Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon Mensuplarinin Bağişiklik Ve Ayricaliklari Hakkinda Genelge (Uluslararasi Hukuk Ve Diş İlişkiler Genel Müdürlüğü)

ÜLKEMİZDE GÖREVLİ DİPLOMATİK MİSYON MENSUPLARININ BAĞIŞIKLIK VE AYRICALIKLARI HAKKINDA GENELGE (ULUSLARARASI HUKUK VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ)

ÜLKEMİZDE GÖREVLİ DİPLOMATİK MİSYON MENSUPLARININ BAĞIŞIKLIK VE AYRICALIKLARI HAKKINDA GENELGE (ULUSLARARASI HUKUK VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ)

TC
ADALET BAKANLIĞI
Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü
Sayı: B030UİG0000006/0100602/1001/01/2006
Konu: Ülkemizde Görevli Diplomatik Misyon
Mensuplarının Bağışıklık ve Ayrıcalıkları
[/b]GENELGE
No:72
(1) Uluslararası Hukukun temel konusunu oluşturan Devletler ile Uluslararası Kurum ve Kuruluşların birbirleriyle olan ilişkileri, esas olarak diplomatik misyon mensubu sayılan kişilerce yürütülmektedir Bu bakımdan her devlette yabancı diplomatlara diğer kişilerden farklı olarak bazı ayrıcalık ve bağışıklıklar tanınmaktadır Uzun yıllar milletlerarası teamül hukukunun yazısız kuralları ile yürütülen bu ilişkiler, 20'nci yüzyılın ikinci yarısında Birleşmiş Milletler bünyesinde yapılan çalışmalar sonucu çok taraflı iki sözleşme ile düzenlenmiştir
(2)
"Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi" Ülkemiz tarafından imzalanmasını müteakip, 04/09/1984 tarih ve 3042 sayılı Kanun ile onaylanmış olup, metni 24/12/1984 tarih ve 18615 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır

(3) Anılan Sözleşmeye Ülkemiz 06/03/1985 tarihinde taraf olmuştur Sözleşmeye halen; ABD, Afganistan, Almanya, Andorra, Angola, Arjantin, Arnavutluk, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Bahama, Bahreyn, Bangladeş, Barbados, Belçika, Belize, Benin, Beyaz Rusya (Belarus), Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık(İngiltere), Bolivya, Bosna-Hersek, Botsvana, Brezilya, Bulgaristan, Burkina Faso, Burundi, Bhutan, Cezayir, Cibuti, Çad, Çek Cumhuriyeti, Çin Halk Cumhuriyeti, Danimarka, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, Ekvator Ginesi, El Salvador, Endonezya, Eritre, Ermenistan, Estonya, Etiyopya, Fas, Fiji, Fildişi Sahilleri, Filipinler, Finlandiya, Fransa, Gabon, Gine, Gine Bissau, Grenada, Guatemala, Guyana, Güney Afrika, Güney Kore, Gürcistan, Haiti, Hırvatistan, Hindistan, Hollanda, Irak, İran, İrlanda, İspanya, İsrail, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kamboçya, Kamerun, Kanada, Katar, Kazakistan, Kenya, Kırgızistan, Kolombiya, Kongo, Kosta Rika, Kribati, Kuveyt, Kuzey Kore, Küba, Laos, Lesotho, Letonya, Liberya, Libya, Lihtenştayn, Litvanya, Lübnan, Lüksemburg, Macaristan, Madagaskar, Makedonya, Malavi, Malezya, Mali, Malta, Marşal Adaları, Mauritus, Meksika, Mısır, Mikronezya, Moğolistan, Moritanya, Mozambik,
Myanmar,
Namibya, Nauru, Nepal, Nijer, Nijerya, Nikaragua, Norveç, Orta Afrika Cumhuriyeti, Özbekistan, Pakistan, Panama, Papua Yeni Gine, Paraguay, Peru, Polonya, Portekiz, Romanya, Ruanda, Rusya Federasyonu, Samoa, Saint Vincent ve Grenadinler, Santa Lucia, San Marino,
Sao Tome ve Principe
, Suudi Arabistan, Senegal, Seyşel Adaları, Sırbistan-Karadağ, Sierra Leone, Slovakya, Slovenya, Somali, Sri Lanka, Sudan, Surinam, Svaziland, Suriye, Şili, Tacikistan, Tanzanya, Tayland, Togo, Tonga, Trinidad Tobago, Tunus, Tuvalu, Türkmenistan, Uganda, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün, Vatikan, Venezuela, Vietnam, Yemen, Yeni Zelanda, Yeşil Burun, Yunanistan, Zambia ve Zimbabve taraf bulunmaktadır
(4) "Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi" ise, Ülkemizce 20/05/1975 tarih ve 1901 sayılı Kanun ile onaylanmış ve metni 21/12/1984 tarih ve 18615 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır Anılan Sözleşmeye Ülkemiz 19/02/1976 tarihinden itibaren taraf bulunmaktadır Sözleşmeye halen;
ABD Afganistan, Almanya, Andorra, Angola, Antigua ve Barbuda, Arjantin, Arnavutluk, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Bahama, Bahreyn, Bangladeş, Barbados, Belçika, Belize, Benin, Beyaz Rusya (Belarus), Birleşik Arap Emirlikleri, Birleşik Krallık (İngiltere), Bolivya, Bosna-Hersek, Brezilya, Bulgaristan, Burkina Faso, Bhutan, Cezayir, Cibuti, Çek Cumhuriyeti, Çin Halk Cumhuriyeti, Danimarka, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, El Salvador, Ekvator Ginesi, Endonezya, Eritre, Ermenistan, Estonya, Fas, Fiji, Fildişi Sahilleri, Filipinler, Finlandiya, Fransa, Gabon, Gana, Gine, Grenada, Guatemala, Guyana, Güney Afrika, Güney Kore, Gürcistan, Haiti, Hırvatistan, Hindistan, Hollanda, Honduras, Irak, İran, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Jamaika, Japonya, Kamerun, Kanada, Kazakistan, Kenya, Kırgızistan, Kolombiya, Kosta Rika, Kribati, Kuveyt, Kuzey Kore, Küba, Laos, Lesotho, Letonya, Liberya, Libya, Lihtenştayn, Litvanya, Lübnan, Lüksemburg, Macaristan, Madagaskar, Makedonya, Malavi, Maldiv Adaları, Malezya, Mali, Malta, Marşal Adaları, Mauritius, Meksika, Mısır, Mikronezya, Myanmar, Moğolistan, Moldova, Moritanya, Mozambik, Namibya, Nepal, Nijerya, Nikaragua, Norveç, Özbekistan, Pakistan, Panama, Papua Yeni Gine, Paraguay, Peru, Polonya, Portekiz, Romanya, Rusya Federasyonu, Ruanda,
Saint Vincent ve Grenadinler,
Samoa, Santa Lucia, Sao Tome ve Principe, Senegal, Seyşel Adaları, Sırbistan ve Karadağ, Slovenya, Slovakya, Somali, Sudan, Surinam, Suriye, Suudi Arabistan, Şili, Tacikistan, Tanzanya, Tayland, Togo, Tonga, Trinidad ve Tobago, Tunus, Tuvalu, Türkmenistan, Ukrayna, Umman, Uruguay, Ürdün, Vanuatu, Vatikan, Venezuela, Vietnam, Yemen, Yeni Zelanda, Yeşil Burun (Cape Verde), Yunanistan ve Zimbabve taraf bulunmaktadır

(5) "Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi"nin 1'inci maddesinde "diplomatik ajan"ın misyon şefi ve misyonun diplomatik kadrosunun bir üyesi olarak tanımı yapılmış olup, kişisel dokunulmazlığı düzenleyen 29'uncu maddesi ise aynen; "Diplomatik ajanın şahsî dokunulmazlığı vardır Hiçbir şekilde tutuklanamaz veya gözaltına alınamaz Kabul eden Devlet, diplomatik ajana gereken saygıyı göstermek ve şahsına, özgürlüğüne ve onuruna yönelik herhangi bir saldırıyı önlemek için uygun tüm önlemleri alacaktır" hükmünü içermekte olup, 31'inci madde ise, diplomatik ajanın kabul eden Devletin (Türkiye'nin) cezaî yargısından bağışıklığı olduğunu açıklamaktadır
(6) "Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi"nin 1'inci maddesinde, "konsolosluk memuru"nun, konsolosluk şefi dahil olmak üzere, konsolosluk görevini yerine getirmek için bu sıfatla görevlendirilen kişiler, "konsolosluk hizmetlisi"nin ise, bir konsolosluğun idarî ve teknik hizmetlerinde istihdam edilen kişiler şeklinde tanımları yapılmıştır
(7) Sözleşmenin "Kişisel Dokunulmazlığı" düzenleyen 41'inci maddesinde aynen;
"1- Konsolosluk memurlarının tutuklanmaları veya gözaltına alınmaları, ancak, ağır bir suç halinde ve yetkili adli makamının kararı ile olur
2- Bu maddenin 1'inci fıkrasında öngörülen hal saklı kalmak üzere kesinleşmiş adlî bir kararın uygulanması dışında, konsolosluk memurları hapsedilemez ve herhangi bir şekilde kişisel hürriyetleri kısıtlamaya tabi tutulamaz
3- Aleyhine cezaî bir dava ikâme edilen konsolosluk memuru yetkili makamlarının önüne çıkmak zorundadır Bununla beraber dava, konsolosluk memurunun resmî durumu icabı kendisine gösterilmesi gereken saygı ile, bu maddenin 1'inci fıkrasında öngörülen hal hariç olmak üzere konsolosluk işlemlerinin yerine getirilmesini en az etkileyecek biçimde yürütülecektir Bu maddenin 1'inci fıkrasında zikredilen hallerde, bir konsolosluk memurunun gözaltına alınması kaçınılmaz olduğu takdirde, aleyhine ikame edilecek dava en kısa zamanda açılmalıdır"
Denilmektedir
(8) Sözleşmenin yargı bağışıklığını düzenleyen 43'üncü maddesinin 1'inci fıkrası ise; "Konsolosluk memurları ve konsolosluk hizmetlileri, resmi görevlerinin yerine getirilmesi sırasında işledikleri fiillerden dolayı kabul eden Devlet'in adlî ve idarî makamlarının yargısına tabi değildirler" hükmünü getirmektedir
(9) Diplomatik ayrıcalık ve vergi bağışıklığından yararlanan diplomasi memur ve mensupları Dışişleri Bakanlığının 01/11/1931 tarih ve 21592-618 sayılı yazıları üzerine, Bakanlar Kurulunun 09/12/1931 tarihli kararıyla kabul edilen listede yararlandıkları ayrıcalık ve bağışıklıklara göre sınıflandırılmış bulunmaktadır Dışişleri Bakanlığı (Protokol Genel Müdürlüğü) halen, bu sınıflandırmaya göre yabancı misyon mensuplarına kimlik kartı vermektedir Buna göre, büyükelçi, elçiler, maslahatgüzar, elçilik müsteşarı, elçilik kâtipleri, elçilik ataşeleri, askerî ataşeleri ve bunların yardımcıları birinci sınıfı oluşturmaktadırlar Bu sınıf mensuplarının eşleri ve beraber oturan çocukları ve diğer aile efradı ise, ikinci sınıfı oluşturmakta ve bunlar da diplomatik ayrıcalık ve bağışıklıktan tam olarak yararlanmaktadırlar Üçüncü sınıf personel ise, elçiliğin idarî ve teknik personelinden oluşmaktadır Bunlar; elçilik doktoru, elçilik hukuk müşavirleri, kançılarya memurları olup, mensup oldukları "Gönderen Devlet" uyruğundan memur sıfatıyla bu göreve atanmaları, tek ve asıl görevlerinin de sefaret hizmeti olması gerekmektedir Bu memurların eşleri, birlikte oturdukları çocukları ve diğer aile mensupları ise dördüncü sınıfı oluşturmaktadır Diğer elçilik mensupları ve kabul eden Devlet (Türkiye) vatandaşı olup elçiliklerde çalışanlar (kavas, bahçıvan, ahçı, garson, şoför vs) diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan istifade edememektedirler
(10) 1931 tarihli Kararnameye göre; birinci ve ikinci sınıfa mensup kimselere "diplomatik kart", üçüncü ve dördüncü sınıf mensuplarına ise, "elçilik mensubu kartı" verilmektedir
Dışişleri Bakanlığının 15/04/2005 tarih ve 37700/2005/PDGY/158412 sayılı yazıları ile Ülkemizde bulunan yabancı ülke diplomat ve konsolosların kimlik kartları ile ilgili olarak hamillerinin hangi ayrıcalık ve bağışıklardan yararlanacakları açıklığa kavuşturulmuştur
Buna göre:
a) Diplomatik Misyonlar için kartın ön yüzünün arka planında "CD" harfleri bulunmaktadır:
I'inci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerdeki diplomatik ajan statüsünde görev yapan personel ile 18 yaşından küçük aile bireylerine düzenlenecek kimlik kartı olup, rengi kırmızıdır Kart sahibinin kişisel dokunulmazlığı vardır ve cezaî, medenî ve idarî yargı bağışıklığından faydalanır
II'nci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerde idarî-teknik personel statüsünde görev yapan personel ile 18 yaşından küçük aile bireylerine düzenlenecek kimlik kartı olup, rengi yeşildir Kartın sahibinin kişisel dokunulmazlığı vardır ve cezaî yargıdan muaftır Medenî ve idarî yargı muafiyeti resmî sıfatla yaptığı eylem ve işlemlerle sınırlıdır
III'üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerde hizmet personeli statüsünde görev yapan personel ile 18 yaşından küçük aile bireylerine düzenlenecek olan kimlik kartı olup rengi kahverengidir Kartın sahibi, sadece resmî sıfatıyla yaptığı eylem ve işlemlerden dolayı yargı bağışıklığından faydalanır
IV'üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Büyükelçiliklerde görevli olup, herhangi bir ayrıcalık ve bağışıklıktan yararlanmayan personel ile aile bireylerine düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi açık mavidir
b) Konsüler Misyonlar için kartın ön yüzünün arka planında "CC" harfleri bulunmaktadır:
I'inci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda, konsüler statüde görev yapan personele düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi laciverttir Kartın sahibinin kısıtlı kişisel dokunulmazlığı vardır Ağır suç işlemesi halinde ve mahkeme kararıyla tutuklanabilir Yargı bağışıklığı resmî sıfatıyla yaptığı eylem ve işlemler dışında geçersizdir
II'nci Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda idarî-teknik personel statüsünde görev yapan personele düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi turuncudur Kartın sahibi, resmî sıfatıyla yaptığı eylem ve işlemler dolayısıyla yargı bağışıklığından faydalanır Kişisel dokunulmazlığı yoktur
III'üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda görevli memurların eş ve 18 yaşından küçük çocukları için düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi sarıdır Kartın sahibi konsolosluk aile bireyi olup, kişisel dokunulmazlığı ve yargı bağışıklığı bulunmamaktadır
IV'üncü Sınıf Yabancı Misyon Personeli Kimlik Kartı: Ülkemizde yerleşik Başkonsolosluklarda görevli olup, herhangi bir ayrıcalık ve bağışıklıktan yararlanmayan personel ile aile bireylerine düzenlenecek olan kimlik kartı olup, rengi açık mavidir
(11) "Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi"nin 26'ncı maddesi ile "Konsolosluk İlişkileri Hakkındaki Viyana Sözleşmesi"nin 34'üncü maddesi, diplomatik misyon mensuplarına kabul eden Devlet (Türkiye) tarafından seyahat serbestisi tanımaktadır Bu nedenle, diplomatik misyon mensuplarının her zaman için bir suç (trafik kazaları gibi) işlemeleri mümkündür
(12) Böyle bir durum ile karşılaşılması halinde;
a) Cumhuriyet başsavcı ve savcılarının hazırlık soruşturmasını re'sen yapmaları, soruşturmayı kolluk kuvvetlerine bırakmamaları,
b) Tüm kanıtların süratle toplanması, bilirkişi incelemesi ve keşif gerektiren hususlar var ise acilen yerine getirilmesi,
c) Diplomatik misyon mensubu olduğunu iddia eden şüpheliden diplomatik kartı veya elçilik mensubu kartının talep edilmesi,
d) Kart ibrazı halinde, fotokopisinin çekilip onaylandıktan sonra aslının iade edilmesi,
e) Şüphelinin savunmasının kesinlikle alınmaması,
Gerekmektedir
(13) Bu işlemlerden sonra suçun türünü, işleniş şeklini, nerede, ne zaman ve kime karşı işlendiğini belirten yazı ile şüphelinin kartının fotokopisi ivedi olarak Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğüne faksla (425 02 90) iletilmelidir Bu istem üzerine, diplomatik misyon mensubu olduğunu beyan eden şüphelinin diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanıp yararlanmadığı hususu Bakanlığımızca Dışişleri Bakanlığından araştırılarak, sonucu ivedilikle ilgili Cumhuriyet başsavcılığına bildirilecektir Dışişleri Bakanlığından alınacak cevaba göre, şüpheli, diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanmıyor ise, hazırlık soruşturmasına devam edilerek kanuni gereğinin bu çerçevede değerlendirilmesi; şüphelinin diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanıyor olması halinde ise, yukarıda belirtilen Sözleşmenin ilgili maddelerine de atıfta bulunularak düzenlenecek fezlekeye rapten, hazırlık evrakının Bakanlığımıza gönderilmesi ve keyfiyetin hazırlık defterine şerh verilerek kaydının kapatılması icap etmektedir
(14) Diplomatik bağışıklık ve ayrıcalıklardan yararlanan diplomatik misyon mensubu hakkındaki soruşturma evrakı diplomatik kanaldan "Gönderen Devlet" yetkili makamlarına iletilerek vatandaşlık bağı ile bağlı olduğu Ülkelerin yargı organlarınca gereğinin takdir ve ifası sağlanmış olacaktır
(15) Dışişleri Bakanlığının 11/03/2005 tarih ve 37700/2005/PDGY/104462 sayılı yazıları ile uluslararası kuruluş temsilciliklerinin statüsü ile ilgili olarak;
-Görevleri gereği ve yetki sınırları içindeki eylemlerinden dolayı yargı bağışıklığından yararlanacak uluslararası kuruluş Türkiye temsilcisi ve yardımcısına lacivert renkte I sınıf kimlik kartı,
-Yargı bağışıklığından yararlanmayan temsilcilikte görevli idarî-teknik personele turuncu renkte II'inci Sınıf kimlik kartı,
-Yargı bağışıklığından yararlanmayan, uluslararası personel aile bireylerine (eş ve onsekiz yaşın altındaki çocuklar) sarı renkte III'üncü Sınıf kimlik kartı,
-Herhangi bir ayrıcalık ve bağışıklığı bulunmayan temsilcilik mensuplarına açık mavi renkte IV Sınıf kimlik kartı,
Düzenleneceği bildirilmiştir
Ülkemizde görevli diplomatik misyon mensupları ile ilgili konularda yukarıda açıklanan hususlar çerçevesinde işlem yapılmasını rica ederim
Cemil ÇİÇEK
Bakan

Kaynak: mevzuatadaletgovtr