Çorum Halk Oyunlari

ÇORUM HALK OYUNLARI

Kullanılan Sazlar

Çorum halk oyunlarının temel iki enstrümanı davul ve zurnadır

Oyunlar genellikle halay ve türkülüdür Oyunların bir kısmı sözlü, bir kısmı sözsüz, tabiat özlü (çekirge) ve aşk konulu (dillala, iğdeli gelin) oyunlar içerir Oyunlar genellikle disiplinli, bağlı ve dizi halinde oynanır Serbest oynanan oyunlar da vardır (dillala)

Çorum Halayı

6 erkek oyuncu tarafından davul, zurna eşliğinde oynanır Oyun 3 bölümdür:

Ağırlama

Türküsü:

Name de name yazdırdım
Sokuya aman aman
Her gelen geçen okuya aman aman
Eğilin de sunalar eğilin aman aman
Doğrulun da efeler doğrulun aman
Baştaki oyuncunun yerine gelmesi ile müzik değişir, ikinci kısım olan ikileme denilen bölüme geçilir

Türküsü:

Karşıda kürt evleri hele yandım
Yayılır develeri Elmasım hey
Oturmuş inek sağar hele yandım
Terliyor sinesi Elmasım hey
Diley diley o da mı yalan
Ben seni sevdim bu da mı yalan
Karşıda kavun yerler hele yandım
Otursak bizde yesek ne derler Elmasım
Şu şunu sevmiş derler Elmasım hey
Nakarat
Oyunun son bölümü olan yellendirme kısmına geçilir Müzik değişir Bu bölümde daha hızlı çalmaya başlar Oyunun hareketleri daha kıvraktır

Türküsü :

Sandık üstünde sandık
Tez sevdik tez usandık
Yanıldık meyil verdik
Seni bir adam sandık
İğdeli Gelin
Kız ve erkeklerin beraber oynadığı bir halk oyunudur Bir erkek bir kız olacak şekilde el ele tutuşan gençler bir halka oluşturur

Türküsü:

Kız pınar başında yatmış uyumuş yar
Ela gözlerini uyku bürümüş
Evvel küçücüktü şimdi büyümüş yar
Derdimin dermanı iğdeli gelin
İğdesin aldırmış sevdalı gelin
Türkü bitince davul zurna başlarDavul zurna susar, halka daraltılarak başka bir kıta söylenir :
Kız pınar başında testi doldurur yar
Testinin kulpuna şahin kondurur
Kız senin bakışın beni öldürür yar
Derdimin dermanı iğdeli gelin
İğdesin aldırmış sevdalı gelin

Dillala

Dillala oyunu 6 kız 6 erkekle oynanmakta ancak, aktif olarak oynayanlar 6 erkek ve bir kızdır Diğer kızlar figüran olarak arka planda ve hareketsiz durmaktadırlar

Çekirge

Yakın geçmişe kadar halkın geçim kaynağını genellikle tarım teşkil ederdi Ancak, çiftçinin en büyük korkusu ürün olgunlaşınca ortaya çıkan çekirge sürüsüdür Halk tüfek atıp, teneke çalarak, gürültü çıkarıp bu afeti uzaklaştırmaya çalışır Çorum halkı bu canlıdan o kadar bezmiştir ki bu oyunu oluşturup türküsünü yazmıştır

Oyun, davul zurna eşliğinde 6 kız, 6 erkekle oynanır Bir kız bir erkek olmak üzere, eller omuzlar üzerinde bir halka meydana getirilir Oyunun figürleri çekirgenin hareketlerine uygun şekilde düzenlenmiştir

Türküsü:

Çekirgeyi hayladılar yazıya
Ot kalmadı koyun ile kuzuya
Eğri butlu sivri butlu çekirge
Malımın ortağı mısın çekirge?
Canımın ortağı mısın çekirge?
Davul-zurna çalıp tekrar susunca oyuncular tarafından diğer bir kıta söylenmeye başlar:
Çekirgenin ayağında lalini (nalını)
Bende sandım kaymakamın gelini
Eğri butlu sivri butlu çekirge
Malımın ortağı mısın çekirge?
Canımın ortağı mısın çekirge?

Çorum’da Oynanan Diğer Halk Oyunları

Benli, Miço, Bediriş, Sarıkız

SEMAH

Semahlar dinsel niteliği ağır basan oyunlardır Törensel yapıya, kurallara uygun olarak gerçekleştirilen bir oyundur Esas olarak, deyiş eşliğinde (bağlama) sazla oynanır Semahlarda felsefi bir düşünce çağrışımı vardır, sanatlı deyişlerle söylenir

TARİHTE ÇORUM’UN ÜNLÜ KİŞİLERİ

Ahmet Feyzi (1839-1909) : Çorum’da doğdu İstanbul Beyazıt Medresesi’ni bitirdi Yargıçlık, Müftülük yapmış ve Çorum’da 6112 kitaptan oluşan bir kütüphane kurmuştur Ehadis-i Mevzuat, Redd-i Batıl, Risalei Müntehebat, Tahrir-i Mantık, Şerh-i Kafiye, Kanunu Arazi, din, edebiyat, mantık, hukuk alanındaki eserlerinden bazılarıdır Arapça ve Türkçe 30 kadar eseri Hasanpaşa Halk Kütüphanesinde bulunmaktadır

Akşemseddin (1390-1459)

Asıl adı Mehmet Şemsettin’dir Osmanlı İmparatorluğunun büyük bir din bilgini ve aynı zamanda hekimdir Hacı Bayram Velinin öğrencisidir Fatih Sultan Mehmet’in arzusu üzerine arkadaşı Akbıyık Abdullah ile İstanbul’un fethinde bulunmuş ve Türk ordusunun manevi gücünü artırmada büyük rol oynamıştır

Aşıkpaşa (1270-1333)

Tasavvuf terbiyesi ile yetişmiş olup, Türk tasavvuf ve halk şairidir Garipname isimli eseri mevcuttur

Aşık Paşazade (1392-1484):

Sultan Çelebi Mehmet zamanında yaşamış olup, devrin savaşlarına katılmıştır Osmanlı tarihinin canlı kaynağını teşkil etmiştir Meşhur Tarihi (Aşık Paşazade Tarihi) 1484 yılında yazmaya başlamıştır

Baltacı Mehmet Paşa (1660–1712) :

Adını 1711 yılında Prut savaşı ile duyurmuştur lll Ahmet’in padişahlığı döneminde ikinci defa Veziriazam olmuştur 1712 yılında Limni adasında sürgünde iken ölmüştür

Ebuss’ud Efendi (1490-1574):

Şeyh Muhiddin Yavsi’nin oğludur 1519’da İnegöl medresesi hocalığına atandı 1527 yılında İstanbul Kadılığından sonra Osmanlı İmparatorluğuna 14 Şeyhülislam oldu Kanuninin devlet düzenini sağlayan meşhur kanunlarının hazırlanmasında büyük rolü oldu 29 sene Şeyhülislamlık yaptıktan sonra öldü

Elvan Çelebi (?-?):

Babası ünlü Aşıkpaşa’dır Elvan Çelebi 1352 yılında bir cami, kendisi için yanına bir türbe, bir tekke ve hamam yaptırmıştır

Koyunbaba

Asıl adı Seyit Ali’ dir Peygamberimizin torunu Hz Hüseyin’in 7 oğlu Ali Rıza’nın 12 oğlu olduğu rivayet edilmektedir Adı efsaneleşmiş bir evliyadır Evliya Çelebiye göre Hacı Bektaşi Veli’nin Halifesidir Mezarı Osmancık ilçesinde adıyla anılan türbededir

Kul Mustafa :

17 yy da Çorum yöresinde doğup yaşamış bir halk şairidir Değişik konularda şiirler yazdı Bunlar cönklerde dağınık halde bulunmaktadır Genç Osman adıyla anılan padişah IIOsman’ın öldürülmesi üzerine yazdığı destanlar dikkat çekicidir Bu destanlar Çorum müsellimi Kurdoğlu Süleyman’ın önderliğinde Çorumluların Kapusuz ve başıbozuk tayfasıyla Düvenci ovasında yaptığı cengi dile getirir

Şeyh Muhittin Yavsi (?-1516)

:Babası Osmanlı müderrislerinden matematikçi astronom olan Ali Kuşçu’nun kardeşi Mustafa’dır İskilip, Amasya ve İstanbul’da öğrenimini yaparak o zamanın Amasya valiliğini yapan ll Beyazıt’a öğretmenlik yapmıştır

Yusufu Bahri (?-1828):

Mısır’a giderek büyük din bilgini Şeyh Murtaza’dan hadis dersi almıştır Daha sonra Çorum’a yerleşmiştir Basılmamış Ata-i Feyyaz adlı eseri ile Dürrü Tahrir ve yazma eserleri vardır

Hasan Paşa (Yedi-Sekiz Hasan Paşa) (1831-1902) :

Abdülhamit zamanında Beşiktaş muhafızlığı yapmıştır Sultan Abdülaziz zamanında Alay Bey’i oldu ve Hasan Bey adını aldı Bir süre sonra paşalığa yükseldi Osmanlı-Rus savaşında Kafkas cephesinde büyük yararlılıklar gösterdi Çorum’u süsleyen saat kulesi ile depremde zarar gören Hıdırlık Camii’nin yerine yenisini yaptırmıştır