Komana

Komana

Karadeniz Bölgesinin iç kesimlerinde günümüz Tokat sınırları içerisinde Hellenistik Dönemde faaliyet gösteren iki tane tapınak devleti bulunmaktaydı Bunlardan daha büyük olanı Komana ana tanrıça Ma'ya ithafen yapılmış Kapadokya tipi bir mabeddi (Wilson 1960 228) Mabed çevresindeki topraklar tapınağa ait olup 6000 adet serf tarafından işleniyordu (Strabo 12334) Komana tapınak devleti aynı zamanda polis statüsünde bulunmakta ve yıl boyunca çevreden gelen ziyaretçiler tarafından bir ticaret merkezi olarak da kullanılmakta idi

Komana'daki kutlama ve ibadet yöntemleri Kapadokya'daki Ma mabedindekiler ile benzerlik göstermekte idi Hatta Strabo'ya göre (12332) Komana Pontika Kapadokya'daki mabedin bir kopyasıydı:

Orada neredeyse aynı türde dini törenler bulunur; kehanet alma şekli aynıdır; özellikle de ilk kralların yönetiminde olduğu gibi rahipler aynı şekilde saygın bir yere sahiplerdir; yılda iki kere tanrıça heykelinin kentte gezdirildiği Exodi olarak anılan festivalde rahip tanrıçanın tacını giyerek kraldan sonraki en saygın şereflere tabi olur

Pontus Krallığı döneminde Komana ve diğer tapınak devleti Zela kendi topraklarını işleyen ve festival zamanlarında sayısız ziyaretçiye ev sahipliği yapan bağımsız devletler niteliğindeydiler Bu bağımsızlıklarına rağman Pontus Krallığı döneminde diğer kentlerle aynı tipte şehir sikkeleri basmışlardır

Pontus Krallığı çöktükten TrForumuzBiz ve VI Mitradates kaçtıktan sonra Komana tapınak devleti bir prenslik haline gelmiş ve Pompey tarafından MÖ 1 Yüzyılın ortalarında Archelaus'a devredilmiştir (AppMithr 115; Wilson 1960 228) Archelaus*********u MÖ 47 yılında Caesar tarafından görevden alındıktan sonra oğlu izlemiştir Kapadokya kökenli Bitinyalı Lykomedes Archelaus'un oğlundan prensliği devralmış (BellAlex 663) Augustus tarafından göreve getirilen Medeius Cleon Dyteutus sırayla Komana'da görev yapmıştır (CassDio 5123; Strabo 12558; 12574) Dyteutus'un ölümü ile Komana Pontus Galaticus bölgesine dahil edilmiştir Bu zamana kadar rahipler önemli ölçüde güçlerini yitirmiş ancak tapınak işlevine devam etmiştir Maurice Tiberius döneminde (MS 582-602) kent imparatorluk alanına katılmıştır Bölge Pontus Kralları dönemi ve imparator Maurice idaresini kapsayan dönem arasında bir süre de ager publicus statüsünde bulunmuştur (RGS SuppPap 1893 736)

Pontus Kralları yönetiminde ve Roma İmparatorluk dönemleri boyunca Komana'nın toprakları genişlemiştir Romalı Pompey kenti prenslik yaptığında topraklarına 2 schoeni veya 60 stades eklemiştir Böylelikle kent alanının çapı yaklaşık 4kmye ulaşmıştır (Magie 1950 371; Wilson 1960 229) Roma imparatorlarından Caesar veya Antony Komana rahiplerine 4 schoeni değerinde toprak daha vermiştir (Wilson 1960 229) Bu yeni topraklar büyük olasılıkla kentin doğu güney ve batı taraflarına eklenmiş olmalıdır Bu alanlar Zelitis ve Megalopolitis olarak bilinir Kuzey tarafının ise Magnopolis ve Neocaesareia kentlerinin çok yakında bulunması sebebi ile sınırlı kalmış olduğu varsayılabilir Augustus döneminde kentin alanının daha da genişleyerek bölgedeki civitateslerin büyüklüğüne ulaştığı bilinmektedir Komana MS 34-35 yıllarında Pontus Galaticus bölgesine eklendiğinde ise Magnopolitis kenti de büyük olasılıkla Komana Pontika'ya dahil edilmiştir (IGR III 105; Waddington vd 1904 109)

Kent Titus dönemine kadar hem Hierocaesareia hem de Komana olarak anılmıştır (IGR III 105106) Tapınağın çöküşünü Hristiyanlığın yayılması hızlandırmıştır Çevresindeki topraklar çok daha küçük ama merkezi bir yerleşim olan Daximon'a dahil edilmiştir

Tapınak devletinin ana tanrıçası Ma'nın resmi imparator Caligula devrinden itibaren sikkeler üzerinde yeralmıştır Tapınağın mimari görüntüsüne ait eldeki tek veri Caracalla Septimius Severus ve daha sonra Trajan sikkeleridir Bu sikkelerin üzerinde tetrastil bir tapınak tasvir edilmektedir Tokat il merkezindeki Ali Paşa Camiinin inşasında kullanılmış 8 adet gri sütunun tapınağa ait olabileceği düşünülmektedir Ayrıca yine Tokat kent merkezinde bulunan Ulu Camii ve Garipler Camii'lerinde kullanılmış olan sütun ve sütun başlıklarının da Komana Antik kentinden getirilmiş olması olasılıklıdır