskit diye nitelendirdiği bu devlet çağının öncüsüydü Tekerleği icat eden, atı evcilleştiren, tarihte ilk beyin ameliyatını gerçekleştiren İskitler, Artvin’i ele geçirerek bu alanı askeri üs olarak kullanmaya başlamışlardır

İskitler sonrası Arsaklar adı verilen sülale Artvin’e egemen oldu Şamanist dini öğretiye inanan bu sülale MS 350’li yıllarda Bizans etkisinde kalarak İsevi dini kabul ettiler Daha sonra da Bizans’ın tahakkümü altına girdiler 575 yılında İran Kralı I Darivs Bizans’a saldırınca bundan istifade eden Hazar Türküleri (11) Çoruh boylarına egemen oldular

HzOsman döneminde İslam orduları kumandana Mesleme Oğlu Habib Bizans’ı yenerek Şavşat-Ardanuç-Artvin’i ele geçirdi Hazar denizine ilerlemek istese de Musevi yeti kabul eden Hazarlar tarafından durduruldular Emeviler döneminde Hazarlar ile birleşen Artvin halkı İslam ordularına karşı direndi 786’da Abbasi Halifesi Harun Reşit Çoruh bölgesini başkenti Bağdat’a bağladı


Kaçkarlar










853-1023 Artvin Bagratlar ve Sac adlı Abbasilere bağlı iki beylik kuruldu Sac emirliği yıkılınca Artvin tekrar Bizans’ın eline geçti Bu esnada İran Merkezli kurulan Selçuklu Devletinin reisi Tuğrul Bey Anadolu nun keşfi için 1018’de kardeşi Çağrı Bey’i batıya gönderdi 1040 Dandanakan Savaşında Gaznelileri yenip devlet statüsüne çıkan Selçuklular 1048 Pasinler savaşı ile Artvin sınırına kadar geldiler Alparslan 1064’te Gürcistan seferine çıkarak Çoruh boylarını ele geçirir Alparslan’ın ölümü üzerine Bizans’tan yardım alan Gürcü Kralı Gorgi Artvin’i tekrar ele geçirdi Fakat 1081’de Melikşah’a yenilince Melikşah’ın desteği ile Çoruh’uda içine alan Erzurum-Bayburt –Kars merkezli Saltukoğlu beyliği kuruldu Türk nüfusunun Artvin’e yayılması hızlandır

Kafkasör








Büyük Selçuklu Devletinin yıkılışı sonrası Artvin Azerbaycan merkezli İldeniz oğlu Atabeyliğine bağlandı 1263’te Kubilay Artvin’i ele geçirerek bu yöreyi İlhanlı topraklarına kattı 1265’te Kıpçak Türkü olan Sark is bu yörede Çıldır Atabeyliğini kurdu

1458-1463-1466 yılları arasında Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan Çoruh boylarına üç sefer düzenlese de Osmanlı hükümdarı II Mehmed’e Oltukbeli savaşında yenilince zayıflama süresince girerek Safevilerin 1502’de eline geçmiştir









Osmanlı Serhat Şehri Artvin


Artvin İlinin Osmanlı yönetimine geçtiği evrelere ait belgeler yeterli değildir Bununla beraber II Mehmed’in Trabzon Rum Devletini yıkarak Karadeniz bölgesinin sahil kıyısını Artvin İlinin kıyı kesiminden itibaren ele geçirdiği bilinmektedir Bu esnada Artvin-Yusufeli-Ardanuç-Borçka Çıldır Atabeyliğinin elinde bulunuyordu

I Selim Trabzon valisiyken Gürcistan’a yaptığı seferde Batum’un güneybatısında bulunan Güney Kalesini ele geçirmiştir Bu kalenin adı ile sancak kuran I Selim sancağa Borçka-Hopa ve Artvin’i bağlamıştır Çaldıran seferinden 20 yıl sonra Erzurum Beylerbeyi Mehmed Han Yusufeli civarına akınlar yapmıştı Ardanuç Atabeyi II Keykavus ayaklanınca I Selim’in oğlu padişah ISüleyman ikinci veziri Kara Ahmet Paşayı isyanı bastırmakla görevlendirmiştir Kara Ahmet Paşanın İkinci seferi ile Pert-Eğekte adlı ilk Livane Sancağı kuruldu 1549-51 yılları arasında Şavşat-Yusufeli arasındaki Ardanuç bölgesi iki yıl kadar II Keykavus’un elinde kaldı 13 Haziran 1551 günü Ardanuç Kalesini de fetheden Erzurum Beylerbeyi İskender Paşa bu bölgeyi de Osmanlı ülkesine kattı II Keykavus kaçarak İran’a sığındı

1627’de Osmanlı topraklarına katılan Acaristan’ın önemli bir merkezi olan Batum şehri ise III Ahmed dönemi vezirlerinden Hasan Paşa tarafından 1703’te kurulmuştur

Artvin ve çevresi Çıldır eyaleti ile birlikte yaklaşık 250 yıl Osmanlı Devletinin egemenliğinde kalmıştır 1828 Osmanlı Rus savaşı ve savaş sonucu imzalanan Edirne Anlaşması ile Ahıska Osmanlı elinden çıkınca Çıldır eyalet teşkilatı bozuldu Anlaşma gereği Çıldır eyaletinin bir kısmını Osmanlı kaybetti Buna karşılık Artvin-Borçka-Ardanuç-Şavşat-Yusufeli Osmanlı elinde kaldı

1854-56 Kırım Savaşında Osmanlı Devleti İngiltere’den aldığı destek ile Batum yakınlarındaki Şevket-İl kalesine saldırdı Savaş başlayınca 600 kadar Artvin’li gönüllü Kars savunmasında başarılı savaşlar verdiler

Rusların güneye inme ve dünya imparatorluğu yaratma planı ile 1877-78 (93 Harbi) Osmanlı-Rus savaşı çıktı Bu savaş Artvin yöresi halkına pahalıya mal oldu 24 Nisan Rusya Kars-Ardahan-Batum’u işgal ettikten sonra Türk topraklarına doğru ilerlemeye başladı 2 Mayıs 1877’de 800’den fazla askerimizi şehit ettiler Ardahan dolayını ele geçiren Ruslara karşı Artvin halkı Ardanuç ve Şavşat’a doğu göç etmeye başladılar

Şıpka geçidinde hatalı hatlar kuran Süleyman Paşa yüzünden Ruslar bu hatları delerek Doğu Anadolu içlerine kadar ilerlediler Osmanlı barış teklifinde bulunmak zorunda kaldı

3 Mart 1878’de Osmanlı ile Rusya arasında 29 maddeden oluşan Ayestefanos barışı imzalandı19 maddesinde yer alan 245207301 altın tazminatını ödemeyen Osmanlı, Kars - Ardahan - Batum topraklarını Rusya’ya tazminat karşılığı vermek zorunda kalmıştır Bu barış Avrupalı devletlerin çıkarına aykırı düşünce 23 Aralık 1978’de Berlin Barışı imzalandı Bu barış ile Elvire-i Selase denen Kars-Ardahan-Batum Rusya eline geçti

8 Şubat 1879’da Osmanlı ile Rusya arasında imzalanan büyük Muhaide anlaşması ile Kars-Ardahan-Batum’da yaşayan Türkler batıya doğru göç etmeye başlamışlardır Gerçek Fransız Devriminin getirdiği ulusalcılık ilkesi gerekse de Rusların güneye inmek için uyguladığı, politikalar sonucu bir Türklerin yüzyıllar boyu beraber yaşadığı, sadık millet diye adlandırdığı Ermeniler I Dünya savaşına kadar en kanlı savaşları yaptığımız milletlerden bir olmuştur


Artvin Devlet Hastanesi











Milli Mücadele Döneminde Artvin




1917 Ekiminde Bolşevikler Rusya’da yönetimini ele geçirerek Ramonov hanedanlığını devirince yeni kurulan Sovyet Rusya I Dünya savaşından çekilerek 18 Aralık 1917’de Artvin ve Şavşat’tan çekildi Sovyet Rusya 3 Mart1918’de I Dünya savaşına katılan devletlerle imzalandığı Bresk-Litovsk Anlaşması hükmünce Kars-Ardahan-Batum’u Osmanlıya bıraktı 15 Kolordunun başında bulun Kazım Karabekir Erzurum-Erzincan-Erivan bölgesine girdi 18 Haziran 1918’de Osmanlı Hükümeti Gürcistan Milli hükümeti ile anlaşarak Kars-Ardahan-Batum illerinde hak iddia etmelerini engelledi

I Dünya savaşından yenik ayrılan Osmanlı Devleti adına 30 Ekim 1918’de Bahriye Nazırı Rauf ORBAY Mondros Ateşkes Anlaşmasını imzaladı Bu ateşkesten 1 ay sonra 17 Aralık 1918’de İngiltere Batum’u işgal etti 1878-1918 arası 40 yıl süren Rus işgali sonrası İngiliz işgali başlıyordu Mondros’un 5Maddesi gereği işgale karşı direnen Milislerin elinden silahları alındı

İngiliz generali Ravtenson Kazım Karabekir’e çektiği telgraf ile ordusunu terhis etmesini istese de Karabekir bunu kabul etmedi 19 Mayıs 1919’da Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk Türk yurdunun düşman işgalinin kurtuluşu için Samsun’da ele aldığı meseleyi Havza ve Amasya Genelgeleri ile tutuşturdu Doğu Anadolu’da 23 Temmuz’da topladığı Erzurum Kongresi ile yöre halkını emperyalist İngilizler ve piyonu Ermenilerin niyetlerine karşı birleştirdi



Yusufeli İlçesi Dört Kilise Köyü








1920 başında Gürcistan’da bulunan Gürcü İslamaiyesi adlı cemiyet Batum ve Artvinli Gürcistan’a katarak istiyordu Bu olayı haber alan Kazım Karabekir olayı önledi 28 Ocak 1920’de son Osmanlı Mebuslar Meclisinde alınan Misak-ı Milli kararları ile Kars-Ardahan-Batum’da halkoylamasına gidileceği kararı alındı Bu kararın alınmasının temel nedeni bu topraklarda Türk nüfusunun fazla olmasından kaynaklanıyordu İngiliz işgal kuvvetlerinin Batum’dan çekilmesi üzerine Gürcistan hükümeti 1 Temmuz 1920’da Batum’u işgal etti Bu işgal sırasında TBMM’nin Batum Milletvekillerinden MEdip DİNÇ ve Ahmet Akit Beyler 1129 kişilik Milli olayları ile işgale karşı üstün gayretler sergilemişlerdir TBMM’nin Eylül-Aralık 1920’de üç ay süren Ermeni savaşında başarılı olması sonrası MKemal Gürcü hükümeti ile temaslara başlamıştır









Artvin’in Kurtuluşu


Gürcistan sefiri Siman Midivanı 17 Ocak 1921’de Ankara’ya gelerek itimatnamesini M Kemal’e iletir M Kemal Gürcü sefaretinden derhal işgal ettikleri toprakları boşaltmalarını ister Sefir geçen günler boyunca TBBM Hükümetini oyalamayı sürdürünce Hariciye Nazırı Bekir Sami Bey Gürcistan’a sert bir nota verdi 23 Şubat 1921’de TBMM ve Gürcü hükümetleri arasında Batum anlaşması imzalandı

Bu tarihten itibaren Artvin-Ardanuç-Borçka ve Şavşat’tan Gürcü kuvvetleri çekildi 45 yıllık esaret sona erdi Diğer yandan Trabzon’dan Artvin’e kuvvetleri ile hareket eden Miralay Şükrü Bey Oruçlu köyünden Kamil Beyi Kaymakam vekili tayin ederek kendisi Batum’a geçti 7 Mart 1921’den itibaren Artvin’de Türk bayrağı dalgalanmaya başladı









Cumhuriyet Döneminde Artvin


1878-1918 ve 1918-1921 arası Rusya-Ermeni-İngiliz-Gürcü idaresinde kalan Artvin-Borçka Şavşat kazaları 7 Mart 1921’den itibaren 4 ay kadar Ardahan kazasına bağlanmıştır Yeni Türk devletinin ilk Anayasası olan 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye’de 24 Nisan 1924’te yapılan değişikler ile Liva-Sancak teşkilatı kaldırılınca Artvin vilayet haline geldi 1926 Haziranında 877 sayılı kanunla Yusufeli kazası Erzurum vilayetinden alınarak Artvin’e bağlandı 1928’de 1282 sayılı kanunla Borçka kazası nahiye haline getirilerek Artvin’e bağlandı Dokuz yıl Artvin vilayeti teşkilatı ile yönetilen bu yerler 1 Haziran 1933’te 2197 sayılı kanunun ikinci maddesine göre merkezi Rize olmak üzere Artvin ve Rize birleştirilerek Çoruh vilayeti teşkil edilmiştir Arazi şartlarının zorluğu, Artvin ve çevresinin vilayet merkezine olan uzaklığı birtakım sorunlara yol açmıştır

Dönemin Başbakanı İsmet İnönü’nün 25 Temmuz 1935 tarihindeki Artvin’i ziyaretinde durum kendisine iletilmiştir Bunun üzerine hükümet 4 Kasım 1936’da kabul edilen 2885 sayılı kanun ile merkezi Rize olan Çoruh vilayeti kaldırıldı Artvin Merkez, Hopa,Borçka, Şavşat kazaları ile evvelce Erzurum’a verilmiş Yusufeli Kazasını da alarak Artvin olan Çoruh İli teşkilatı kabul edildi








İklimi


Artvin'in iklimi, yeryüzü şekillerinin özellikleri nedeniyle bölgelere göre çeşitlilik göstermektedir Kıyı kesimleri, Karadeniz üzerinden gelen nemli ve yağışlı havaya maruz kalmasından dolayı bol yağış alır dolayısıyla ılık ve yağışlı bir iklim tipi egemendir Buna karşılık, İl'in iç bölgelerine doğru, denize paralel uzanan dağların nemli havanın iç kesimlere girmesini önlemesinden dolayı iklim karasallaşır Yüksek kesimlerde kışlar sürekli ve bol karlı, yazlar serin geçer Çoruh Vadisi'nin derin vadisinde kıyıya oranla daha az yağışlı, kışları fazla sert olmayan bir iklim tipi vardır



Çoruh Nehri












İlçeleri

• Ardanuç
• Arhavi
• Borçka
• Hopa
• Şavşat
• Murgul
• Yusufeli

Artvin Kalesi





Yapılışının Bağratlılar döneminde MS 937 yılında olduğu sanılıyor Çoruh´a düşey biçimde granit kaya üzerine kurulmuş Ardanuç Kalesi Eskiden beri Gevbernik Kalesi olarak bilinen bu kale Ardanuç kasabasının kurulmuş olduğu yamacın tam tepesinde 537 yılında inşa edilmiş Dörtkilise Yusufeli ilçesinin Tekkale ´Dört Kilise´ köyünde, köy yolundaki yüksek kayalar üzerine kurulmuş İşhan Kilisesi Yusufeli ilçesinin Dağyolu köyünde Mimari yönden orijinal özelliklere sahip olan bu kubbeli çadır tipi kilise her yönüyle Oğuzlara ait olduğunu kanıtlıyor

Hamamlı Kilise İl merkezine bağlı Ortaköy bucağının hamamlı köyünde 958 yılında Bağratlı Kralı Sumbat tarafından yaptırılmış Halen cami olarak kullanılıyor Kilisenin girişindeki ´Günes Saati´, özelliğini koruyor Altıparmak Kilisesi Yusufeli ilçesinin Altıparmak köyündeki kilise halen cami olarak kullanılıyor





İskender Paşa Camii





1551 yılında Ardanuç Kalesi´nin Osmanlılar tarafından alınışından önce eski Ardanuç kasabasında Müslüman cemaatin bulunduğu caminin eski durumundan anlaşılıyor Köprüler Gerek Çoruh ırmağına gerekse Arhavi ve Hopa´dan Karadeniz´e dökülen irili ufaklı dere suları üzerine kargir ve kemerli birçok köprü yapılmıştır Yüzyıllardan bu yana yapılan köprülerden pek azı günümüze saglam gelebilmiştir






Berta deresi üzerinde Bağlıca Köyü´ndeki köprü halen eski görkemiyle günümüzde de kullanılmakta Hopa´nın Köprücü köyündeki Kemerli Köprü´nün 400 yıl önceden kalma bir Osmanlı eseri olduğu, Esenkıyı ve Sugören köylerindeki köprülerin ise 1857 yılında caminin yapımı sırasında kemerli olarak yapıldığı biliniyor Arhavi´de ise Ortacalar yolunun geçtiği dere üzerinde iki eski kemerli köprü bulunuyor Bulanık (Rabat) Kilisesi Ardanuç merkezine bağlı Bulanık köyündedir İçerisindeki gizli geçitlerle bulanık deresine iniliyor









Artvin Koru Oteli






Deriner Barajı Yaklaşım Yolları






Borçka










Arhvavi İlçesi







Şavşat İlçesi







Yusufeli İlçesinin Dağlarından