Andalucia Tarihi,ekonomisi,nüfusu

ANDALUCİA



Andalucia,İspanya"nın en güneyindeki Huelva,Cadiz,Sevilla,Malaga,Cordoba,Jaen,Granada ve Almeria illerini kapsayan ve 30 Aralık 1981"de yapılan bölgesel bir referandumla onaylanan özerk bölge( comunidad autonoma)

Andalucia"nın sınırları,eski Roma eyaleti Baetica"nınkiyle hemen hemen aynıdırBuranın Arapça adı Endülüs 8yüzyılda İspanya"yı işgal eden Müslüman Magriplilerce önceleri bütün İber Yarımadasını belirtmek için kullanıldıBüyük bir olasılıkla bu ad,5yüzyılda İspanya"yı istila etmiş olan Germen Halkı Vandalların ülkesi anlamına geliyorduHıristiyanların yarımadayı yeniden fethetmeye başladığı 11yüzyılda,Endülüs ya da Andalucia adı,hala Müslümanların denetimindeki bölgeyi anlatmak için kullanılmaya başladıbu tarihten sonra da artık yalnız yukarda tanımlanan bölgenin adı oldu11yüzyıl başlarında Müslüman devletinin dağılmaya yüz tutmasından sonra,Andalucia bir dizi küçük krallığa bölündüKuzey Afrika üzerinde güçlü bir kültürel ve sanatsal etkisi olan bu krallıklar,İspanyol İslam dünyasına da yeni bir canlılık katlılar14yüzyılda Kuzey Afrika"nın bölgedeki nüfusu tümüyle yok oldu,15yüzyıl sonlarına doğru da bütün Andalucia Hıristiyan Kastilya Krallığına katıldıBölgenin bugünkü illeri 1833"te oluşturuldu1981"de kurulan bölgesel yönetim( junta) bir başkan,bir yürütme konseyi ve tek meclisli bir parlamentodan oluşmaktadır

Andalucia,hem Atlas okyanusuna,hem de Akdeniz"e bakarHuelva,ve Cadiz illeri batıda Cadiz Koyunu çevrelerken,Malaga,Granada ve Almeria illeri de genişleyerek Akdeniz kıyılarına ulaşırBu iki ayrı deniz bölgesinde ,Andalucia halkı,arasında güçlü bölgecilik duygusunun tersine,keskin iklim ve yeryüzü şekilleri farklılıkları görülürGüneybatı-Kuzeydoğu doğrultusunda uzanan sıradağlar Andalucia"yı birkaç ayrı bölgeye ayırırEn kuzeydeki Morena Dağları ,Portekiz sınırındaki Huelva ilinin bazı bölümleriyle ,Kastilya"nın Badajoz ve Ciudad Real illerine bitişik olan Sevilla ve Cordoba"yı içerirMorena Dağları 18yüzyıla değin haydut çetelerinin sığınağı olmuş dar vadilerle ıssız sırtların birbirini izlediği bir bölge görünümündedirBu sıradağlar içinden güneybatı yönünde akan Guadalguivir Irmağının geçtiği ve geçmişte toprakların işgal edilmesiyle ortaya çıkmış büyük malikanelerin ( latifundio"lar) yer aldığı üçgen biçimli Guadalguiver Havzasında son bulurPenibetico Sıradağları,güneye doğru birdenbire yükselirİber Yarımadasında Pireneler"in güneyindeki en yüksek tepeler de bu sıradağların üstündedirJean ilinden güneye doğru uzanıp,Kastilya"nın Ciudad Real ve Albacete illerinin sınırındaki Granada ve Almeria içlerine sokulan Penibetico Sıradağları,yarımadanın güneydoğu ucunda Andalucia steplerine kavuşurBu stepler doğudaki Murcia sınırından sonra alçalır ve Granada ile Almeria illerinin büyük bir bölümünü kaplarÇorak yaylalarla keskin vadilerden oluşan bu bölgede Penibetico Sıradağları yağışların steplere ulaşmasını engellerAkdeniz"e bakan Andalucia taprakları Almeria"dan güneybatıya doğru uzanırve Malaga ilinin en batıdaki kesimlerine varırGenellikle dağların denize sokulduğu bu bölge,İspanya"nın en gözde turistik kıyılarından biridirÜnlü Costa del SOL bu kıyının en batısındadırKıyı deltaları eski çağlardan beri jeolojik yükselmeler ve dağların aşınmasıyla sürekli bir biçimde genişlemiştirAndalucia"nın büyük bölümünde kışların yumuşak ve yağışlı geçtiği Akdeniz iklimi egemendirİklimi daha soğuk olan Penibetico Sıradağlarının yüksek kesimleri,şiddetli kar yağışı ve düşük ısı nedeniyle kasım ve mayıs ayları arasında karla kaplı kalırSierra Nevada"da 1000 mm"yi bulan yıllık yağış miktarı,çöl özelliği gösteren Andalucia steplerinde 100 mm"ye kadar düşer


Kaynak:AnaBritannica cilt 29 frmsinsinet için derlenmiştir

Andalucia"nın batı kesimlerinde nüfus büyük kırsal kasabalarda yoğunlaşmıştırBuralarda halk genellikle günübirlik tarım işlerinde çalışmak üzere çevredeki çiftliklere ( cortijo) giderAma günümüzde nüfus gittikçe il merkezlerinde toplanmaktadırPenibetico Sıradağlarından doğuya doğru gidildikçe ,daha çok su bulunan yerlerde kurulmuş küçük köyler görülürBu yöredeki kentler kırsal yerleşim merkezlerinden gelen nüfus akımı sonucu büyümüşlerdirAma İspanya"nın sanayileşmiş bölgelerine ve Batı Avrupa"ya yönelen göçler,başlangıçta hızlı nüfus artışının ( yüksek doğum oranına karşın)belli bir noktadan sonra durağanlaşmasına yol açmıştırAncak 1980"lerin başlarında Avrupa Ekonomik Topluluğu ülkelerinin yabancı işgücü talebi azalmaya başladığından göçlerde de bir düşüş olmuştur

Geri kalmış bir bölge olan Andalucia"nın İspanya"nın gayrisafi milli hasılasındaki payı oldukça küçük,genel tarım üretimindeki payı da o oranda yüksektirÜlkenin Müslümanlardan geri alınmasının tamamlandığı 1942"den beri Andalucia"nın tarımına egemen olan Latifundio"larda buğday,üzüm,ve zeytin gibi geneneksel Akdeniz ürünleri yetiştirilirTarımda makineleşme büyük çiftliklerde gitgide artıyorsa da ,sulamada ülke ortalamasının çok gerisindedirKentlerde oturan toprak sahiplerinin kırsal kesimdeki egemenliğini hala sürmekle birlikte,çiftçilikle uğraşan kasabalarda giderek bir orta sınıf doğmaktadır

Bölgenin sanayisi çok az gelişmiştirdaha çok tarım ürünlerinin işlenmesine ve madenciliğe dayanırİmalat sanayisinin önemi oldukça azdırJerez,Niebla,Montilla ve Malaga"da şarap ve konyak üretilirSevilla,Cordoba ve Jaen illerinde büyük miktarlarda zeytinyağı üretimi yapılırİspanya"nın maden işletmede Avrupa"da ön sırada bulunduğu,19yüzyılda doruğuna çıkan Andalucia"daki madencilik sektörü ,hala önem taşımakla birlikte,bir düşüş içindedir19yüzyılda bölgede çıkarılan bakır ve çinkonun hemen hemen tümü İngiltere ve Almanya"ya ihraç edilirdiAncak maden ocakları büyük ölçüde yabancıların elinde olduğundan ,halk bu zenginlikten pek yararlanamadıAlmeria,Cordoba ve Malaga"daki maden alanları IDünya Savaşı ile birlikte tükenme noktasına yaklaştıAma Andalucia"nın başka kesimlerindeki maden alanlarının önemi devam etmekte,buralarda günümüzde de büyük miktarlarda kömür,demir,bakır ve kurşun üretilmektedir


Morena Dağlarındaki geniş kömür yataklarına ve Guadalguivir Irmağının yukarı kesimleriyle Penibetico Sıradağlarının eteklerindeki hidroelektrik santrallarına karşın,Andalucia"da enerji sıkıntısı çekilmektedirPenibetico Sıradağlarının eteklerindeki hidroelektirk santrallarına karşın,Andalucia"da enerji sıkıntısı çekilmektedirPenibetico Sıradağlarının eteklerindeki akarsular,mevsimlik kuraklıklarda sulama için kullanılırAkdeniz kıyılarında ve Granada,Cordoba ve Sevilla gibi zengin bir mimarlık mirasının bulunduğu kentlerde çok sayıda otel açılmış,böylece yaygınlaşan turizm,bölgenin hizmet sektörü üzerinde olumlu,bir etki yaratmıştırHızlı ama düzensiz olarak gelişen turizm,Akdeniz kıyısındaki kentlere yarar sağlarken iç kesimdeki birçok bölge bundan pay alamamıştırEkonominin öteki sektörleri aynı ölçüde gelişmemiştir

Andalucia"da yaşam düzeyi ülke ortalamasının gerisindedirHalkın günlük beslenmesinde karbonhidratlar büyük bir yer tutarAndalucia mutfağı cocina de los fritos ( kızartma yemekler mutfağı) diye anılır

Karışık bir yapısı olan Andalucia kültürü,Avrupa,Afrika,Atlas Okyanusu ve Akdeniz"den gelen değişik etkileri yansıtırYılın belli dönemlerinde düzenlenen törenleri ve ayinleriyle Katoliklik yöredeki önemli toplumsal kurumlardan biridirNüfus( 1989 tah) 7019285




Kaynak:AnaBritannica cilt 29 frmsinsinet için derlenmiştir