Sinan Paşa (Hoca Paşa)

Sinan Paşa (Hoca Paşa)

On beşinci asır müderrislerinden ve edebiyatçı İstanbulun ilk kadısı büyük âlim Hızır Beyin oğludur İsmi Yûsuf bin Hızır Bey bin Celâleddîn olup, lakabı Sinânüddîndir Hoca Paşa şanı ile meşhur oldu Doğum târihi ve yeri hakkında ihtilaf vardır Birçok kaynak, 1440ta İstanbulda doğduğunu yazmaktadır


Sinân Paşa, ilk tahsilini babasından gördü Genç yaştayken, geniş bilgiye sâhip oldu Babasının 1459da ölümü üzerine, Fâtih Sultan Mehmed Han tarafından, önce Edirnede bir medreseye sonra da Dârülhadîse müderris tâyin edildi Bir süre sonra, sultanın teveccühünü kazanarak Sahn müderrisi ve Hâce-i Sultânî, yâni Sultana hoca oldu İrandan göç eden Ali Kuşçudan ders alan talebesi Molla Lütfinin, öğrendiği bilgileri kendisine tekrarlaması sûretiyle matematik ilmini öğrendi


Fâtih, devlet işlerinde de bilgisinden faydalanmak için, hocasını 1470te vezir tâyin etti 1473te vezir-i âzam olmuş ise de, aynı yıl görevden alındı Hakkındaki dedikodulardan dolayı hapsedildiyse de, âlimlerin araya girmesiyle hapisten çıkarılarak Sivrihisar kadılığına tâyin edildi Beş sene kadar bu vazifede kalan Sinân Paşa, Sultan İkinci Bayezidin tahta geçmesi üzerine, 100 akçe yevmiye ile Edirne Dârülhadîs müderrisliğine tâyin edildi Sinân Paşa, Türkçe eserlerini bu vazifedeyken yazmıştır Vefâtına kadar bu görevde kalan Sinân Paşa, 1486da vefât etti Eyüp Sultan türbesinin bahçesine defnedildi Bâzı kaynaklarda ise Geliboluya defnedildiği yazılıdır


Sinân Paşanın keskin bir zekâsı, üstün bir anlayış kâbiliyeti vardı Bu kâbiliyetiyle, genç yaşta geniş bir bilgiye sâhip oldu Son derece cömert ve derviş mizaçlıydı Dünyâya değer vermezdi Tasavvuf ehline büyük muhabbet gösterirdi


Sinân Paşa, babasından sonra, Hızır Bey Mektebinin Sinân Paşa kolunu tesis etti Tokatlı Molla Lütfi, Balıkesirli Sarı Gürz Muhyiddîn, Aydınlı Karabâli, Tâceddîn İbrâhim, Kâdızâde-i Rûmînin oğlu Muhyiddîn Mehmed, Mevlânâ Abdurrahmân Müeyyedzâde, Şeyh Hacı Çelebi gibi kıymetli talebeler yetiştirdi


Sinân Paşa, edebiyatta da üstün olup, nazım ve nesir hâlinde eserler yazdı Nesirleri secîli ve süslüydü Buna, Sinân Paşa üslûbu dendi Sinân Paşa; matematik, heyet, fıkıh, kelâm ve ahlâk mevzularına dâir Türkçe ve Arapça eserler yazdı


Türkçe eserleri:


1 Tazarrûnâme: Türkçe olarak yazmış olduğu ilk ve en meşhur eseridir Nesir halinde olup, içinde yer yer manzum kısımlar vardır Tasavvufî bir eser olup, iki bölümden meydana gelir Birinci bölüm Tazarruât kısmıdır İkinci bölüm ise manzum bir fahriye ve bir hâtimeden meydana gelmektedir Bu bölüm, yedi büyük peygamberin hayâtını anlatan bir Kısâs-ı Enbiyâ niteliğindedir Birçok nüshası vardır


2 Nasîhatnâme: Ahlâka dâir, ikinci nesir tarzındaki eseridir Güzel ahlâk, ilmin faydası, kanâat, tâat ve tevekküle teşvik, sünnet ve âdâb-ı Nebeviyyeye uymak, sükûtu övme, tövbe ve sadakaya teşvik, ehlullahın medhi gibi mevzûlar vardır Yer yer hikmetler anlatılır Nasîhatler verilir Nasîhatnâmeye Ahlâknâme veya Maârifnâmede denmiştir


3 Tezkiret-ül-Evliyâ: Mensur bir eserdir Alâeddîn Attarın Tezkiret-ül-Evliyâsı örnek alınarak hazırlanmış bir eserdir


Arapça eserleri:


1) Hâşiye alâ Şerh-il-Mülahhas: Kâdızâde Rûmînin Çagmini Şerhine yazılmış bir hâşiyedir 2) Risâle min-el-Hendese: Ali Kuşçunun, Fâtihin huzûrunda tartıştığı hendeseyle ilgili bir meselenin Sinân Paşa tarafından yazılmasıdır 3) Hâşiye alel Mevâkıfi fil-Kelâm, Şerîf Cürcânînin Şerh-ül-Mevâkıf adlı kelâm ilmiyle ilgili eserine yapılan hâşiyedir İkinci Bayezid zamânında yazılmıştır 4) Beydâvî Tefsirine Hâşiye, 5) Feth-ül-Fethiyye, Ali Kuşçunun Fethiyye isimli eserinin şerhidir 6) Risâle alâ Evveli Kitâb-it-Tehâreti min-el-Hidâye