Kadında Ergenlik Dönemi,Puberte Ve Cinsel Gelişim

Ergenlik dönemi 9-13 yaşlarında başlayıp yirmili yılların başlangıcına kadar süren, hızlı bedensel, ruhsal, sosyal değişiklikleri içeren dönemin genel adıdır Ergenlik dönemi kısaca çocukluktan genç kızlığa geçiş dönemidir

Ergenlikte genç kızlarda öncelikle göğüsler belirginleşir (Telarş), sonra cinsel bölgelerde kıllanmalar oluşur (Pubarş), en sonda da adet görülmeye başlanır (Menarş)

İkinci seksüel karakterlerde memeler çeşitli evrelerden geçerek normal görünümüne, fonksiyonunu yaparak olgunluk dönemine gelir Olgunlaşma döneminin saptanmasında meme büyüklüğü veya biçimi gösterge oluşturmaz Çünkü kişinin genetik ve beslenme durumları bu parametreleri etkiler Memelerin gelişiminde başta yumurtalıktan salgılanan östrojen olmak üzere, birkaç hormon etkilidir Çocukluk döneminde meme ucunun altında bulunan çok sayıda meme kanalı, püberte öncesi yıllarda giderek gelişir ve dallanır Püberte sonunda bu hormonların etkisiyle tam olgunluğa erişir

Pubis kıllanması da çeşitli evrelerden geçerek erişkin tipine gelir Normal kız çocuklarında bu evrelerin başladığı yaş ve süreler çok değişkendir Pubis ve aksilla (koltukaltı) kıllanması da başlıca adrenallerden (böbreküstü bezi) salgılanan androjenlerin etkisindedir
Memelerin büyüyüp olgunlaşması ve kıllanmanın başlamasıyla beraber genital organların da (cinsel organlar) gelişmesi başlar Bu gelişme kız çocuğunda östrojen etkisiyle olur ve periyodik kanama (menarş, adet) başlar İlk adet kanaması normal genital gelişimin en iyi kanıtıdır
Memelerin gelişimi pübertenin ilk dış belirtisidir Pubis kıllanması belirmeden meme olgunlaşmasının tamamlanması sözkonusu olmayacağı gibi, pubis kıllanmasının tamamlanması meme gelişimi başlamadan olası değildir

Göğüslerin Belirginleşmesi (Telarj)
Ergenlik kızların çoğunda göğüslerin büyümesi ile başlar Göğüslerin büyüdüğünü genelde meme uçlarının birisinin veya her ikisinin üzerinde küçük ve hassas bir kabarıklık (tomurcuk) meydana gelmesi ile fark edilir Bu kabarıklık birkaç yıl içinde giderek büyüyecektir

Başlangıçta bir göğüs diğerinden daha büyük olabilir ve bu durum bazen göğüsler son şeklini alıncaya kadar sürebilir
Kılların Oluşumu (Pubarş)

Ergenlikle birlikte genital bölgede kılların ortaya çıkmasına Pubarş denmektedirBu kıllar önceleri incedir daha sonra zaman içinde kalınlaşmaya başlayacaklardır

İlk Menstürasyon (İlk adet görme, menarş)

İlk adet görme veya tıbbi literatürdeki adıyla "menarş", kız çocuklarının puberte gelişimi sırasında üreme çağına geçişin bir işareti olarak kabul edilir
Kızların çoğu 9-16 yaşları arasındayken ilk adet kanamasını yaşarlar
Adet kanamasına eş anlamlı olarak "mens", "menstruasyon", "ay hali" veya "regl" denilebilmektedir
Görülen ilk adet kanamasına ise "menarş" denir

Menarş, yani ilk adet kanaması 11-15 yaşlar arası herhangi bir zamanda, ortalama olarak 125 yaşında ortaya çıkar
İlk adet kanamasının ortaya çıktığı yaş kalıtsal özelliklerden etkilenir Dünya genelinde yüzyıl öncesine göre ilk adet kanaması yaşı yaklaşık 4 yıl geri gelmiş durumdadır

İlk adet kanamaları genellikle yalnızca östrojen hormonu etkisinde ortaya çıkan sıklıkla düzensiz kanamalardır Yumurtlama henüz devreye girmediğinden kız çocuğu adet kanamasını beklenmedik zamanlarda görebilir
İlk adet kanamasından ortalama 2 yıl sonra yumurtlama olayı da devreye girer ve adet kanamaları düzenli hale gelirler
Hızlı boy uzaması genellikle ilk adet kamasından sonra yavaşlamaya başlar
Özetlenecek olursa, kız çocuğunda meme dokusunun gelişmeye başlamasıyla puberte başlamış olarak kabul edilir Puberte çağının ilk belirtileri bazı kız çocuklarında yapısal özelliklere bağlı olarak 13-14 yaşına kadar gecikebilir

Adet döngüsü nasıl oluşur?
Ergenlik döneminde beyinden gelen uyarılar, yumurtalıklardan östrojen ve progesteron adı verilen hormonların salınmasını sağlar Adet döngüsü bu hormonlar tarafından düzenlenir Kız çocukları doğduğunda yumurtalıklarında 400000 civarında yumurta vardır Doğumdan ergenlik dönemine dek geçen süre içinde yumurtaların bir kısmı dejenere olur Ergenlik ile birlikte her ay bir yumurta olgunlaşarak atılır İlk adet kanamasına menarş denir Adet kanaması 9-16 yaşları arasında başlar
1-14 Gün:Bu günler döngünün östrojen fazı olarak da adlandırılır Adet kanamasının başladığı ilk gün östrojen en düşük düzeydedir Hipofiz bezine gönderilen sinyaller ile FSH adı verilen hormon salınır, bu hormon yumurtalıklardan östrojen üretimini uyarır
1 Gün: Adet kanaması başlar Miktarı önemli olmamakla birlikte kanamanın başladığı ilk gün döngünün 1 günü olarak sayılır Kanama genellikle 28 günde bir görülür Bu dönemde yumurtalıklardan salınan yumurta döllenmediği takdirde rahmin iç tabakası ile beraber atılır Adet kanamasının başladığı ilk gün sancılı geçebilir
2-5 Gün: Kanama giderek azalır
6 Gün: Kanama durur, bu arada yumurtalıklarda folikül adı verilen kese içinde bulunan yumurta büyümeye devam eder
7-12 Gün: Yumurtayı içinde bulunduran kesecik büyür ve östrojen üretimi devam eder Rahmin iç tabakası giderek kalınlaşır
13-14 Gün: Ovulasyon (yumurtlama), olgunluğa erişen yumurtanın yumurtalıklardan salınmasıdır Bu dönemde cinseli lişkide bulunulursa gebelik gerçekleşebilir Ovulasyonun (yumurtlamanın) gerçekleştiği günlerde karnın alt kısmında ve kasıklarda hafif ağrı olabilir Çok az kanamanın da görülebildiği bugünlerde vücut ısısı artar
15-28 Gün: Adet siklusunun ikinci yarısında yumurtalıklardan progesteron adı verilen hormon salınır Progesteronun etkisi ile rahmin iç tabakası kalınlaşarak gebeliğe hazırlanır
15-18 Gün: Yumurtalıklardan salınan yumurta tüpler aracılığı ile rahme gelir Bu arada östrojen düzeyi düşmeye başlar ve yumurtalıklardan progesteron adı verilen hormon salınır
19-20 Gün: Rahim gebeliğe hazırdır Progesteron endometrium adı verilen rahmin iç tabakasının kalınlığını arttırır Premenstrual sendroma da ( adet öncesi gerginlik sendromu ) neden olan bu hormon duygusal değişikliklere ve ciltte bozukluklara yol açar
21-28 Gün: Progesteron ve östrojen yüksekliği devam eder Bunlar göğüslerde ağrı ve hassasiyete, vücutta su toplanmasına ve belli gıdalara karşı aşırı istek duyulmasına neden olur Tuzlu gıdalar yenildiğinde vücutta şişlik artar Yumurta döllenmediği zaman gebelik oluşmaz, progesteron ve östrojen düzeyi düşer ve adet kanaması başlar
Op Dr Burcu KARDAŞ ARSLAN