İl İl Türkiye Resimleri (Denizli)

Anadolu Yarımadası’nın güneyinde yer alan Denizli’nin bir bölümü Ege, bir bölümü Akdeniz bir bölümü de İç Anadolu Bölgesi’nde yer almaktadır Denizli’nin kuzeyinde Uşak, doğusunda Afyonkarahisar ve Burdur, güney ve güneybatısında Muğla, batısında Aydın, kuzeybatısında da Manisa illeri bulunmaktadır Üç ayrı bölgede yer aldığından ötürü yüzey şekilleri de büyük çeşitlilik gösterir İlin güney ve doğu kesimleri Torosların batı uzantıları ile engebelenmiştir Güneybatı sınırından il topraklarına giren ve kuzeydoğuya doğru uzanan Gölgeli Dağlarının en yüksek noktası Bozdağ’ın Eren Tepesi’nde 2419 mye ulaşır Ayrıca güneydoğuda Burdur ile olan sınırını Boncuk Dağı (2418), Yaylacık Dağı (2114) ve Güre Dağı (2030) engebelendirir Gölgeli Dağlarının kuzeybatısındaki Doğu Menteşe Dağları da ilin batı sınırını oluşturmaktadır Bu dağ topluluklarının kuzeyinde, orta kesiminde, doğudan batıya sıralanan Eşeler Dağı, Ak Dağ ve Karıncalı Dağı bulunmaktadır İl sınırları içerisinde Eşeler Dağı’nın en yüksek noktası Honoz Doruğu’nda 2528 mye ulaşır Bu yükselti aynı zamanda Ege Bölgesi’nin en yüksek noktasıdır Aydın Dağlarının doğu uzantıları batıdan il topraklarına girer ve kuzeye doğru gidildikçe de yükselti azalır İlin kuzey kesimindeki Çökelez Dağı (1841), Beşparmak dağı (1612), Çatma Dağı da (1930 m) il sınırları içerisindeki diğer yükseltilerdir Ormanlar il alanının %44’ünü kaplar ve bunlar daha çok güneyde yoğunlaşmıştır Kızılçam, karaçam, sedir, ardıç, meşe, kestane, çınar, karaağaç, sandal ağacı, kayın, dişbudak ve mersin ağaçları bulunmaktadır


Denizli’de özellikle Pamukkale’de mineralli suların oluşturduğu travertenlerden dolayı ününü antik çağlardan bu yana sıcak ve mineralli (kalsiyum oksitli) su kaynaklarından almıştır Ayrıca bölge uzun bir tektonik fay hattı üzerinde yer alır Bu yüzden de çok sayıda termal ve su kaynakları bulunmaktadır Pamukkale’deki termal kaynak çok fazla kalsiyum tuzları ve karbondioksit gazı kapsadığından kalsiyum çökelekleri meydana getirir ve bu durum da bir doğa mucizesini oluşturur

Denizli akarsu bakımından da oldukça zengindir Türkiye’nin en büyük akarsularından biri olan Büyük Menderes, Işıklı Gölü’nden çıkar, önemli kollarından olan Aksu Çayı (Çürüksu Çayı) Honaz Dağı ile Kaklık, Kocabaş yörelerindeki suları toplar Büyük Menderes’in önemli bir diğer kolu olan Akçay da güneybatıda Muğla ile olan doğal sınırını çizer İlin Büyük Menderes’ten sonra ikinci büyük akarsuyu da Dalaman Çayı’dır Baraj göllerinin dışında il toprakları içerisinde irili ufaklı göller bulunur Bunların en önemlilerinden biri de, büyük bölümü Afyonkarahisar sınırları içerisinde kalan Acı Göldür Kuzeybatıda Sazan dağı düzlüğünde yer alan Süleymaniye Gölü de ikinci büyük gölüdür Denizli’deki bu akarsular üzerinde sulama kanalları, regülatörler ve barajlar kurulmuştur Bunlar Böceli Regülatörü, Kemer Barajı, Adıgüzel Barajı ve Buldan Barajıdır İlin en zengin tarım alanları Büyük Menderes’in suladığı Buldan-Sarayköy Ovası ile Aksu’nun suladığı Denizli-Çürüksu Ovasıdır Ayrıca Buldan’a doğru genişleyen Sarayköy Ovası 350 km2’lik bir alanı kaplar Böcekli Köyü’nden başlayarak Pamukkale’ye kadar uzanan Denizli Ovası Sarayköy Ovası ile birleşir Büyük Menderes’in suladığı Çivril ve Baklan Ovaları da ilin en geniş düzlükleridir Tavas Ovası 300 km2’lik bir alanı kaplar ve Yenidere tarafından sulanırAyrıca Kaklık, Hanbat, Eskere ve Acıpayam ovaları da ildeki diğer önemli düzlüklerdir Denizden yüksekliği 428 m olan Denizli’nin yüzölçümü 11868 km2 olup, toplam nüfusu 850029’dur


Denizli’nin ekonomisi tarım, hayvancılık, tavukçuluk, turizm ve imalat sanayiine dayanmaktadır Tarımsal ürünler olarak buğday, arpa, baklagiller, nohut, pamuk, haşhaş, şekerpancarı, tütün, anason, susam yetiştirilir Sebze ve meyveciliğin önemli olduğu ilde elma, armut, ayva, badem, kiraz, şeftali ve nar gibi meyveler yetiştirilir Sebzecilik 1970’lerden sonra büyük gelişme göstermiştir Özellikle Pamukkale yakınlarında jeotermal enerjiden yararlanılarak seracılık yapılmaktadır Denizli Tarımsal Gelişme Projesi çerçevesinde kavun, karpuz gibi bostan ürünleri önem kazanmıştır Zeytin ve antep fıstığı üretimi ise oldukça sınırlıdır Hayvancılık 1950’lerden sonra ovaların bitkisel üretime yönlendirilmesi ile gerilemiştir Günümüzde daha çok mera hayvancılığı biçiminde en çok koyun, kıl keçisi ve sığır yetiştirilir İle özgü uzun ötüşlü Denizli Horozları ile ünlü olarak saf Denizli ırkı horoz ve tavuk yetiştiren üretme istasyonları bulunmaktadır Hayvansal ürünlerden kaynaklanan süt, et, yumurta ve deri, üretimi de önemlidir Akarsularda ve göllerde tatlısu balıkçılığı yapılır istakoz üretilir Denizli’de imalat sanayi 1970’lerden sonra daha da gelişmiş, büyük ölçüde evlerde sürdürülen el dokumacılığı ün yapmış, ihracata yönelinmiştir Ormanlarından tomruk, maden ve tel direği, çıra, reçine, sığla yağı ve yakacak odun çıkarılmaktadır Ayrıca Denizli’de XIXyüzyıldan bu yana krom madeni çıkarılmıştır


Denizli’nin tarihi çok eskilere inmektedir İlin kuzeydoğusundaki Çivril, Beycesultan’da kalkolitik Çağa ait buluntuların ortaya çıkması yöre tarihinin MÖ5000-4000’lere kadar indiğini göstermektedir Bugünkü kent merkezinin bulunduğu yerde Milyas isimli bir yerleşim bulunuyordu MÖ1800’lerde Arzava Siyasal Birliğinin Myra bölgesinde yer alan Denizli, Hititlerin egemenli altında bulunmuştur Hititlerin 1100’lerde yıkılmasından sonra yöre Lydialıların egemenliği altına girmiş, bu duruma MÖ546’da Pers Kralı IIKyros son vermiştir Bu arada Milyas halkı Perslere karşı uzun süre direnmiştir MÖ334’te Büyük İskender Pers egemenliğine son vererek Denizli yöresini de ele geçirmiştir Büyük İskender’in ölümünden sonra (MÖ323) Lysimakhos’a bağlanan yöre, MÖ261’e kadar seleukosların yönetiminde kalmıştır Bu arada Seleukos Kralı IIAntiokhos karısı Laodike adına Denizli’nin yakınlarında Laodikeia antik kentini kurmuştur Pergamon Kralı Attalos Seleukosları yenilgiye uğratmış ve Roma’ya vasiyet yoluyla topraklarını verinceye kadar da Pergamon Krallığı yörede egemenliğini sürdürmüştür Bölge Roma ve Bizans dönemlerinde gelişerek önem kazanmıştır

Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Kutalmışoğlu Süleyman Şaha bağlı beyler, yöreyi ele geçirmiş, bu durum I-II- III Haçlı Seferlerine kadar sürmüştür Bu dönemlerde yöre Haçlılar, Bizanslılar ve Selçuklular arasında sürekli el değiştirmiştir Germiyanoğulları 1368’de buraya hakim olmuşsa da 1391’de Yıldırım Beyazıt burasını Osmanlı topraklarına katmıştır Yıldırım Beyazıt’ın Ankara Savaşı’nda Timur’a yenilmesinden sonra Germiyanoğulları yeniden yöreye hakim olmuşlardır Kısa bir süre Karamanoğulları buraya hakim olmuş, ardından 1429’da kesin olarak Osmanlı topraklarına dahil olmuştur

Tanzimat döneminde Aydın vilayeti, Aydın sancağına bağlı bir kaza olan Denizli 1883’te sancak olmuştur Kurtuluş Savaşı’nda Kuvay-ı Milliye’nin örgütlenmesinde etkili olmuş, bazı ilçeleri Yunan işgaline uğramıştır Cumhuriyetin ilanından sonra da il konumuna getirilmiştir

Yörede Laodikeia, Apollania Salbakos, Apollonos Hireon, Attuda, Colosae, Herakleia Salbakos, Hierapolis, Sebastopolis, Tabai ve Tripolis antik kentleri bulunmaktadır Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait yapılar arasında Denizli-Eğridir yolu üzerinde Goncalı Köyü’ndeki Akhan, Denizli’nin 20 km kuzeyinde Honaz bucağında Sultan IIMurat Camisi (XVyüzyıl), Denizli Hürriyet Meydanı’nda Yeni Cami bulunmaktadır Ancak bunlar günümüze iyi durumda gelememiştir Acıpayam’da Yazır Camisi (1801), Çal ilçesinde Eski Pazaryeri Camisi, Yatağan Baba Türbesi (XVIyüzyıl), Çogaşlı Köyü Çeşmesi (1776-1834), Çardak’ta Çardakhan Kervansarayı (1230), Çivril’de Şavranşah-Şavran Camisi (1882), Dedeköy Camisi, Sarayköy’de Ahmetli Köprüsü (Ak Köprü), Baklan Boğaziçi kasabasında Boğaziçi Cami, Mehmet Gazi Türbesi, Ahi Sinan Türbesi, Mahmut Gazi Türbesi, Hüsamettin Bey Türbesi ilin belli başlı eserleridir Ayrıca Denizli'de Türk sivil mimari özelliklerini yansıtan evler de bulunmaktadır