Anadolu’Nun Unutulmuş Toprağı | Mada Adası (Kazak Adası)

Anadolu’nun Unutulmuş Toprağı
Mada Adası
(Kazak Adası)






Kış aylarında anakarayla bağlantısı kesilen bir ada Her daim Toroslar'ın karlı doruklarını gözleyen yalnız bir köy Beyşehir Gölü üzerindeki adaların en büyüğü Mada, barındırdığı insanlarıyla unutulmuşluğu yaşıyor














Mada Adası, Beyşehir Gölü'ndeki otuz üç adadan biri; ama üzerinde yerleşim barındıran tek ada
Bu yerleşim küçük bir köy; adanın Toroslar'a bakan tarafında muhteşem bir manzaraya sahip
Köyde yaşayanlar Tırtar Yörükleri; yaklaşık 70 yıl önce beş aile ve 25 kişi olarak gelip yerleşmişler Şu anda adada yaşayan toplam nüfus 253


Ada üzerinde yerleşim birimi olarak Gedikli köyüne bağlı Kumluca mahallesi bulunur





Tarihçesi










Beyşehir gölünde önemli onbir ada olup bunların sekiz tanesi gölün batı yönünde üçü doğu yönündedir Bunların en büyüğü batı yönünde Isparta ili sınırları arasında Şarkîkaraağaça bağlı Kazakların adasıdır Bu adada 800 dönüm kadar tarıma elverişli yer vardır Şimdilik 35 hanedir Ayrıca sahille ada arasında beş dönüm bir ada daha vardır ki, burada harap olmuş bir kilise vardır Ada gedikliye 5 km, Şarkîkaraağaç’a 35 km, Isparta’ya 155 km uzaklıktadır














Adaya ilk elektrik 691986 tarihinde geldi İçme suyu ihtiyacı ise 1996 yılına kadar köyün ortasındaki doğal kaynak suyundan karşılandı 1996 yılında adanın doğu kıyısına dizel motorlu su pompası kurularak göl suyu şebekeye verildi, ancak fizibilitenin yapılmamasından ve bu suyun içilebilir olmamasından dolayı bu şebeke kullanılamadı Ve ada 2002 yılına kadar kaynak suyu ile yetindi 2002 yılında dönemin Isparta’lı Bakanının katkılarıyla karşı kıyıya 70 m sontaj vurularak adamız şebekesine su verildi














Mada adasına 1870–1871 tarihlerinde 30–40 hane kadar Rusya’dan gelen kazaklar yerleştirilmiştir Yenişarbademli ileri gelenlerinden Kızıloğlu Mehmet efendi adadaki kazaklarla dostluk ilişkileri içinde olunduğunu nakletmişlerdi Kızıloğlu Mehmet efendi 1877 -1878 Osmanlı Rus savaşında Plevne cephesinde savaşmış ve bir süre rusların elinde esir kalmış daha sonra köyü Yenişarbademliye dönmüştür O yıllarda ada sosyal ve ekonomik yönden Yenişarbademli ile yakınlık içinde idi Tahıl ve değirmen ihtiyaçlarını yenişarbademliden karşılamaktaydılar Yenişar halkının Kazak göçmenlerle iyi ilişkileri bu bakımdan tutarlı bir bilgidir ve bu bilgi torunlarından biri olan tarih öğretmeni Raif Ulusoy tarafından verilmiştir 1940 yılına kadar adada yaşayan Don kazakları bu tarihte Akşehir taraflarına göç ederek adayı terk etmişlerdir













Kazaklardan sonra adaya yerleşim 1940’lı yıllarda Tırtar Yörükleri tarafından yapılmıştır O yıllarda Konya’ya bağlı Akşehir ilçesinin çimen dere yaylasından adaya göç eden Tırtar Yörüklerinin çocukları, torunları halen adada ikamet etmektedirler

Ekonomik ve Sosyal Yaşam



Tarım alanlarının darlığı sebebiyle Halk kısıtlı tarım ve hayvancılığın yanında balıkçılık da yapmaktadır Yılın üç ayı avlanma yasağı ve aralık ocak şubat ayları gibi avlanmanın ağır kış şartlarından dolayı yapılamadığı aylar hariç geri kalan altı ayda Her gün ortalama toplam 350–400 kg sarı sazan ve levrek avlanmaktadır







Adada ne bir bakkal, ne bir kıraathane nede bir sağlık ocağı olmadığından sosyal yaşam haftada bir Cuma günleri gedikli pazarına ve ayda bir Çarşamba günleri Şarkîkaraağaç pazarına gidip gelmekten ibarettir





Bir Efsane





Halk arasında söylenen bir efsanaya göre; o zaman Beyşehir Gölü şimdiki halinden daha küçükmüş ve gölün bulunduğu yere 'kuru ova' denilirmiş Fazla sular bir menfezden yeraltına akarmış

Bir av sırasında eşref beyin oğlu atıyla beraber bu akıntı merkezine düşer Oğlunun acısına dayanamayan bey de bu menfezi kapattırmak için halka kül ve kıl salması yaptırır Akıntı merkezini ardıç ağaçları ve dallarla saldığı kül ve kıllarla kapattırır









Kül için verilen makbuzların halen Konya’nın Kıreli kasabası yakınlarında bazı köylerde mevcut olduğu söylenmektedir Bu mevkiler sular altında olup gölün suları azaldığı zaman iki tepecik halinde belirirler Bunların birine kül tepesi diğerine yeter tepesi denir








İsimlerden de anlaşılacağı gibi kıl ve kül menfeze kâfi miktarda kullanılınca yeter denilmiş bunun için bu tepeye yeter tepesi denildiği, artan küllerin yığılmasından meydan gelen tepeye kül tepesi denildiği anlaşılmaktadır Bu işlemden sonra gölün suları hızla genişleyerek bazı köyleri sular kaplamış ve şimdiki Beyşehir gölünü oluşturmuştur











Manici Nine Ümmühan Karasu'dan Maniler

Sigarayı tersinden yakan
Yakasız gömleğe kravat takan
Oturup ta şaşkın, şaşkın göle bakan
Madalıdır madalı

Gölün yüzünde kayıklar
Anam ağlarda bacım sayıklar
Beyşehir gölü buz tutar
Buz üstünde kayık kaydıran
Madalıdır madalı

Muğla Milas’ın askeri güzel
İçinde turistler gezer
Çağırın muradım tez gelsin
Gelmese annesin üzer








Ada idari olarak Isparta ili Şarkikaraağaç ilçesi Gedikli Köyünün Kumluca Mahallesi olarak kayıtlarda yer almaktadır Köy, Beyşehir Tolca Köyü’ne bağlı iken Beyşehir’den ayrılarak Şarkikaraağaç Gedikli Çiftliği Köyü’ne bağlanmıştır Bu ayrılış ile gölün bütünü Beyşehir sınırları içinde iken, küçük bir kesimi Isparta sınırları içine girmiştir









Şu anda adanın sakini olarak yörükler yaşamaktadır Son rakamlara göre adanın nüfusu 253'tür Dar bir alanda yapılan tarım, kısıtlı hayvancılık ve ulaşım sorunu ada halkının başlıca zorluklarıdır

Mada Adası'nda Yaşam




Mada Adası'nda yaşayan 200 kadar insanın, anakarayla tek bağlantısı küçük kayıkları











Mada, karşı kıyıdaki Gedikli Köyü'ne bağlı bir yerleşim Adalılara sorsanız, Gedikli sorunlarına yeterince ilgi göstermiyor Gediklilere sorarsanız, ada halkı dikkat çekmek için sorun çıkarıyor Her ne kadar hepsi Yörük olsa da, kız alıp verse de inceden çekişme halindeler










Mada halkının en önemli geçim kaynağı balıkçılık Daha çok sazan ve levrek avlıyorlar Ancak bilinçsiz avlanma nedeniyle göl eskisi kadar bereketli değil









Çoğu zaman erkeklerle birlikte balığa çıkan kadın ve çocuklar daha sonra evde temizledikleri balıkları civardaki pazarlarda satıyor










Dışarıdan gelebilecek bir tehlike olmadığından adadaki hayvanlara kimse çobanlık yapmıyor Yavrulama dönemleri dışında sabahları ağıllardan alınan hayvanlar, tepelerde otlamaya bırakılıyor










Adada sağlık ocağı yok Bu nedenle çocuklar ancak Gedikli Köyü'nden rutin kontrol için doktor geldiğinde muayene olabiliyor









Mada'nın tek derslikli ve tek öğretmenli okulunda farklı yaşlarda çocuklar birarada eğitim görüyor Ama bu mahrumiyet bölgesinde kimse uzun süre görev yapmak istemediği için öğretmen sık sık değişiyor










Mada Adası'nın tek köyünde yaşayanların toplanacağı bir köy kahvesi yok Karanlık çöktüğünde erkekler köy meydanındaki metruk evin önünde buluşuyor ve saatlerce ayakta durup yıldızların altında muhabbet ediyorlar










Mada, Beyşehir Gölü'ndeki 32 adanın en büyüğü Sadece Mada'da insanlar yaşıyor, diğerleri ıssız Aslında Mada da ıssız! 35 hanelik köyde sakin ve mazbut bir hayat hüküm sürüyor









Köyde her ailenin kendi ait bir kayığı var Ve bu kayık onlar için sağlık ocağı demek, bakkal demek, lise demek, üniversite demek










Anakaraya 700 metrelik uzaklık kısa gibi görünse de bu mesafe ada sakinleri için karnındaki bebeğini düşürecek, fırtınada mahsur kalacak, dünyaya iletişimi koparacak kadar uzun Buna karşın Madalılar, karşı kıyıya göç teklifine sıcak bakmıyorlar Çünkü yaşadıkları yeri seviyorlar ve devlet, onlara da bir köprü yapıversin istiyorlar










Mada'nın sakinleri, gıdalarının önemli bir kısmını gölden, kendi hayvanlarından ve sebze meyve bahçelerinden karşılıyorlar










Çocuklar, beşinci sınıftan itibaren çevre ilçelerdeki yatılı okullarda okumak zorunda O yüzden adada 10 yaşından büyük çocuk görmek mümkün değil

Fotoğraflar: Saner Şen